Những hợp tác xã lớn dần lên nhờ làm lúa Nhật theo cánh đồng mẫu

Chị Cao Thị Hậu, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ Nông nghiệp Thanh Bồ (xã Hòa Xá) cho biết: "Người dân quê tôi đã làm quen với giống lúa Nhật J02 được 8 năm. Từ trước đến giờ, bà con cấy rất nhiều giống lúa nhưng chỉ lúa Nhật J02 là có nhiều ưu điểm: Thứ nhất là cơm ăn rất đậm đà, ngọt hậu, dẻo nhưng chan canh lại không bị vữa. Thứ hai là năng suất cao, đạt trung bình 280-300kg lúa tươi/sào (360m²), tăng hơn 15-20% so với các loại lúa khác. Thứ ba là lúa rất dễ bán, giá mua tươi ngay tại bờ 7.500đ/kg trong khi giống khác chỉ 5.500-6.000đ. Thứ tư là giống rất hợp với chất đất của vùng này.

Vụ đầu khi đưa lúa Nhật J02 về UBND huyện Ứng Hòa (cũ) phải hỗ trợ 50% giống, 50% thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), 50% phân bón nhưng những vụ sau thì không cần nữa. Cứ chuẩn bị đến vụ xuân là bà con đăng ký với HTX để mua giống. Như nhà tôi vụ xuân nào cũng cấy 5 sào J02 để có thóc ăn cả năm”. 

Năm 2016, lần đầu tiên lúa Nhật J02 được UBND huyện Ứng Hòa (cũ) chỉ đạo đưa vào sản xuất tại HTX Miêng Hạ trên diện tích 38,4ha và đạt kết quả rất khả quan. Theo dõi qua nhiều vụ, nhiều vùng sản xuất, các cán bộ nông nghiệp huyện nhận thấy giống thích hợp với cả chân trũng lẫn chân vàn, vụ xuân thích hợp nhất nhưng vụ mùa cũng vẫn cấy được. Giống chống chịu sâu bệnh ở mức khá, cho năng suất cao, trung bình hơn 60 tạ/ha, đặc biệt là chất lượng thơm ngon nên người tiêu dùng và thương lái, doanh nghiệp đều ưa chuộng. Bởi thế, nhiều vụ doanh nghiệp dù đã ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm nhưng vẫn phải tranh mua quyết liệt với thương lái trả giá cao hơn.

Thấy được tiềm năng của giống, Ứng Hòa đã có những chính sách khuyến khích các HTX phát triển. Chỉ trong thời gian ngắn, tiếng lành về J02 đã lan rộng ra khắp huyện, ngay cả lúc không còn được hỗ trợ, nông dân vẫn chủ động tìm mua giống về để cấy. Có những HTX như HTX Nông nghiệp Hòa Phú, vụ xuân nào cũng cấy xấp xỉ 400ha lúa J02.

Tính chung cả huyện Ứng Hòa trước thời điểm thực hiện chính quyền địa phương hai cấp đã duy trì trên 7.000ha lúa chất lượng cao, trong đó J02 chiếm đa số. Địa phương cũng đã xây dựng thành công nhãn hiệu “Gạo chất lượng Khu Cháy” và giao cho HTX Sản xuất, kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Đoàn Kết sử dụng để quảng bá, nâng cao giá trị cho hạt gạo Nhật. Những cánh đồng lúa J02 sản xuất theo chuẩn VietGAP, được gặt về không phơi mà sấy ở nhiệt độ vừa phải để giữ độ “nhựa” bên trong hạt gạo, khi nấu ăn cơm sẽ thơm ngon, đậm vị hơn.  J02 được thành phố Hà Nội đánh giá xếp hạng là sản phẩm OCOP 4 sao.

Vốn xuất thân từ một người hàng xáo nên chị Cao Thị Thủy, Giám đốc HTX Sản xuất, kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Đoàn Kết hiểu hơn ai hết sự bấp bênh của sản xuất lúa, chế biến gạo theo kiểu manh mún, nhỏ lẻ. Đó là tình trạng được mùa mất giá, được giá mất mùa; tình trạng chất lượng không đồng đều, sản lượng nhỏ, thiếu bao bì nhãn mác khiến không thể đưa được hàng vào hệ thống siêu thị, cửa hàng.

Tích lũy từng đồng lãi một trong quá trình làm hàng xáo từ ngày này qua ngày khác, từ tháng này qua tháng khác, năm 2017 chị đã mạnh dạn đứng lên thành lập HTX với mục đích tập hợp nông dân để làm những cánh đồng lớn, cùng sản xuất theo một quy trình kỹ thuật, cùng dùng chung một loại giống. Và chị đã chọn giống lúa chủ lực J02.

Thời điểm này, do công nghiệp hóa về làng nên nhiều vùng quê ở ngoại thành Hà Nội xảy ra hiện tượng bỏ hoang ruộng. Chị Thủy đã đi thuê lại những diện tích ruộng hoang này để tổ chức trồng lúa theo hướng cơ giới hóa đồng bộ. Dần dà, HTX của chị mở rộng thêm quy mô sản xuất, không chỉ liên kết với nông dân trong xã mà còn với nông dân khác xã và nhiều huyện khác như Mỹ Đức, Thanh Oai, Quốc Oai, Chương Mỹ… Hiện, ngoài thầu khoảng 900 mẫu ruộng hoang (tương đương 330 ha), chị còn liên kết với bà con để sản xuất trên 3.000 mẫu (tương đương hơn 1.100 ha).

Chị cho biết: “Không có giống lúa nào giá bán cao bằng J02, vụ rồi tôi tổ chức thu mua lúa tươi đã là 8.000đ/kg. Ngoài tự sản xuất gạo dưới thương hiệu gạo Khu Cháy rồi bán cho các đại lý ở các tỉnh, tôi còn kết nối với hai doanh nghiệp xuất khẩu gạo, mỗi vụ bán được khoảng 4.000-5.000 tấn thóc cho bà con. Tôi đang có ý định xin khoảng 10 ha đất để làm nhà máy sấy và xay xát ngay tại xã Ứng Hòa chứ hiện vẫn đang phải chở lúa đi xay xát ở tận tỉnh khác. Hơn 20 năm làm lúa gạo, tệp khách hàng của tôi rất rộng nhưng giờ chỉ thiếu vốn để bao tiêu sản phẩm cho bà con, mỗi vụ cần khoảng 10 tỷ đồng; còn vốn để xây dựng nhà máy thì phải cần rất nhiều tỷ…”.

Bài viết có sự phối hợp của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội