Mang chuyện giữ rừng lên nương ngô, xuống chợ quê

Gian hàng đặc biệt giữa chợ tình

Tháng 5, ở những phiên chợ vùng cao nổi tiếng như chợ tình Khâu Vai, chợ tình Phong Lưu có một gian hàng đặc biệt của cán bộ Hạt Kiểm lâm khu vực XVI, Chi cục Kiểm lâm Tuyên Quang. Gian hàng tuyên truyền kiến thức pháp luật về rừng và người “bán hàng” là những cán bộ kiểm lâm áo xanh, cả đời gắn bó với rừng, gắn bó với bản làng, bà con cao nguyên.

Ở phiên chợ ấy, họ kể cho bà con nghe chuyện một đốm lửa nhỏ từ nương rẫy có thể thiêu cháy cả cánh rừng. Họ hướng dẫn người dân cách xử lý thực bì, cách đốt nương an toàn, cách báo tin khi phát hiện cháy rừng. Có cán bộ còn cầm điện thoại chỉ tận tay cho bà con cách quét mã QR để xem các quy định pháp luật, kiến thức về bảo vệ rừng và phòng cháy chữa cháy rừng.

Với người dân vùng cao, nhiều khi đến tận nhà cũng khó gặp. Ban ngày bà con lên nương, vào rẫy từ sớm. Vì thế, cán bộ kiểm lâm chọn cách “bà con ở đâu thì tuyên truyền ở đó”. Thấy dân ngoài đồng thì xuống đồng, gặp bà con ở chợ thì nói chuyện ngay giữa chợ phiên. Bởi nếu chỉ chờ những cuộc họp thôn, không phải ai cũng có mặt, cũng ngồi nghe hết.

Anh Trần Quang Nam, cán bộ kiểm lâm Hạt Kiểm lâm khu vực XVI, đã gần 4 năm phụ trách địa bàn xã Đồng Văn với hơn 12.000 ha rừng tự nhiên. Nơi đây, hơn 90% dân số là đồng bào Mông, điều kiện tiếp cận kiến thức pháp luật còn hạn chế. Nhưng theo anh Nam, bà con rất tin cán bộ, nếu cán bộ chân thành và thật lòng với dân.

Anh Nam chia sẻ: "Muốn dân nghe thì mình phải nói dễ hiểu, nói thật như cây ngô, hòn đá trên núi thôi”. Nhiều năm gắn bó với đồng bào vùng cao giúp anh hiểu rằng, tuyên truyền không nằm ở những khẩu hiệu lớn mà ở sự kiên trì “mưa dầm thấm lâu”. Từ những buổi trò chuyện bên nương ngô, những lần xuống chợ phiên hay vào tận thôn bản, ý thức giữ rừng của người dân dần thay đổi.

Qua nhiều đợt nắng nóng gay gắt kéo dài từ đầu năm đến nay, trên địa bàn anh phụ trách chưa xảy ra vụ cháy rừng nào.

Điều khiến anh Nam vui hơn cả là ngày càng có nhiều người dân biết dùng điện thoại thông minh để quét mã QR tìm hiểu kiến thức lâm nghiệp. Từ vài người ban đầu, giờ đã có hàng trăm lượt người tiếp cận thông tin theo cách mới. Anh tin rằng, chính những “hạt nhân” ấy sẽ tiếp tục lan tỏa ý thức giữ rừng trong cộng đồng.

Sức mạnh cộng đồng

Không riêng Hạt Kiểm lâm khu vực XVI, toàn ngành kiểm lâm Tuyên Quang đang đổi mới công tác tuyên truyền theo hướng sát cơ sở, sát cộng đồng dân cư. Thay vì chỉ tập trung vào các hội nghị, lực lượng kiểm lâm đưa kiến thức phòng cháy chữa cháy rừng đến tận thôn bản, trường học, chợ nông thôn và cả mạng xã hội.

Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tuyên Quang, 4 tháng đầu năm 2026, thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu và hiện tượng El-Nino khiến nhiều đợt nắng nóng gay gắt xuất hiện trên diện rộng, nguy cơ cháy rừng luôn ở mức rất cao.

Trước tình hình đó, tỉnh Tuyên Quang đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp phòng cháy chữa cháy rừng, duy trì thường xuyên công tác dự báo, cảnh báo cháy rừng; tăng cường kiểm tra, đôn đốc các địa phương và chủ rừng thực hiện nghiêm phương án phòng cháy chữa cháy rừng.

Chỉ tính từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức tuyên truyền cho gần 18.000 lượt người; ký cam kết với hơn 25.900 hộ dân, 496 trưởng thôn và 1.734 học sinh; phát gần 25.000 tờ rơi; tổ chức 84 buổi tuyên truyền tại chợ, 7 buổi tại trường học và hàng nghìn lượt truyền thông trên mạng xã hội. Địa phương cũng bước đầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong cảnh báo cháy rừng, nâng cao hiệu quả truyền thông và phát hiện sớm nguy cơ cháy.

Với những nỗ lực đó, 4 tháng đầu năm toàn tỉnh Tuyên Quang chỉ xảy ra 1 vụ cháy rừng và kịp thời ngăn chặn kịp thời 6 vụ cháy có nguy cơ lan vào rừng. So với cùng kỳ năm 2025, giảm 29 vụ (80,6%) và giảm 75,915ha (80,5%) diện tích thiệt hại.

Ông Đào Duy Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Tuyên Quang cho biết, công tác phòng cháy chữa cháy rừng đang tạo được chuyển biến rõ nét về nhận thức trong cộng đồng. Đây là yếu tố quan trọng giúp tình hình cháy rừng được kiểm soát tốt, thiệt hại ở mức thấp.

Thời gian tới, tỉnh Tuyên Quang tiếp tục xác định công tác phòng cháy chữa cháy rừng là nhiệm vụ trọng tâm. Do đó, lực lượng kiểm lâm sẽ chủ động ứng phó với thời tiết cực đoan, không để xảy ra cháy lớn. Đồng thời duy trì nghiêm công tác dự báo, cảnh báo; ứng dụng công nghệ trong phát hiện sớm nguy cơ cháy rừng; củng cố lực lượng, phương tiện theo phương châm “4 tại chỗ”.

Nhưng hơn tất cả, điều quan trọng nhất vẫn là nâng cao được ý thức, trách nhiệm của người dân ngay từ nương rẫy mỗi nhà, ngọn núi ở mỗi thôn xóm. Bởi khi bà con hiểu rằng giữ rừng cũng là giữ nguồn nước, giữ đất sản xuất và giữ sinh kế cho chính gia đình mình, thì những cánh rừng xanh sẽ có thêm sức mạnh được bảo vệ vững chắc từ cộng đồng.