Thử nghiệm trên đồng ruộng
Sau ba năm triển khai, Dự án “Nghiên cứu ứng dụng chỉ thị phân tử trong chọn tạo giống sắn kháng bệnh khảm lá” do Viện Di truyền Nông nghiệp chủ trì, Quỹ Thiện Tâm (Tập đoàn Vingroup) tài trợ đã ghi dấu một bước tiến quan trọng trong lĩnh vực ứng dụng công nghệ gen vào chọn tạo giống sắn kháng khảm.
Theo các chuyên gia, việc kết hợp giữa khoa học gen và thực nghiệm đồng ruộng không chỉ giúp hình thành bộ giống sắn thế hệ mới, mà còn mở ra cơ hội tái cấu trúc lại chuỗi giá trị ngành sắn - từ khâu sản xuất giống, canh tác đến chế biến. Khi được nhân rộng, kết quả của dự án sẽ góp phần ổn định vùng nguyên liệu, giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng tinh bột, từ đó tăng sức cạnh tranh cho ngành hàng tỷ đô này trên thị trường trong nước và quốc tế.
Tại xã Tân Hội (Tây Ninh), anh Đặng Minh Tiến, người tham gia trồng khảo nghiệm các giống sắn mới, cho biết, những giống sắn được nghiên cứu, chọn lọc kỹ lưỡng này đã cho kết quả rất khả quan sau gần ba năm trồng.
“Các giống mới có kiểu hình rất ổn định, thân cây thẳng, không phân tán, kháng tốt bệnh khảm lá. Trung bình mỗi bụi cho 5-10 kg củ, năng suất ổn định qua các vụ”, anh Tiến chia sẻ.
Anh Tiến thực hiện quy trình mã hóa thẻ giống giúp tránh nhầm lẫn giữa các dòng để phục vụ công tác nhân giống đại trà. Ảnh: Trần Phi.
Đặc biệt, cây phát triển khỏe, tán lá che phủ tốt, giúp hạn chế cỏ dại, nhờ đó giảm khoảng 50% chi phí làm cỏ. Trong khi đó, lượng phân bón đầu tư cũng giảm đáng kể, chỉ còn 6-8 triệu đồng/ha, thấp hơn gần một nửa so với giống truyền thống mà cây vẫn sinh trưởng mạnh, cho năng suất cao.
Theo anh Tiến, giống mới còn thể hiện khả năng chịu hạn tốt, phù hợp điều kiện sản xuất ở các vùng khan hiếm nước. “Nếu giống cũ phải tưới 4-5 lần/tháng, thì giống này chỉ cần 1-2 lần, thậm chí trong điều kiện khô hạn, năng suất vẫn giữ được 80%”, anh Tiến nói thêm.
Giống mới ngoài kháng khảm còn thể hiện khả năng chịu hạn mọi loại hình thời tiết, năng suất cao. Ảnh: Trần Trung.
Một điểm đáng chú ý khác là quy trình mã hóa thẻ giống được thực hiện nghiêm ngặt, giúp tránh nhầm lẫn giữa các dòng, đảm bảo tính chính xác trong bảo tồn và nhân giống. Đây cũng là bước tiến quan trọng trong quản lý nguồn giống - vốn là khâu yếu trong sản xuất sắn nhiều năm qua.
Cơ sở khoa học cho giống sắn thế hệ mới
Theo báo cáo của nhóm nghiên cứu, sau ba năm thực hiện, dự án đã tuyển chọn được hơn 10 dòng sắn triển vọng có năng suất 45-50 tấn/ha, hàm lượng tinh bột đạt 26-27%, và đặc biệt là kháng tốt bệnh khảm lá - loại virus nguy hiểm đã khiến hàng chục giống sắn truyền thống bị “xóa sổ” những năm gần đây.
Đoàn chuyên gia kiểm tra công tác thực nghiệm trên đồng ruộng. Ảnh: Trần Trung.
Không chỉ dừng lại ở thực nghiệm, nhóm còn xây dựng bản đồ gen liên quan đến các đặc tính quan trọng như kháng bệnh, phân cành và hàm lượng tinh bột. Đây là cơ sở dữ liệu nền tảng để phát triển chỉ thị phân tử - công cụ giúp rút ngắn thời gian chọn tạo giống từ 8-10 năm xuống chỉ còn 4-5 năm, nâng cao độ chính xác trong lai tạo.
Theo các nhà khoa học, chỉ thị phân tử là các đoạn DNA đặc trưng dùng để nhận diện và phân biệt các cá thể dựa trên sự khác biệt di truyền. Chúng đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu di truyền, chọn giống, và chẩn đoán sinh học nhờ tính chính xác và không phụ thuộc môi trường.
Ông Doãn Văn Chiến, Trưởng Văn phòng Thường trực phía Nam - Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, đánh giá: “Một giống sắn muốn được đưa vào sản xuất đại trà phải trải qua quy trình đánh giá khắt khe về năng suất, chất lượng, khả năng chống chịu sâu bệnh và thích nghi với từng vùng sinh thái. Khi được công nhận là tiến bộ kỹ thuật cấp Bộ, đó mới là tiền đề cho chuyển giao vào sản xuất”.
Theo ông Chiến, các dòng sắn mới đang trong giai đoạn “chung kết” - tức là đã khẳng định được tiềm năng, nhưng vẫn cần được khảo nghiệm liên vùng ở nhiều địa phương khác nhau để xác định giống phù hợp nhất.
Trong tương lai gần, bà con có thể yên tâm vì các cơ quan nghiên cứu đang hoàn thiện bộ giống sắn thế hệ mới - năng suất cao, kháng bệnh tốt. Ảnh: Trần Trung.
“Trong tương lai gần, bà con có thể yên tâm vì các cơ quan nghiên cứu và hệ thống chuyển giao đang phối hợp chặt chẽ nhằm hoàn thiện bộ giống sắn thế hệ mới - năng suất cao, kháng bệnh tốt, thân thiện với môi trường”, ông Chiến khẳng định.
“Cây sắn đã, đang và sẽ tiếp tục là trụ cột kinh tế của Tây Ninh và cả nước. Nhưng muốn phát triển bền vững, cần sự vào cuộc đồng bộ của bốn nhà: nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân. Khi bốn mắt xích này vận hành nhịp nhàng, ngành sắn Việt Nam mới có thể bứt phá và giữ vững vị thế ‘ngành hàng tỷ đô’ trên bản đồ nông sản thế giới”, ông Doãn Văn Chiến nhấn mạnh.
