Đào tạo nghề - ‘chìa khóa’ thoát nghèo bền vững ở Lý Sơn

Từ ngư dân, nông dân trở thành người làm du lịch

Sớm mai trên Đặc khu Lý Sơn (Quảng Ngãi), ánh nắng xiên qua những mỏm đá núi lửa, rọi xuống mặt cát trắng lấp lánh. Từng nhóm du khách bước xuống tàu, hít một hơi gió biển mặn mòi, bật cười nói rộn rã. Trên bờ, người dân đảo chào đón khách bằng nụ cười mộc mạc, sự hiếu khách tự nhiên. Hòn đảo này đang thay đổi từng ngày, và phía sau sự nhộn nhịp ấy là một hành trình bền bỉ, hành trình của những người dân đã dám “đổi nghề” để tìm đường sống mới.

Từ bao đời nay, cuộc sống của người dân đảo Lý Sơn gắn chặt với biển và ruộng hành, ruộng tỏi. Đó là những nghề vốn đầy rủi ro, phụ thuộc vào thời tiết và mùa vụ. Khi biển cạn cá, tỏi mất mùa, nhiều hộ gia đình rơi vào cảnh chật vật. Nhưng khi du lịch cộng đồng phát triển, người dân đã mạnh dạn thay đổi, tham gia các lớp đào tạo nghề để học cách làm du lịch một cách bài bản.

Ông Trần Đình Nhân, chủ homestay Sơn Nhân ở thôn Tây An Vĩnh (Lý Sơn) chia sẻ, mô hình du lịch homestay đã mở ra hướng thoát nghèo cho nhiều hộ dân trên đảo. Trước đây gia đình ông rất khó khăn, nhờ được hỗ trợ vay 100 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội với lãi suất ưu đãi, ông đầu tư cải tạo nhà ở, chỉnh trang khuôn viên để đón khách du lịch. “Từ khi có nguồn vốn hỗ trợ, tôi có điều kiện nâng cấp cơ sở vật chất, đáp ứng nhu cầu trải nghiệm của du khách. Homestay ngày càng đông khách, giúp cuộc sống gia đình ổn định hơn”, ông Nhân cho biết.

Đến Lý Sơn hôm nay, đâu đâu cũng bắt gặp những chiếc xe điện nhỏ chạy quanh đảo, chở khách ngắm cảnh và nghe kể chuyện. Không ai nghĩ rằng, hướng dẫn viên chuyên nghiệp trên những chiếc xe này vốn là những người dân địa phương trước đây chỉ biết đến củ tỏi, củ hành, con tôm, con cá. Anh Nguyễn Công Vũ từng là ngư dân nay chuyển qua lái xe điện và kiêm luôn hướng dẫn viên. Anh nhớ rõ những ngày đầu: “Mình nói giọng địa phương, khách nghe không hiểu gì. Sau này học cách nói chậm, học kể chuyện về đảo, về núi lửa, về nghề trồng tỏi, du khách thích lắm. Công việc giờ ổn định, thu nhập khá hơn đi biển”. 

Sự chuyển đổi ấy không tự nhiên mà có. Nó được khởi đầu từ các lớp đào tạo nghề do Đặc khu Lý Sơn tổ chức cho lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và người có thu nhập thấp trên địa bàn. Ở các lớp đào tạo này, người dân được học đủ thứ: từ kỹ năng đón tiếp, phục vụ lưu trú, an toàn vệ sinh thực phẩm, đến cách bài trí không gian homestay, kể chuyện văn hóa bản địa.

Điểm đặc biệt của chương trình này là không dừng lại trong phòng học. Bà con còn được tổ chức những chuyến đi thực tế đến các mô hình du lịch cộng đồng thành công như Hội An, Cù Lao Chàm (TP Đà Nẵng), Hà Giang... “Đi tới nơi, thấy họ làm bài bản, mình mới biết mình thiếu gì. Lúc về, tôi quyết tâm sửa sang lại nhà cửa, học cách phục vụ như ở Hội An, mà vẫn giữ được nếp sống người đảo”, bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, chủ homestay Biển Ngọc kể.

Từ những người nông dân, ngư dân chân chất chỉ biết đến đồng ruộng và biển cả, khi du lịch phát triển, nhiều hộ đã chuyển hướng làm homestay, quán ăn gia đình, dịch vụ xe điện, hướng dẫn viên bản địa… Không chỉ tăng thu nhập, họ còn góp phần gìn giữ văn hóa, lối sống truyền thống và tạo ra những trải nghiệm đậm chất địa phương cho du khách.

