Thử nghiệm nhiều giải pháp kỹ thuật
Cadimi trong đất canh tác sầu riêng đang trở thành vấn đề được ngành nông nghiệp và người trồng đặc biệt quan tâm khi nhiều thị trường xuất khẩu siết chặt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Trước yêu cầu cấp thiết đó, tỉnh Đồng Tháp đã triển khai mô hình ứng dụng các giải pháp khắc phục vùng trồng sầu riêng bị nhiễm cadimi, bước đầu mang lại những tín hiệu tích cực, tạo cơ sở để xây dựng vùng nguyên liệu an toàn phục vụ xuất khẩu.
Nông dân Đồng Tháp tăng cường sử dụng phân hữu cơ, tưới nước và cải tạo đất nhằm giảm nguy cơ tích tụ cadimi trong vườn sầu riêng. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Tháp, mô hình được triển khai theo Kế hoạch số 113/KH-UBND của UBND tỉnh về công tác cấp và quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm soát an toàn thực phẩm tại các vùng trồng xuất khẩu trên địa bàn tỉnh.
Mô hình được thực hiện tại hai điểm gồm xã Long Tiên và xã Thanh Hưng với tổng diện tích 1ha trồng sầu riêng Ri6. Trong đó, mô hình tại xã Long Tiên có diện tích 0,5ha, cây 12 năm tuổi; mô hình tại xã Thanh Hưng có diện tích 0,5ha, cây từ 5 - 6 năm tuổi. Cả hai vùng trồng đều đã được cấp mã số phục vụ xuất khẩu.
Để giảm nguy cơ hấp thụ cadimi trong đất và trên cây sầu riêng, đơn vị đã phối hợp với Trường Đại học Cần Thơ cùng nhiều doanh nghiệp triển khai đồng thời nhiều giải pháp kỹ thuật. Các giải pháp được áp dụng gồm sử dụng phân bón có hàm lượng cadimi cực thấp, bổ sung phân hữu cơ vi sinh, trồng cây bạc hà trong vườn, sử dụng chế phẩm sinh học và than hoạt tính biochar sản xuất từ vỏ trấu. Đáng chú ý, toàn bộ phân bón hữu cơ, vô cơ và phân bón lá trước khi đưa vào mô hình đều được kiểm tra hàm lượng cadimi. Chỉ những sản phẩm có hàm lượng cadimi dưới 0,3mg/kg mới được sử dụng.
Nhiều vùng trồng sầu riêng tại Đồng Tháp đang áp dụng quy trình canh tác an toàn, hướng đến xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu bền vững. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Theo kết quả theo dõi sau 6 tháng thực hiện, chỉ số pH đất tại mô hình ở Long Tiên tăng từ 4,5 lên 5. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp hạn chế khả năng hòa tan và hấp thụ cadimi của cây trồng. Bên cạnh đó, hàm lượng cadimi trong mẫu cành, lá đều giảm từ 0,02 - 0,04mg/kg ở tất cả các giải pháp. Trong số này, giải pháp sử dụng phân hữu cơ vi sinh kết hợp than hoạt tính biochar cho kết quả khả quan nhất.
Ngành chuyên môn đánh giá than hoạt tính biochar có khả năng hấp phụ kim loại nặng trong đất, giúp hạn chế cadimi xâm nhập vào cây trồng. Đồng thời, việc tăng cường phân hữu cơ và hệ vi sinh vật đất góp phần cải thiện cấu trúc đất, phục hồi độ màu mỡ và hướng đến canh tác bền vững. Không chỉ tập trung xử lý kỹ thuật, mô hình còn chú trọng thay đổi thói quen canh tác của nông dân theo hướng giảm phụ thuộc phân bón hóa học, tăng sử dụng phân hữu cơ và vật tư sinh học thân thiện với môi trường.
Giống sầu riêng Ri6 tại mô hình thí điểm ở Đồng Tháp được kiểm soát chặt quy trình canh tác và hàm lượng cadimi nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Hướng đến vùng nguyên liệu an toàn
Dù bước đầu đạt kết quả tích cực, ngành nông nghiệp Đồng Tháp cho rằng việc kiểm soát cadimi trong vùng trồng sầu riêng vẫn còn nhiều khó khăn do chưa có nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế tích tụ và chuyển hóa cadimi trong đất cũng như trong cây sầu riêng. Ngoài ra, thị trường hiện có quá nhiều chủng loại phân bón nên việc kiểm soát triệt để hàm lượng cadimi trong vật tư nông nghiệp gặp nhiều thách thức. Một bộ phận nông dân vẫn còn tập quán lạm dụng phân hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, trong khi việc cải tạo đất cần thời gian dài mới phát huy hiệu quả.
Ông Trần Thanh Tâm, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Đồng Tháp cho biết, kết quả từ hai mô hình trên là cơ sở quan trọng để ngành nông nghiệp tiếp tục hoàn thiện quy trình kiểm soát cadimi trong vùng trồng sầu riêng xuất khẩu. Theo ông Tâm, thời gian tới, Chi cục sẽ tiếp tục tăng cường giám sát các vùng trồng, cơ sở đóng gói xuất khẩu, đồng thời phối hợp với địa phương và doanh nghiệp kiểm soát chặt chuỗi liên kết tiêu thụ nhằm đảm bảo sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Ngành chuyên môn sẽ tiếp tục nhân rộng các mô hình ứng dụng giải pháp khắc phục tồn dư cadimi để tìm ra phương án hiệu quả và bền vững hơn. Song song đó, đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn nông dân thay đổi tập quán canh tác theo hướng xanh, tuần hoàn và an toàn hơn.
Nhà vườn Đồng Tháp chăm sóc sầu riêng theo hướng giảm phân hóa học, tăng phân hữu cơ và ứng dụng giải pháp sinh học để kiểm soát cadimi trong vùng trồng. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
"Việc kiểm soát cadimi được xem là yêu cầu bắt buộc nếu ngành hàng sầu riêng Việt Nam muốn duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, nhất là tại các thị trường lớn như Trung Quốc. Những kết quả bước đầu đang mở ra hướng đi mới cho sản xuất sầu riêng an toàn, bền vững và nâng cao giá trị cạnh tranh cho ngành hàng tỷ đô này”, ông Tâm nhấn mạnh.
Theo định hướng của UBND tỉnh Đồng Tháp, các địa phương có diện tích trồng sầu riêng sẽ phối hợp xây dựng vùng nguyên liệu kiểu mẫu với mục tiêu kiểm soát cadimi trong trái dưới ngưỡng 0,05mg/kg theo yêu cầu xuất khẩu. Hiệp hội sầu riêng tỉnh Đồng Tháp cũng được khuyến khích tham gia kết nối với doanh nghiệp với HTX và nhà vườn nhằm xây dựng chuỗi liên kết sản xuất sầu riêng bền vững từ vùng trồng đến tiêu thụ.
Đối với nông dân, ngành nông nghiệp khuyến cáo tăng tỷ lệ sử dụng phân hữu cơ theo tỉ lệ 60:40 hoặc 70:30 so với phân vô cơ để phục hồi sức khỏe đất, giảm nguy cơ tồn dư kim loại nặng và nâng cao chất lượng trái sầu riêng.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, toàn tỉnh hiện có hơn 32.100ha trồng sầu riêng với sản lượng đạt trên 511.000 tấn. Tỉnh đã được cấp 355 mã số vùng trồng, tương ứng diện tích hơn 13.900ha. Riêng trong tháng 5 và 6/2026, sản lượng sầu riêng thu hoạch ước đạt hơn 111.200 tấn.
