Vì một nền năng lượng an toàn hơn, cạnh tranh, xanh và tự chủ hơn

Yêu cầu cao hơn đối với ngành dầu khí - năng lượng trong giai đoạn mới

Chiều 30/6, tại Hà Nội, Hội Dầu khí Việt Nam và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) tổ chức Diễn đàn Dầu khí - Năng lượng thường niên năm 2026 với chủ đề “Cơ hội và thách thức của ngành dầu khí - năng lượng Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước”.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, thế giới năng lượng đang thay đổi nhanh, biến động, bất định, phức tạp và khó lường. An ninh năng lượng không còn được hiểu đơn giản là có đủ nguồn cung, đó còn là năng lực tự chủ về hạ tầng, công nghệ, tài chính, thị trường, nguồn nhân lực và khả năng ứng phó trước các biến động địa chính trị.

Chuyển dịch năng lượng, giảm phát thải, phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn, thị trường carbon, năng lượng mới… không còn là những khái niệm xa. Chúng đã trở thành yêu cầu thực tiễn đối với mọi quốc gia, mọi doanh nghiệp năng lượng. Với Việt Nam, giai đoạn phát triển mới của đất nước đặt ra một yêu cầu cao hơn đối với ngành dầu khí - năng lượng.

“Chúng ta cần một nền năng lượng an toàn hơn, linh hoạt, cạnh tranh, xanh và tự chủ hơn”, TS. Thập nhấn mạnh.

Ông Thập thẳng thắn nhìn nhận, các điều kiện thuận lợi của ngành dầu khí không còn như trước. Nhiều mỏ chủ lực đã qua thời kỳ khai thác tốt nhất. Việc gia tăng trữ lượng ngày càng khó hơn. Các dự án mới thường xa, sâu hơn, phức tạp, rủi ro hơn. Trong khi đó, yêu cầu về vốn, công nghệ, tiêu chuẩn môi trường và năng lực quản trị ngày càng cao.

“Tuy nhiên thách thức không phải là toàn bộ câu chuyện. Trong áp lực chuyển đổi cũng có cơ hội phát triển. Cơ hội để ngành dầu khí không chỉ tiếp tục giữ vững vai trò truyền thống, còn mở rộng sang một không gian công nghiệp - năng lượng rộng hơn: Khí, LNG, điện khí, lọc hóa dầu giá trị cao, dịch vụ kỹ thuật cao, điện gió ngoài khơi, CCS/CCUS, hydrogen, ammonia, chuyển đổi số, quản trị phát thải và các chuỗi giá trị năng lượng mới”, ông Thập nói thêm.

‘Ngành năng lượng chịu áp lực kép để đáp ứng khát vọng vươn mình của dân tộc’

Đây là chia sẻ của ông Trần Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than, Bộ Công Thương. Ông thẳng thắn chỉ ra các thách thức của lĩnh vực dầu khí - năng lượng hiện nay. Đầu tiên là thách thức về hoàn thiện thể chế và "điểm nghẽn" pháp lý.

Mặc dù Luật Dầu khí năm 2022 và Luật Điện lực năm 2024 đã tạo ra khung pháp lý tiến bộ, có nhiều cơ chế ưu đãi và tăng cường công tác phân quyền, giao quyền cho các cơ quan cấp dưới nhưng thực tiễn thi hành cho thấy vẫn cần phải tiếp tục nâng cấp, bổ sung để đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.

Đặc biệt còn thiếu khung pháp lý cho năng lượng mới. Hiện nay pháp luật hiện hành vẫn thiếu các cơ chế ưu đãi để thu hút các nhà đầu tư tham gia vào các lĩnh vực năng lượng mới như: Điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh, amonia xanh, thu giữ và lưu trữ carbon (CCS/CCUS). Một số quy định giữa Luật Đầu tư, Luật Quy hoạch, Luật Đấu thầu, Luật Biển, Luật Tài nguyên môi trường Biển và hải đảo còn chưa đồng bộ, đang được nghiên cứu, sửa đổi để đơn giản hóa thủ tục, thúc đẩy tiến độ đầu tư dự án. Việc sửa đổi thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế carbon và các cơ chế khuyến khích đầu tư cho năng lượng sạch mới đang được bắt đầu triển khai.

Bên cạnh đó là áp lực chuyển dịch năng lượng và cam kết Net Zero. Việc thực hiện cam kết đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 (COP26) tạo ra sức ép lớn về việc thay đổi mô hình tăng trưởng.

Ngoài ra, còn là những khó khăn về sự biến động của thị trường năng lượng thế giới; xây dựng cơ chế giá năng lượng theo thị trường nhưng vẫn đảm bảo sức chịu đựng của nền kinh tế; nhu cầu về năng lượng tăng cao đối diện với nguồn tài nguyên, năng lượng sơ cấp suy giảm; tính khả dụng và sự đồng bộ của hạ tầng năng lượng; năng lực tự chủ và nội địa hóa còn yếu...

