Ngày 28/3, đoàn công tác của Bộ Y tế do Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương dẫn đầu đã có buổi kiểm tra thực tế tại TP.HCM và làm việc với ngành y tế phía Nam trước tình hình dịch bệnh tay chân miệng đang có những diễn biến phức tạp.
Tại Bệnh viện Nhi đồng 2, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cùng đoàn công tác trực tiếp đến phòng cấp cứu thăm hỏi các bệnh nhi đang điều trị tại đây. Trong đó, một trường hợp mắc tay chân miệng độ nặng - là một bé trai 5 tuổi được chuyển từ tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Bệnh viện tuyến cuối “căng mình” ứng phó dịch bệnh
Theo BS Lê Hồng Nga, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), TP.HCM đang chịu áp lực lớn khi vừa có số ca tay chân miệng cao, vừa tiếp nhận nhiều bệnh nhân từ các tỉnh. Trong 12 tuần đầu năm 2026, thành phố ghi nhận khoảng gần 11.000 ca, trong đó 75% là người TP.HCM, còn lại từ các địa phương khác. Riêng ca nặng (từ độ 2b trở lên) có 221 ca, nhưng hơn một nửa đến từ các tỉnh, cho thấy gánh nặng điều trị liên vùng rất rõ.
Thành phố cũng ghi nhận 332 ổ dịch, trong đó hơn một nửa xuất hiện tại trường mầm non, nhà trẻ. Trước tình hình này, TP.HCM đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như tăng cường giám sát dịch tễ, theo dõi ca bệnh đến từng phường/xã; kết nối dữ liệu liên thông giữa bệnh viện - Sở Y tế - Bộ Y tế để điều phối kịp thời; đẩy mạnh truyền thông, cung cấp tài liệu, video, hướng dẫn phòng bệnh rộng rãi; tập huấn quy mô lớn cho y tế cơ sở, giáo viên mầm non, cộng tác viên; tăng cường kiểm tra thực địa, đặc biệt tại trường học và khu vực nguy cơ cao
"Khó khăn hiện nay là nhân lực phòng chống dịch ở tuyến cơ sở còn thiếu kinh nghiệm do thay đổi tổ chức. Vì vậy, thành phố đang tập trung củng cố đội ngũ, tăng tập huấn và hỗ trợ chuyên môn", bác sĩ Lê Hồng Nga nói.
BS.CK2 Đặng Xuân Vinh, Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp Bệnh viện Nhi đồng 2 cho biết, bệnh viện đã xây dựng 3 kịch bản ứng phó theo quy mô ca bệnh, đảm bảo đủ thuốc và vật tư điều trị. Đồng thời, đẩy mạnh chỉ đạo tuyến, hội chẩn từ xa, tập huấn và truyền thông, đặc biệt tại trường học.
Còn tại Bệnh viện Nhi Đồng 1 cũng đã chủ động triển khai kế hoạch phòng chống dịch từ cuối năm 2025, chuẩn bị sẵn sàng về nhân lực, thuốc, trang thiết bị và kịch bản thu dung khi số ca tăng. Tổ chức khu khám và điều trị riêng cho bệnh truyền nhiễm, tăng năng lực hồi sức từ 30 lên 50 giường; mở rộng khoa Nhiễm lên quy mô 250 giường.
BS.CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố cho biết, khoảng 2/3 bệnh nhi nhập viện tại bệnh viện đến từ các tỉnh, cho thấy xu hướng chuyển tuyến tăng. "Làm sao phải hạn chế chuyển viện khi bệnh đã nặng, vì nguy cơ tử vong cao do mất “thời gian vàng”. Thay vào đó, cần nâng cao năng lực điều trị tại chỗ, kết hợp hội chẩn từ xa với tuyến trên", BS.CK2 Nguyễn Minh Tiến nói và cho rằng, nhiều ca có biểu hiện không điển hình, dễ nhầm với bệnh da liễu hoặc hô hấp, dẫn đến chẩn đoán muộn.
Vì vậy, cần tăng cường đào tạo, đặc biệt cho bác sĩ trẻ, để nhận diện sớm dấu hiệu bệnh. Bên cạnh đó, nhận thức của người dân còn hạn chế, thường phát hiện bệnh trễ. Do đó, cần đẩy mạnh truyền thông trực quan bằng hình ảnh, video để giúp phụ huynh nhận biết sớm triệu chứng.
Đoàn công tác Bộ Y tế làm việc với Bệnh viện Nhi Đồng 2. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Virus EV71 gây nhiều ca nặng, cảnh báo nguồn lây khó kiểm soát
PGS.TS.BS Nguyễn Vũ Thượng, Viện trưởng Viện Pasteur TP.HCM nhận định, bệnh tay chân miệng tại khu vực phía Nam đang tăng trở lại trong vài tuần gần đây, cao hơn trung bình nhiều năm. Trong đó, số ca nặng (từ độ 2B) cũng có xu hướng gia tăng.
Đáng lưu ý, virus EV71 vẫn là tác nhân chính gây bệnh nặng, với nguy cơ biến chứng cao. Nhóm trẻ nhỏ dưới 36 tháng tuổi chiếm khoảng 80% và sự di chuyển dân cư, khiến nguy cơ bùng phát tăng. Điểm lây lan chính là các trường mầm non, nơi trẻ tiếp xúc gần, một ca bệnh có thể lây cho 1-5 trẻ khác, đặc biệt trong tuần đầu.
