Chuẩn hóa canh tác để cứu ngành sầu riêng
Sầu riêng đang là một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Đồng Tháp với diện tích hơn 32.000ha, sản lượng khoảng 512.000 tấn mỗi năm. Tuy nhiên, việc phụ thuộc quá lớn vào thị trường Trung Quốc cũng khiến ngành hàng này đối mặt nhiều rủi ro. Chỉ một sự cố liên quan đến kiểm nghiệm chất lượng hay ách tắc thông quan cũng có thể kéo theo thiệt hại lớn cho toàn chuỗi sản xuất.
Nông dân Đồng Tháp chuyển sang canh tác hữu cơ, sử dụng phân bón sinh học nhằm hạn chế nguy cơ nhiễm cadimi trong đất, hướng tới sản xuất sầu riêng đạt chuẩn xuất khẩu. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Câu chuyện kiểm nghiệm cadimi thời gian qua khiến giá sầu riêng giảm sâu không chỉ là vấn đề kỹ thuật đơn thuần, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về yêu cầu tái cấu trúc ngành hàng theo hướng an toàn, bền vững và đạt chuẩn xuất khẩu.
Tại vùng chuyên canh sầu riêng xã Long Tiên và Cai Lậy nhiều nhà vườn đang bước vào cuộc “chuyển mình” mạnh mẽ trong quy trình sản xuất. Do phần lớn diện tích được canh tác lâu năm, thường xuyên xử lý ra trái nghịch vụ nên đất dễ tồn dư kim loại nặng, trong đó có cadimi.
Từ đầu năm 2025, ông Trần Thế Bảy, nông dân ở ấp 16, xã Long Tiên là một trong những hộ tiên phong tham gia mô hình canh tác sầu riêng hạn chế cadimi do Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Tháp triển khai. Khác với phương thức truyền thống, mô hình ưu tiên sử dụng phân bón hữu cơ, thuốc sinh học kết hợp than hoạt tính nhằm giảm nguy cơ tồn dư kim loại nặng trong đất.
Theo ông Bảy, việc chuyển sang sử dụng các loại phân hữu cơ có hàm lượng kali thấp và dùng thuốc bảo vệ thực vật theo khuyến cáo giúp chất lượng trái cải thiện rõ rệt. “Sau thu hoạch, cơm trái đẹp hơn, mẫu kiểm nghiệm cũng đạt yêu cầu phục vụ xuất khẩu”, ông chia sẻ.
Không riêng ông Bảy, nhiều nhà vườn khác cũng đang thay đổi tư duy sản xuất để thích ứng với yêu cầu mới từ thị trường xuất khẩu.
Trên diện tích gần 5.000m2 sầu riêng, ông Ngô Văn Tặng ở xã Cai Lậy, tỉnh Đồng Tháp đã chủ động chuyển dần từ phân thuốc hóa học sang phân hữu cơ. Với lượng bón khoảng 5kg mỗi gốc mỗi năm, chi phí giảm khoảng 50% so với trước đây nhưng hiệu quả cải tạo đất lại rõ rệt hơn.
Nhà vườn tại Đồng Tháp chăm sóc vườn sầu riêng theo quy trình an toàn, tăng cường liên kết vùng nguyên liệu để đáp ứng yêu cầu kiểm nghiệm của thị trường nhập khẩu. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Theo ông Tặng, việc sử dụng phân hữu cơ không chỉ giúp cây khỏe, hạn chế sâu bệnh mà còn cải thiện chất lượng trái. Thường vào mùa thu hoạch thương lái đến vườn thấy trái xanh gai, chắc trái, ít bị nứt hay sượng nên rất yên tâm thu mua giá cao hơn so với các vườn khác canh tác phân thuốc hóa học truyền thống.
Xây dựng vùng nguyên liệu an toàn, giữ vững thị trường xuất khẩu
Trước áp lực ngày càng cao từ thị trường nhập khẩu, ngành nông nghiệp Đồng Tháp đang khẩn trương rà soát toàn bộ hiện trạng sản xuất, đánh giá nguy cơ nhiễm cadimi tại từng vùng trồng.
Những khu vực có nguy cơ cao sẽ được cảnh báo sớm, hướng dẫn xử lý đất và tập huấn kỹ thuật cho nông dân trước khi bước vào vụ mới. Mục tiêu là không để tái diễn tình trạng ách tắc xuất khẩu do không đáp ứng yêu cầu kiểm nghiệm như thời gian qua.
Điều đáng chú ý là quá trình phục hồi hệ sinh thái đất canh tác sầu riêng đang được xem là nền tảng quan trọng để hạn chế nguy cơ nhiễm cadimi trong trái sầu riêng. Đây cũng là hướng đi lâu dài mà ngành nông nghiệp Đồng Tháp đang tập trung thúc đẩy.
Sầu riêng Đồng Tháp được nâng cao chất lượng từ khâu canh tác đến thu hoạch, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu và hướng đến phát triển bền vững ngành hàng chủ lực. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Ông Trần Thanh Tâm, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đồng Tháp, cho biết: Để xây dựng vùng trồng sầu riêng an toàn, các HTX và nông dân cần tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ, đồng thời đẩy mạnh đăng ký mã số vùng trồng.
Theo ông Tâm, yếu tố quan trọng hiện nay là sự liên kết chặt chẽ giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp xuất khẩu nhằm kiểm soát chất lượng ngay từ khâu sản xuất. Việc sàng lọc, kiểm tra trước thu hoạch sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro trong quá trình xuất khẩu.
Muốn xuất khẩu bền vững thì tất cả các bên tham gia chuỗi liên kết trong ngành hàng sầu riêng phải cam kết thực hiện đúng quy trình sản xuất đã được chứng nhận. Khi vùng nguyên liệu được kiểm soát chặt chẽ, chất lượng trái sầu riêng mới ổn định và đáp ứng yêu cầu thị trường.
Việc kiểm soát cadimi không thể chỉ là giải pháp tình thế mà cần một chiến lược tổng thể, xuyên suốt từ khâu cải tạo đất, lựa chọn vật tư đầu vào đến giám sát chất lượng sau thu hoạch.
Hiện nay, gần 50% diện tích sầu riêng của Đồng Tháp đã được cấp mã số vùng trồng. Tỉnh đang đẩy nhanh lộ trình chuẩn hóa toàn bộ quy trình sản xuất theo hướng an toàn với cadimi, đồng thời số hóa dữ liệu vùng trồng để truy xuất nguồn gốc minh bạch.
Nông dân Đồng Tháp chủ động áp dụng quy trình sản xuất sạch, kiểm soát chất lượng trái sầu riêng ngay tại vườn nhằm giảm rủi ro trong xuất khẩu. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, đến nay toàn tỉnh có 3.452 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu, với tổng diện tích hơn 100 nghìn ha. Đồng thời, tỉnh đã cấp 496 mã số cơ sở đóng gói xuất khẩu cho các sản phẩm chủ lực như: thanh long, chuối, sầu riêng, mít, dừa, dưa hấu, bưởi, nhãn, xoài và ớt.
