Bệnh hô hấp mạn tính là nhóm bệnh kéo dài nhiều năm, tiến triển chậm nhưng gây ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe và chất lượng sống của người bệnh. Các bệnh thường gặp trong nhóm này có thể kể đến như hen phế quản mạn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), viêm phế quản mạn, giãn phế quản hay xơ phổi. Điểm chung của các bệnh này là tình trạng viêm, tắc nghẽn hoặc tổn thương đường thở và nhu mô phổi kéo dài, khiến chức năng hô hấp suy giảm theo thời gian.
Bác sĩ Vũ Trung Hiếu thăm khám cho bệnh nhân nam sau phẫu thuật. Ảnh: TN.
Nguyên nhân gây bệnh hô hấp mạn tính rất đa dạng. Hút thuốc lá, kể cả hút chủ động và thụ động, được xem là yếu tố nguy cơ hàng đầu, đặc biệt đối với COPD và viêm phế quản mạn. Bên cạnh đó, ô nhiễm không khí, khói bụi nghề nghiệp, hóa chất độc hại, nấm mốc trong môi trường sống cũng góp phần làm tổn thương phổi lâu dài. Một số bệnh có liên quan đến yếu tố cơ địa, dị ứng hoặc di truyền, điển hình là hen phế quản. Ngoài ra, nhiễm trùng hô hấp tái đi tái lại từ nhỏ nếu không được điều trị triệt để cũng có thể để lại di chứng mạn tính.
Mới đây, Bệnh viện Thống Nhất, TP.HCM tiếp nhận và điều trị thành công cho nam bệnh nhân V.H.T (49 tuổi) trong tình trạng hôn mê sâu, tím tái, ngưng tuần hoàn hô hấp nhiều lần, nguy cơ tử vong rất cao.
Theo người nhà, bệnh nhân có bệnh hen phế quản nhiều năm, tự mua thuốc xịt điều trị tại nhà. Khoảng một tuần trước nhập viện, bệnh nhân sốt, khạc đàm, khó thở tăng dần nhưng không đi khám. Ngày 09/1, gia đình phát hiện bệnh nhân hôn mê, gọi không đáp ứng nên gọi cấp cứu.
Khi cấp cứu ngoại viện tiếp cận, bệnh nhân đã ngưng tuần hoàn, hô hấp, được hồi sức tích cực, đặt nội khí quản và được nhanh chóng chuyển cấp cứu tại Bệnh viện Thống Nhất.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Thụy Trang - Phụ trách Khoa Cấp cứu - cho biết: “Khi chuyển đến, bệnh nhân tiếp tục ngưng tuần hoàn nhiều lần, phổi hai bên co thắt nặng, thông khí rất kém, không đáp ứng với các biện pháp hỗ trợ hô hấp chuyên sâu ban đầu. Bệnh nhân rơi vào tình trạng dừng hô hấp kéo dài, tiên lượng cực kỳ nặng, nguy cơ tử vong và tổn thương não sau ngưng tim rất cao. Song chúng tôi đã kiên trì, quyết tâm không buông bỏ cơ hội sống dù là mong manh nhất cho người bệnh”
Bệnh nhân được thở máy cơ học, sử dụng kháng sinh phối hợp, đặt catheter tĩnh mạch trung tâm, theo dõi huyết động xâm lấn, đồng thời xem xét thực hiện hạ thân nhiệt chỉ huy nhằm bảo vệ não sau ngưng tuần hoàn kéo dài.
Sau thời gian điều trị tại Khoa Hồi sức tích cực - Chống độc, bệnh nhân dần có những tín hiệu tích cực. Tri giác cải thiện rõ rệt, bệnh nhân tỉnh táo trở lại, cai máy thở thành công, không ghi nhận di chứng thần kinh. Hiện tại, tình trạng sức khỏe bệnh nhân ổn định, được chuyển sang Khoa Nội Hô hấp để tiếp tục điều trị.
Thạc sĩ – Bác sĩ Vũ Trung Hiếu của Khoa Hồi sức tích cực – Chống độc, chia sẻ: “Đây là trường hợp ngưng tuần hoàn nhiều lần trên nền bệnh lý hen phế quản rất nặng, tiên lượng xấu ngay từ đầu. Tuy nhiên, nguyên tắc của hồi sức là còn cơ hội thì còn cố gắng, chúng tôi đã phối hợp chặt chẽ từ khâu cấp cứu ban đầu đến hồi sức chuyên sâu, chạy đua từng phút để bảo vệ não, duy trì tuần hoàn và hô hấp cho người bệnh”.
Triệu chứng của bệnh hô hấp mạn tính thường âm thầm lúc đầu nhưng ngày càng rõ rệt. Người bệnh có thể ho kéo dài, ho có đờm, khó thở khi gắng sức rồi tiến tới khó thở cả khi nghỉ ngơi. Cảm giác nặng ngực, thở khò khè, mệt mỏi, giảm khả năng lao động và sinh hoạt hằng ngày là những biểu hiện thường gặp. Vào những đợt bệnh nặng lên, người bệnh dễ bị nhiễm trùng, phải nhập viện và đối mặt với nguy cơ suy hô hấp.
Điều trị bệnh hô hấp mạn tính là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh và nhân viên y tế. Mục tiêu chính không chỉ là giảm triệu chứng mà còn làm chậm tiến triển bệnh, hạn chế các đợt cấp và nâng cao chất lượng sống. Các biện pháp thường bao gồm dùng thuốc theo chỉ định, phục hồi chức năng hô hấp, tiêm phòng cúm và phế cầu, đồng thời kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ. Đặc biệt, việc bỏ thuốc lá và cải thiện môi trường sống đóng vai trò then chốt.
Phòng ngừa bệnh hô hấp mạn tính cần được chú trọng từ sớm. Mỗi người nên xây dựng lối sống lành mạnh, tránh khói thuốc, hạn chế tiếp xúc với không khí ô nhiễm, đeo khẩu trang khi làm việc trong môi trường nhiều bụi. Khám sức khỏe định kỳ và điều trị kịp thời các bệnh hô hấp cấp tính sẽ giúp giảm nguy cơ chuyển sang mạn tính. Nhận thức đúng về bệnh và chủ động bảo vệ lá phổi chính là cách tốt nhất để duy trì hơi thở khỏe mạnh lâu dài.