Mở lối sinh kế bền vững cho người dân đảo

Không chỉ dừng ở những lớp đào tạo ngắn hạn, chính quyền Đặc khu Lý Sơn xác định đào tạo nghề phải đi đôi với định hướng việc làm lâu dài. Địa phương này đã phối hợp với Trung tâm Dịch vụ việc làm và doanh nghiệp tổ chức sàn giao dịch việc làm, ngày hội tuyển dụng để mở rộng cơ hội việc làm cho người dân, đặc biệt là thanh niên. Một hướng đi khác là đưa lao động ra nước ngoài theo hợp đồng giúp nhiều hộ gia đình cải thiện thu nhập và tạo nguồn vốn trở về đầu tư phát triển tại quê hương.

Gia đình bà Ngô Thị Phấn ở thôn Tây An Vĩnh là một trong những hộ đầu tiên tham gia chương trình. Ban đầu, bà lo con trai đi xa sẽ vất vả, nhưng sau khi được tư vấn kỹ, cuối cùng, gia đình cũng đồng ý. “Giờ cháu đi làm bên Nhật, gửi tiền về đều đặn. Nhờ vậy mà chúng tôi sửa được nhà, lo học hành cho các em,” bà Phấn cười rạng rỡ.

Ông Ngô Đình Mẫn, Phó Chủ tịch Đặc khu Lý Sơn chia sẻ rằng, công tác đào tạo nghề đóng vai trò then chốt trong chiến lược giảm nghèo của đặc khu. Kinh tế của đảo từng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào biển. Rủi ro cao, thu nhập thấp. Đào tạo nghề mở ra hướng đi mới, giúp người dân chủ động tìm việc, tạo việc làm, giảm nghèo thực chất.

"Hiện Lý Sơn đang mở rộng các ngành nghề đào tạo phù hợp thực tế địa phương như chế biến thủy - hải sản, thủ công mỹ nghệ, điện - điện tử, nuôi trồng thủy sản, bảo quản hải sản, logistics. Chính quyền cũng tăng cường liên kết giữa các cơ sở đào tạo với doanh nghiệp, để học viên vừa học vừa thực hành, có đầu ra việc làm rõ ràng", ông Mẫn nói.

Ngoài việc đào tạo nghề, chính sách hỗ trợ tài chính cũng để giúp người dân cũng được triển khai đồng bộ từ hỗ trợ học phí, công cụ học nghề cho đến vay vốn ưu đãi để mở homestay hoặc kinh doanh nhỏ. Đồng thời, người dân còn được học kỹ năng mềm: giao tiếp, ngoại ngữ, marketing số để chủ động quảng bá dịch vụ. Việc đưa lao động đi nước ngoài theo hợp đồng được đẩy mạnh với nhiều hỗ trợ: từ tập huấn kỹ năng, vay vốn ưu đãi đến rút gọn thủ tục hành chính.

Theo thống kê của UBND Đặc khu Lý Sơn, địa phương hiện có hơn 8.800 người trong độ tuổi lao động, nhưng phần lớn chưa có việc làm ổn định. Nhờ các chương trình hỗ trợ, đến nay, số hộ nghèo toàn đặc khu giảm còn 311 hộ (chiếm 5,02%), 250 hộ cận nghèo. Đặc khu Lý Sơn đã tập trung tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân trong việc tự vươn lên thoát nghèo bền vững và làm giàu.

Từ những lớp học nghề, một cuộc chuyển mình thầm lặng nhưng sâu sắc đã diễn ra nơi đảo tiền tiêu. Người dân Lý Sơn từ chỗ quanh năm lênh đênh theo con sóng hoặc quanh quẩn bên ruộng tỏi, giờ đã tự tin làm chủ dịch vụ du lịch. Họ không chỉ có việc làm ổn định, thu nhập cao hơn, mà còn trở thành “đại sứ” giới thiệu văn hóa, cảnh sắc quê hương mình đến với bạn bè bốn phương.

Chiều xuống trên đảo Lý Sơn, khi ánh hoàng hôn đổ xuống mặt biển, những chiếc xe điện vẫn lăn bánh, du khách rảo bước trên bờ cát. Các homestay thắp đèn vàng ấm áp, những bữa cơm hải sản thơm lừng được dọn sẵn. Giữa khung cảnh ấy, người dân nơi đây lại mỉm cười với 1 nụ cười của những người đã “đổi nghề” để đổi đời, cùng nhau viết nên câu chuyện mới về một hòn đảo không chỉ đẹp mà còn biết cách phát triển bền vững.