[Bài 1] Những vùng trồng vải được cấp ‘hộ chiếu xanh’

Nâng tầm trái vải bằng quy trình nghiêm ngặt

Vùng đất thị xã Chũ ngày hôm nay mới được chia tách từ đầu năm 2025, là một phần của huyện Lục Ngạn (tỉnh Bắc Giang) trước đây. Kế thừa truyền thống của huyện Lục Ngạn xưa, từ lâu đã được mệnh danh là thủ phủ của cây vải thiều. Khí hậu, thổ nhưỡng của vùng đất này cùng tập quán canh tác đã tạo nên hương vị đặc trưng không thể trộn lẫn như: Vỏ mỏng đỏ au, cùi dày trắng trong, hạt nhỏ, vị ngọt đậm đà, thơm nồng, xen lẫn chút thanh chua dịu nhẹ.

Khi những ngày hè đầu tiên của năm 2025 gõ cửa, cũng là lúc vùng đất thị xã Chũ, tỉnh Bắc Giang lại rộn ràng bước vào một mùa vụ vải thiều mới. Dù năm nay thời tiết có những thử thách như nắng hạn khiến quả vải có phần nhỏ hơn, nhưng với sự ưu đãi của thiên nhiên và sự đầu tư chăm sóc bài bản, khoa học của người nông dân, sản lượng vải thiều vẫn được đảm bảo, hứa hẹn một mùa bội thu.

Vụ vải năm nay, trên địa bàn 5 xã và 5 phường trực thuộc thị xã Chũ có khoảng 7.200 ha trồng vải, dự kiến đóng góp 43.000 tấn (bao gồm 11.000 tấn vải sớm và 32.000 tấn vải chính vụ). Anh Dư Văn Dũng, một nông dân có thâm niên hơn 20 năm trồng vải tại xã Hồng Giang (thị xã Chũ), chia sẻ: “Năm nay cây vải ra hoa đậu quả đều, hứa hẹn một mùa bội thu. Gia đình tôi có gần 4 ha trồng vải, chủ yếu là vải chính vụ. Mấy năm nay, chúng tôi đều áp dụng quy trình chăm sóc theo hướng dẫn của cán bộ khuyến nông, từ bón phân, tỉa cành đến phòng trừ sâu bệnh, nên chất lượng quả rất tốt, được thương lái ưa chuộng".

Để trái vải thiều ở thị xã Chũ không chỉ nổi tiếng ở thị trường trong nước mà còn tự tin vươn ra thế giới, chính quyền địa phương đã tập trung chỉ đạo, hỗ trợ nông dân chuẩn hóa quy trình sản xuất, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như xây dựng các vùng sản xuất vải thiều an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP và GlobalGAP. Đến nay, toàn bộ thị xã Chũ đã có hơn 5 nghìn ha đạt tiêu chuẩn VietGAP, còn diện tích áp dụng GlobalGAP, tiêu chuẩn khắt khe hơn phục vụ các thị trường xuất khẩu khó tính, cũng không ngừng được mở rộng.

Theo UBND thị xã Chũ, để đạt được các chứng nhận này, người nông dân phải tuân thủ một quy trình canh tác vô cùng nghiêm ngặt. Ngay từ khâu chọn giống, cải tạo đất đã được chú trọng. Việc sử dụng phân bón được ưu tiên các loại phân hữu cơ, phân vi sinh, hạn chế tối đa phân bón hóa học.

Đặc biệt, công tác quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) được áp dụng rộng rãi, khuyến khích sử dụng các biện pháp sinh học, thiên địch, bẫy pheromone thay vì lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Nếu bắt buộc phải sử dụng thuốc, nông dân phải tuân thủ nguyên tắc “4 đúng” (đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng, đúng cách) và đảm bảo tuyệt đối thời gian cách ly trước khi thu hoạch.

Bên cạnh đó, Trung tâm Dịch vụ - Kỹ thuật nông nghiệp thị xã Chũ và các cơ quan chuyên môn của tỉnh thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo, hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân, đồng thời tăng cường công tác giám sát, kiểm tra việc tuân thủ quy trình tại các vùng trồng.

