Việt Nam làm gì để chủ động ngăn ngừa virus FMD chủng SAT-1?

Sự xuất hiện của chủng virus lở mồm long móng (FMD) SAT-1 tại Trung Quốc và Mông Cổ đang đặt ngành chăn nuôi Việt Nam trước nguy cơ phải đối mặt với một chủng virus hoàn toàn mới. Mặc dù nguy cơ xâm nhập hiện được đánh giá ở mức trung bình, ngành chăn nuôi và thú y đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm phát hiện sớm, kiểm soát nguồn lây và sẵn sàng ứng phó nếu dịch bệnh xảy ra.

Theo Cục Chăn nuôi và Thú y, việc đánh giá nguy cơ được thực hiện thường xuyên trên cơ sở theo dõi diễn biến dịch bệnh trong khu vực và trên thế giới, kết hợp phân tích đặc điểm dịch tễ của chủng SAT-1, hoạt động buôn bán, vận chuyển động vật và sản phẩm động vật, cũng như các yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ virus xâm nhập qua biên giới.

TS. Phạm Thành Long, Phòng Dịch tễ, Cục Chăn nuôi và Thú y cho biết, mặc dù nguy cơ SAT-1 xâm nhập Việt Nam chưa ở mức cao nhưng đây là chủng virus chưa từng lưu hành trong nước. Vì vậy, các biện pháp phòng ngừa cần được triển khai từ sớm, từ xa theo khuyến cáo của Tổ chức Thú y thế giới (WOAH), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) cùng các tổ chức quốc tế liên quan.

Để hạn chế nguy cơ virus xâm nhập, ngành thú y đang tập trung vào hai nhóm giải pháp trọng tâm. Thứ nhất là siết chặt kiểm dịch đối với động vật và sản phẩm động vật nhập khẩu, đặc biệt từ những quốc gia đang có dịch hoặc có nguy cơ lưu hành SAT-1. Thứ hai là tăng cường kiểm soát hoạt động vận chuyển gia súc qua các tuyến biên giới với Trung Quốc, Lào, Campuchia cũng như các tuyến trung chuyển từ những quốc gia khác trong khu vực.

SAT-1 được đánh giá là chủng virus đặc biệt nguy hiểm do đàn gia súc của Việt Nam gần như chưa có miễn dịch bảo hộ. Với quy mô hàng chục triệu con gia súc, nếu chủng virus này xâm nhập và lây lan, thiệt hại đối với ngành chăn nuôi sẽ rất lớn bởi tốc độ phát tán nhanh, phạm vi ảnh hưởng rộng và chi phí phòng, chống dịch cao.

Trong bối cảnh đó, việc chủ động chuẩn bị nguồn vaccine được xác định là một trong những giải pháp then chốt nhằm nâng cao năng lực ứng phó. Tương tự vaccine phòng các serotype O, A và Asia-1 từng lưu hành tại Việt Nam, vaccine phòng chủng SAT-1 được lựa chọn phải chứng minh khả năng bảo hộ đối với chủng virus lưu hành thực địa, bảo đảm mức độ tương đồng kháng nguyên phù hợp giữa chủng virus vaccine và chủng thực địa, đồng thời đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật theo quy định.

Thời gian qua, Cục Chăn nuôi và Thú y đã phối hợp với các tổ chức quốc tế và các phòng thí nghiệm tham chiếu về bệnh lở mồm long móng nghiên cứu khả năng sử dụng vaccine SAT-1 trong tình huống khẩn cấp. Đồng thời, phương án sử dụng vaccine cũng đã được tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng nhằm bảo đảm sẵn sàng ứng phó nếu chủng virus này xuất hiện tại Việt Nam.

Song song với công tác chuẩn bị vaccine, hệ thống giám sát dịch bệnh tiếp tục được tăng cường theo cả hình thức chủ động và bị động. Ngoài việc theo dõi biểu hiện lâm sàng tại cơ sở, lực lượng thú y còn chủ động lấy mẫu giám sát tại các tỉnh biên giới, điểm tập kết và trung chuyển gia súc, cơ sở giết mổ trâu, bò cũng như những địa bàn có nguy cơ vận chuyển động vật trái phép từ nước ngoài vào Việt Nam.

Đặc biệt, ngay sau khi ghi nhận thông tin SAT-1 xuất hiện tại Trung Quốc và Mông Cổ, Cục Chăn nuôi và Thú y đã tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường báo cáo Chính phủ ban hành các văn bản chỉ đạo. Ngày 23/4/2026, Bộ đã ban hành Kế hoạch ứng phó với chủng virus SAT-1; tiếp đó, ngày 25/4/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 35 yêu cầu các bộ, ngành và địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp ngăn chặn nguy cơ virus xâm nhập.

Cùng với đó, công tác kiểm dịch động vật và sản phẩm động vật nhập khẩu tiếp tục được siết chặt; hoạt động vận chuyển gia súc qua biên giới và trong nội địa được tăng cường kiểm soát. Ngành thú y cũng hướng dẫn người chăn nuôi áp dụng nghiêm các biện pháp an toàn sinh học nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh và lây lan dịch bệnh. 

Bên cạnh các giải pháp chuyên môn, công tác truyền thông được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức của người chăn nuôi và các tổ chức, cá nhân liên quan về mức độ nguy hiểm của SAT-1, trách nhiệm khai báo dịch bệnh cũng như việc thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch. Cục Chăn nuôi và Thú y cũng đã có văn bản gửi các doanh nghiệp nghiên cứu, sản xuất và cung ứng vaccine để chủ động chuẩn bị nguồn vaccine phục vụ tình huống khẩn cấp theo quy định của Luật Thú y.

Việc chủ động xây dựng kịch bản ứng phó, tăng cường giám sát dịch bệnh, kiểm soát chặt hoạt động vận chuyển động vật, thực hiện an toàn sinh học và chuẩn bị nguồn vaccine được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam hạn chế tối đa nguy cơ SAT-1 xâm nhập, bảo vệ an toàn đàn gia súc và giảm thiểu thiệt hại cho ngành chăn nuôi nếu xuất hiện tình huống dịch bệnh.