Đột phá về thể chế là "chìa khóa" vạn năng

Ông Trịnh Quốc Tuy, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương kiến nghị một số giải pháp để đưa lĩnh vực dầu khí - năng lượng tăng trưởng bền vững trong bối cảnh mới.

Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển ngành năng lượng theo hướng đồng bộ, ổn định và có tính dự báo dài hạn. Trong đó, cần coi bảo đảm an ninh năng lượng là một trong những điều kiện tiên quyết để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026 - 2030.

Thứ hai, tạo đột phá về cơ chế đầu tư đối với các dự án năng lượng chiến lược. Nghiên cứu áp dụng cơ chế đặc thù theo hướng “luồng xanh” đối với các dự án nguồn điện, lưới điện, LNG và các dự án dầu khí trọng điểm; gắn trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương và chủ đầu tư với tiến độ thực hiện dự án.

Thứ ba, hoàn thiện thể chế phát triển tài nguyên dầu khí gắn với bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn. Đẩy nhanh quá trình sửa đổi Luật Dầu khí theo hướng tạo động lực mới cho hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí trong bối cảnh các mỏ truyền thống đang suy giảm.

Thứ tư, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển các ngành năng lượng mới. Sớm hoàn thiện khung pháp lý đối với điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh, amoniac xanh, lưu trữ năng lượng, thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) và cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA); đồng thời tận dụng hiệu quả các nguồn lực từ JETP, tài chính xanh và các quỹ đầu tư quốc tế để thúc đẩy đầu tư vào các dự án chuyển dịch năng lượng quy mô lớn.

Thứ năm, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong ngành năng lượng. Triển khai hiệu quả các chủ trương của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; ưu tiên đầu tư hạ tầng khoa học công nghệ, cơ sở dữ liệu và nền tảng số phục vụ ngành năng lượng.

Trong khi đó, ông Tùng cũng nhấn mạnh 3 nhóm vấn đề then chốt cần được đồng thuận và hành động quyết liệt trong thời gian tới.

Thứ nhất, đột phá về thể chế là "chìa khóa" vạn năng. Việc xây dựng dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) thay thế Luật Dầu khí năm 2022, Luật Sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực năm 2024 là yêu cầu cần thiết và cấp bách để đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền tối đa cho cấp thực thi như Petrovietnam, EVN và các địa phương.

Thứ hai, tự chủ năng lượng gắn liền với tăng cường năng lực nội tại của ngành năng lượng. Để đối phó với nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, chúng ta không còn con đường nào khác ngoài việc đa dạng hóa nguồn cung năng lượng và loại hình năng lượng, đồng thời nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và làm chủ công nghệ sản xuất, chế tạo thiết bị và công nghệ khai thác. Tăng cường khai thác tận thu các nguồn năng lượng hóa thạch truyền thống, kết hợp với việc phát triển các nguồn năng lượng mới, năng lượng tái tạo sẽ giúp Việt Nam giảm tỷ lệ năng lượng nhập khẩu.

Bên cạnh đó, việc xây dựng các tập đoàn công nghiệp năng lượng trong nước có đủ năng lực làm tổng thầu EPC cho các dự án quy mô lớn, hiện đại chính là giải pháp căn cơ để bảo hoàn thành đúng tiến độ các dự án năng lượng trọng điểm quốc gia trong mọi tình huống địa chính trị phức tạp.

Thứ ba, sự hài hòa giữa an ninh, giá cả và bền vững. Ngành năng lượng phải thực hiện tốt sứ mệnh "đi trước một bước" nhưng phải đảm bảo giá năng lượng phù hợp với sức chịu đựng của nền kinh tế thông qua cơ chế thị trường minh bạch, không bù chéo. Đồng thời, cần tận dụng tối đa hạ tầng năng lượng sẵn có để chuyển dịch sang các nguồn năng lượng xanh trong tương lai (vì rào cản giá thành), như: Hydrogen, điện gió ngoài khơi và công nghệ thu giữ carbon (CCS/CCUS), biến thách thức phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) thành cơ hội phát triển công nghiệp năng lượng mới.

Ông Tạ Đình Thi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho biết, thời gian qua, Trung ương đã ban hành nhiều nghị quyết, chiến lược liên quan đến phát triển kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, đổi mới mô hình tăng trưởng và phát triển bền vững... Quốc hội cũng đang nghiên cứu, tổng kết nhiều chủ trương lớn như Nghị quyết số 36 về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam; đồng thời chuẩn bị ban hành các chính sách mới về bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu... Đây đều là những nội dung có liên quan trực tiếp đến ngành dầu khí và năng lượng nói chung, Petrovietnam nói riêng.

Trong bối cảnh mới, ngành dầu khí và năng lượng cần có tư duy đột phá cùng những hành động quyết liệt, đồng bộ để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước. Đối với Petrovietnam, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Tập đoàn cần tiếp tục đổi mới tư duy, đăt ra lộ trình cụ thể để có thể đạt được mục tiêu trở thành một trong 500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới như đã đề ra.