Ông Hoàng Minh Phương, Phó Trưởng phòng Nông nghiệp và Môi trường thị xã Chũ, khẳng định: “Thị xã Chũ xác định chất lượng và an toàn thực phẩm là yếu tố sống còn của thương hiệu vải thiều. Chúng tôi sẽ tiếp tục chỉ đạo sát sao việc duy trì và mở rộng các vùng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, đồng thời tăng cường quản lý các mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, đảm bảo mỗi trái vải Chũ khi đến tay người tiêu dùng đều là sản phẩm tốt nhất, an toàn nhất.”

Minh bạch chất lượng bằng mã số vùng trồng và QR Code

Để đảm bảo tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc – một yêu cầu không thể thiếu đối với nông sản xuất khẩu và ngày càng được người tiêu dùng nội địa quan tâm, tỉnh Bắc Giang đã tiên phong trong việc xây dựng và quản lý hệ thống mã số vùng trồng (PUC) và mã số cơ sở đóng gói (PHC) cho vải thiều.

Mỗi mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói đều gắn liền với những thông tin chi tiết về diện tích, hộ sản xuất, quy trình canh tác, nhật ký đồng ruộng. Việc quản lý chặt chẽ các mã số này, thường xuyên kiểm tra, giám sát việc tuân thủ các tiêu chuẩn như: TCCS 774:2020/BVTV về mã số vùng trồng và TCCS 775:2020/BVTV về cơ sở đóng gói, giúp đảm bảo sản phẩm xuất đi từ đúng vùng đã đăng ký, đáp ứng yêu cầu của từng nước nhập khẩu.

Ông Ngô Văn Hùng, một nông dân tại tổ dân phố Cầu Đền, phường Thanh Hải (thị xã Chũ), người có vườn vải 2ha đạt chuẩn GlobalGAP nhiều năm liền, chia sẻ: “Làm theo GlobalGAP ban đầu cũng thấy nhiều quy trình phức tạp hơn, phải ghi chép nhật ký đồng ruộng cẩn thận. Nhưng làm rồi mới thấy hiệu quả. Cây vải khỏe hơn, ít sâu bệnh hơn, chất lượng quả cũng tốt hơn. Quan trọng nhất là mình yên tâm sản phẩm của mình làm ra an toàn cho người ăn, sản phẩm được xuất khẩu đi Nhật Bản có giá cao, ổn định".

Để người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận thông tin, hầu hết các sản phẩm vải thiều tại thị xã Chũ chất lượng cao, đặc biệt là hàng xuất khẩu và hàng bán tại các siêu thị lớn, đều được dán tem truy xuất nguồn gốc sử dụng mã QR. Chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh, người tiêu dùng có thể quét mã và biết được toàn bộ “hành trình” của trái vải, từ vùng trồng, người chăm sóc, ngày thu hoạch đến các chứng nhận chất lượng. Điều này không chỉ tạo dựng niềm tin mà còn nâng cao trách nhiệm của người sản xuất, góp phần bảo vệ thương hiệu vải thiều của cả tỉnh Bắc Giang nói chung.

Ông Ngô Văn Liên – Giám đốc HTX Nông nghiệp Thanh Hải, cho biết: “Việc có mã số cơ sở đóng gói là điều kiện bắt buộc để chúng tôi xuất khẩu sang các thị trường lớn. Nó không chỉ giúp chúng tôi dễ dàng làm thủ tục mà còn là sự đảm bảo về uy tín, chất lượng với đối tác. Chúng tôi phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về vệ sinh nhà xưởng, quy trình sơ chế, đóng gói để giữ được mã số này".

Đến nay, toàn vùng Lục Ngạn – Chũ đã được cấp 126 mã số vùng trồng xuất khẩu, trong đó thị xã Chũ quản lý 49 mã số vùng trồng vải cho các thị trường như Trung Quốc (14 mã), Nhật Bản (16 mã), Úc (13 mã) và Thái Lan (06 mã). Cùng với đó là 20 cơ sở đóng gói trên địa bàn thị xã Chũ cũng được cấp mã số đủ điều kiện xuất khẩu.