Bệnh mãn tính như tiểu đường, gút, tim mạch, tăng huyết áp hay rối loạn mỡ máu đều được thử thách trong dịp tết. Chỉ cần vài ngày buông lỏng, ăn uống không kiểm soát, bệnh có thể trở nặng, kéo theo nhiều biến chứng nguy hiểm.
Vì vậy, việc hiểu rõ những điều cần đề phòng khi ăn uống trong dịp Tết không chỉ giúp người bệnh mãn tính bảo vệ sức khỏe của mình, mà còn giúp cả gia đình đón Tết an yên, trọn vẹn hơn.
Những người bệnh mãn tính cần tiết chế các cuộc tiệc tùng ngày tết. Ảnh: TL
Điều đầu tiên cần đề phòng ở những người mắc bệnh mãn tính là thói quen ăn quá nhiều tinh bột và đường. Các món ăn truyền thống ngày Tết như bánh chưng, bánh tét, xôi, chè, mứt đều chứa lượng lớn tinh bột và đường.
Với người mắc tiểu đường, đây chính là “cạm bẫy” lớn nhất. Việc ăn bánh chưng liên tục trong nhiều ngày, cộng với mứt kẹo, nước ngọt, có thể khiến đường huyết tăng vọt, gây mệt mỏi, khát nước, tiểu nhiều và nguy hiểm hơn là hôn mê tăng đường huyết.
Người bệnh cần đặc biệt chú ý khẩu phần, không nên vì “Tết mà” rồi ăn gấp đôi, gấp ba ngày thường. Bánh chưng, bánh tét nếu có ăn thì chỉ nên ăn một miếng nhỏ, ăn kèm nhiều rau xanh để làm chậm hấp thu đường, và tuyệt đối không ăn vào buổi tối muộn.
Một điều khác không thể xem nhẹ là việc tiêu thụ quá nhiều đạm, đặc biệt là đạm động vật. Dịp Tết, mâm cơm thường ngập tràn thịt kho, giò chả, nem rán, thịt đông, hải sản… Với người mắc bệnh gút, những món ăn này lại chứa nhiều purin khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành acid uric. Khi acid uric tăng cao, nguy cơ khởi phát cơn đau gút cấp là rất lớn, gây đau nhức dữ dội ở khớp, đặc biệt là khớp ngón chân cái, cổ chân, đầu gối.
Nhiều người vì chủ quan, ăn uống “xả láng” vài ngày Tết mà phải nhập viện ngay đầu năm. Người bệnh gút cần hạn chế tối đa các món nhiều purin như thịt đỏ, phủ tạng động vật, hải sản, nước dùng đậm đặc; thay vào đó nên ưu tiên đạm thực vật, cá trắng, và giữ lượng ăn ở mức vừa phải.
Rượu bia là một mối nguy khác thường bị xem nhẹ. Tết gắn liền với chén rượu, ly bia trong các cuộc gặp gỡ, chúc tụng. Tuy nhiên, rượu bia không chỉ làm tăng đường huyết khó kiểm soát ở người tiểu đường, mà còn làm tăng acid uric, dễ kích hoạt cơn gút cấp. Ngoài ra, rượu bia còn ảnh hưởng xấu đến gan, tim mạch và huyết áp.
Nhiều người bệnh tự nhủ “chỉ uống một chút cho vui”, nhưng thực tế rất khó dừng lại ở “một chút” trong không khí Tết. Vì vậy, tốt nhất là nên từ chối khéo hoặc giới hạn nghiêm ngặt, uống thay thế bằng nước lọc, trà nhạt hoặc nước trái cây ít đường.
Thức ăn nhiều dầu mỡ cũng là điều cần đặc biệt đề phòng. Nem rán, chả giò, các món chiên xào xuất hiện dày đặc trên mâm cơm ngày Tết. Những món này không chỉ khó tiêu, gây đầy bụng, mà còn làm tăng mỡ máu, ảnh hưởng xấu đến tim mạch và huyết áp.
Với người mắc bệnh mãn tính, hệ tiêu hóa và chuyển hóa vốn đã kém hơn người khỏe mạnh, việc ăn nhiều đồ chiên rán dễ dẫn đến mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa, thậm chí làm bệnh nền nặng thêm. Người bệnh nên ưu tiên các món luộc, hấp, kho nhạt, ăn nhiều rau xanh để cân bằng bữa ăn.
Một nguy cơ khác là ăn uống không đúng giờ, thất thường. Ngày Tết sinh hoạt đảo lộn, ngủ muộn, dậy muộn, bữa ăn không cố định. Với người tiểu đường, việc ăn không đúng giờ có thể khiến đường huyết lên xuống thất thường, khó kiểm soát, làm giảm hiệu quả của thuốc.
Với người mắc các bệnh mãn tính khác, ăn uống thất thường cũng khiến cơ thể mệt mỏi, rối loạn nhịp sinh học. Dù là Tết, người bệnh vẫn nên cố gắng giữ giờ ăn tương đối ổn định, không bỏ bữa và không ăn dồn quá nhiều vào một bữa.
Không thể không nhắc đến thói quen ăn mặn trong ngày Tết. Dưa hành, củ kiệu, các món muối chua, thịt kho mặn là “linh hồn” của mâm cơm Tết, nhưng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ với người bị tăng huyết áp, bệnh tim mạch, thận. Ăn mặn khiến huyết áp tăng, gây phù, tăng gánh nặng cho tim và thận. Người bệnh cần hạn chế dưa muối, nước mắm, nước chấm mặn, và nên nêm nếm nhạt hơn khi chế biến món ăn.
Bên cạnh đó, việc lơ là trong uống thuốc và theo dõi sức khỏe cũng là điều đáng lo. Nhiều người vì vui Tết mà quên uống thuốc đúng giờ, hoặc tự ý bỏ thuốc vì nghĩ “ăn uống mấy ngày không sao”. Đây là sai lầm nguy hiểm, bởi bệnh mãn tính cần được kiểm soát liên tục. Người bệnh nên chuẩn bị sẵn thuốc men đầy đủ trước Tết, đặt nhắc nhở uống thuốc, và nếu có máy đo đường huyết hay huyết áp thì vẫn nên theo dõi đều đặn.
Cuối cùng, điều quan trọng không kém là tâm lý “ngại từ chối”. Nhiều người bệnh mãn tính vì nể nang, sợ mất vui mà ăn uống theo lời mời, dù biết không tốt cho sức khỏe. Thực tế, việc thẳng thắn chia sẻ tình trạng sức khỏe và từ chối khéo léo không làm mất đi không khí Tết, mà còn giúp người thân hiểu và thông cảm hơn. Một cái Tết vui không nằm ở việc ăn bao nhiêu, uống bao nhiêu, mà ở sự bình an và khỏe mạnh để còn nhiều cái Tết phía trước.