BS Nguyễn Trọng Nghĩa, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng Nai cho biết, hiện bệnh viện đang điều trị 16 ca nội trú, có 2 ca nặng đã thở máy và đang hồi phục tốt. Về năng lực, bệnh viện đảm bảo đầy đủ thuốc, trang thiết bị (lọc máu, ECMO), tổ chức điều trị theo 3 tầng (ngoại trú - nội trú - hồi sức tích cực), đồng thời duy trì đội ngũ bác sĩ chuyên sâu để xử trí ca nặng và thường xuyên tập huấn nâng cao năng lực điều trị.
Báo cáo về ca tử vong do tay chân miệng, đại diện Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đồng Nai cho biết, bệnh nhi nam 23 tháng tuổi, quê Cần Thơ, theo bố mẹ lên tạm trú tại phường Hố Nai, Đồng Nai sinh sống. Trẻ khởi bệnh ngày 8/5 với triệu chứng tại nhà, sau đó nhập Bệnh viện Nhi Đồng Nai. Đến ngày 10/5, bệnh chuyển nặng và được chuyển lên Bệnh viện Nhi Đồng Thành phố, chẩn đoán tay chân miệng độ nặng kèm sốc tim, viêm cơ tim. Khi tình trạng nguy kịch, gia đình xin đưa trẻ về, ngày 12/5, trẻ tử vong tại nhà.
Qua điều tra dịch tễ, trẻ chưa đi học, chủ yếu ở nhà, không ghi nhận tiếp xúc rõ ràng với ca bệnh khác trong 2 tuần trước khởi phát. Tuy nhiên, CDC tỉnh Đồng Nai chưa thực hiện xét nghiệm đối với người chăm sóc (bố mẹ), nên chưa xác định được nguồn lây.
Đại diện Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP Cần Thơ cho biết, trong tháng 3 số ca tay chân miệng tăng trở lại, ghi nhận 1 trường hợp trẻ 4 tuổi tử vong, chưa xác định được nguồn lây, trường học không ghi nhận ổ dịch liên quan.
Thành phố Cần Thơ đã triển khai các kế hoạch vệ sinh môi trường, giám sát ổ dịch, tăng cường truyền thông, đặc biệt tại trường mầm non; tổ chức tập huấn cho giáo viên, bảo mẫu về phát hiện sớm và phòng bệnh. Tuy nhiên, khó khăn lớn là bệnh lây nhanh, khó kiểm soát, kỹ năng phát hiện sớm ở tuyến cơ sở còn hạn chế, nguy cơ thiếu thuốc điều trị trong cao điểm.
CDC TP Cần Thơ kiến nghị, tăng cường tập huấn thực hành nhận biết ca nặng, bổ sung hướng dẫn giám sát nguồn lây (kể cả người chăm sóc), đảm bảo nguồn thuốc, đẩy mạnh truyền thông cho phụ huynh từ sớm và xem xét sớm tiếp cận vắc xin phòng bệnh khi có điều kiện.
Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương chỉ đạo tại buổi làm việc. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Nguy cơ dịch chồng dịch
Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương đánh giá cao nỗ lực của các đơn vị trong phòng, chống dịch thời gian qua, tuy nhiên nguy cơ bùng phát tay chân miệng vẫn cao, đặc biệt trong bối cảnh nhiều dịch bệnh khác như sốt xuất huyết, sởi, não mô cầu đang có xu hướng gia tăng, tiềm ẩn nguy cơ “dịch chồng dịch”.
Thứ trưởng yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát, phát hiện sớm và xử lý kịp thời ổ dịch. Đồng thời, rà soát lại hướng dẫn phòng, chống tay chân miệng, trong đó cần xem xét mở rộng xét nghiệm với người tiếp xúc gần như phụ huynh, người chăm sóc, giáo viên - nhóm có thể mang virus nhưng không triệu chứng và làm lây lan trong cộng đồng.
Trong điều trị, Thứ trưởng yêu cầu kiểm soát chặt quy trình chuyển tuyến, tránh chậm trễ; tăng cường hỗ trợ chuyên môn từ xa và siết phòng chống nhiễm khuẩn bệnh viện để hạn chế lây chéo. Các địa phương phải chủ động bảo đảm thuốc, vật tư y tế, không phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn Trung ương.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh tập huấn thường xuyên, xây dựng đội ngũ giảng viên nòng cốt tại địa phương; tăng cường truyền thông trực quan, dễ hiểu, nhất là qua mạng xã hội, giúp người dân nhận biết sớm dấu hiệu bệnh.
"Việc giữ vệ sinh cá nhân, môi trường và phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục, đặc biệt tại trường mầm non. Do vậy, cần sự vào cuộc quyết liệt của toàn hệ thống, mục tiêu là kiểm soát tốt tình hình và không để dịch bệnh bùng phát trong thời gian tới", Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh.
Theo Cục Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), trong gần 3 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 25.094 ca mắc (4 ca tử vong), tăng gấp 5 lần so với cùng kỳ 2025. Riêng khu vực phía Nam chiếm 71,9% số ca. Bệnh chủ yếu gặp ở trẻ dưới 10 tuổi (99,3%), trong đó nhóm 1-5 tuổi chiếm 92,7%.
