Phương thức vận chuyển thiếu đồng bộ
Ông Trương Tấn Lộc, Giám đốc Marketing Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn, Chủ tịch Cảng Quốc tế Tân Cảng Cái Mép (TCIT) cho rằng, một trong những điểm nghẽn lớn của logistics hiện nay không chỉ ở chi phí vận tải quốc tế mà còn ở khâu kết nối và tối ưu chuỗi cung ứng. Sự liên kết giữa các doanh nghiệp logistics còn lỏng lẻo, nhiều doanh nghiệp vẫn đầu tư riêng lẻ thay vì chia sẻ hạ tầng và dịch vụ, làm gia tăng chi phí toàn chuỗi.
Mặc dù những năm gần đây, hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đã có nhiều chuyển biến với hàng loạt tuyến cao tốc, cảng biển, sân bay và trung tâm logistics được đầu tư, song sự phát triển vẫn mang tính cục bộ, thiếu tính kết nối. Đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng hải và hàng không vẫn chủ yếu vận hành theo từng phương thức riêng lẻ, chưa hình thành được các hành lang vận tải đa phương thức có khả năng kết nối thông suốt từ vùng nguyên liệu, khu công nghiệp đến cảng biển, cửa khẩu và thị trường tiêu thụ.
Phát triển logistics trở thành ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao, dựa trên ba trụ cột là hạ tầng đồng bộ, chuyển đổi số và logistics xanh.. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Tại Hội nghị triển khai Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050, do Bộ Công Thương tổ chức, nhiều chuyên gia cũng cho rắng, nguyên nhân cốt lõi của chi phí logistics cao là sự thiếu kết nối chiến lược và quy hoạch không hợp lý, sự thiếu đồng bộ hạ tầng.
Không ít lô hàng phải qua nhiều lần sang tải do thiếu các điểm kết nối trực tiếp giữa đường bộ với đường sắt hoặc đường thủy nội địa. Tại nhiều cảng biển, hàng hóa vẫn phụ thuộc chủ yếu vào xe tải để vận chuyển, trong khi tỷ trọng vận tải bằng đường sắt và đường thủy – hai phương thức có chi phí thấp hơn còn khá khiêm tốn.
Ông Trần Đức Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hà Nội cho biết, nguyên nhân chi phí logistics quốc gia của Việt Nam hiện tại đang rất cao là do chưa tổ chức thực hiện vận tải đa phương thức. Nếu trung tâm logistics quốc gia thực hiện được vai trò cực kỳ quan trọng, đó là kết nối các phương thức vận tải thì chi phí logistics quốc gia sẽ được kéo giảm. Những nhiệm vụ này chắc chắn phải được Nhà nước thực hiện và phải được quy hoạch.
Bên cạnh hạ tầng cứng, sự thiếu đồng bộ còn thể hiện ở hạ tầng số. Dữ liệu giữa doanh nghiệp vận tải, cảng biển, hải quan, kho bãi và các cơ quan quản lý chưa được kết nối trên cùng một nền tảng, khiến nhiều thủ tục vẫn phải thực hiện thủ công hoặc khai báo lặp lại. Quá trình luân chuyển hàng hóa vì vậy chưa thực sự thông suốt, làm tăng thời gian thông quan và chi phí vận hành.
Ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM cho biết TP.HCM đang tập trung phát triển hạ tầng logistics đa phương thức, kết nối đồng bộ đường bộ, đường thủy, đường sắt, hàng không và cảng biển. Ảnh: Hoàng Chương.
Hoàn thiện hạ tầng kết nối chuỗi cung ứng
Theo ông Trương Tấn Lộc, trong khi giá nhiên liệu, cước tàu hay biến động địa chính trị là những yếu tố doanh nghiệp khó kiểm soát, thì logistics nội địa vẫn còn nhiều dư địa để tối ưu thông qua việc rà soát quy trình vận hành, chuyển đổi số, phát triển hệ sinh thái kết nối giữa cảng biển, ICD, depot, kho bãi và nhà máy. Để giảm chi phí logistics, ngoài nỗ lực tối ưu vận hành của doanh nghiệp, cần có các giải pháp mang tính tổng thể từ phía Nhà nước.
Ông Trần Đức Nghĩa cho rằng việc quy hoạch và đầu tư các trung tâm logistics quốc gia có chức năng kết nối các phương thức vận tải là nhiệm vụ mà Nhà nước cần ưu tiên thực hiện để giảm chi phí logistics ở quy mô quốc gia.
Cùng với với đó cần đẩy nhanh xây dựng cơ sở dữ liệu logistics quốc gia, kết nối với cơ chế một cửa quốc gia và các nền tảng số của các bộ, ngành để hình thành chuỗi cung ứng thông minh, minh bạch và hiệu quả hơn. Khi quy hoạch hạ tầng, thể chế và nền tảng dữ liệu được triển khai đồng bộ, logistics sẽ không chỉ giúp giảm chi phí vận chuyển mà còn tạo động lực nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, mở rộng thị trường xuất khẩu và đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Để giải quyết vấn đề này, lần đầu tiên Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Chính phủ. Trong đó, xác định phát triển logistics trở thành ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao dựa trên ba trụ cột là hạ tầng đồng bộ, chuyển đổi số và logistics xanh.
Ở lĩnh vực nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã ban hành Kế hoạch phát triển hệ thống logistics nông sản giai đoạn 2026-2030. Kế hoạch đặt mục tiêu bảo đảm năng lực logistics cho các ngành hàng chủ lực như lúa gạo, cà phê, rau quả, thủy sản, gỗ, cao su, chăn nuôi; đồng thời giảm chi phí, rút ngắn thời gian vận chuyển và hạn chế tổn thất sau thu hoạch. Ưu tiên đầu tư các trung tâm logistics tại vùng nguyên liệu, cửa khẩu và cảng biển; phát triển kho lạnh, vận tải đa phương thức; thúc đẩy ứng dụng AI, blockchain, dữ liệu lớn trong quản lý chuỗi cung ứng và mở rộng hình thức hợp tác công - tư (PPP) để huy động nguồn lực xã hội.
Cùng với định hướng của Trung ương, nhiều địa phương đang chủ động xây dựng các chương trình phát triển logistics phù hợp với lợi thế vùng nhằm giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, giai đoạn 2026-2030, TP.HCM đặt mục tiêu đưa chi phí logistics xuống còn 11-14% GRDP, thấp hơn mức bình quân cả nước. Thành phố hiện thực hóa mục tiêu này thông qua quy hoạch lại hệ thống trung tâm logistics gắn với các đầu mối giao thông đa phương thức, áp dụng các cơ chế ưu đãi về đất đai, thuế và thủ tục hành chính nhằm rút ngắn thời gian đầu tư, giảm chi phí lưu thông hàng hóa. Đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đào tạo nguồn nhân lực.
Hiện nay TP.HCM đang tập trung phát triển hạ tầng logistics đa phương thức, kết nối đồng bộ đường bộ, đường thủy, đường sắt, hàng không và cảng biển. Nhiều dự án trọng điểm như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc TP.HCM - Mộc Bài, TP.HCM - Chơn Thành, TP.HCM - Cần Thơ và mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây đang được đẩy nhanh tiến độ. Các tuyến đường sắt vận chuyển hàng hóa, nhất là tuyến Bàu Bàng - Cái Mép - Thị Vải, nhằm kết nối các khu công nghiệp với cụm cảng nước sâu, giảm phụ thuộc vào vận tải đường bộ đang được ưu tiên phát triển...
