[Bài 3] Đừng biến chim trời thành... mồi nhậu

“Rửa nguồn” động vật hoang dã

Luật pháp Việt Nam đã nghiêm cấm việc săn bắt, buôn bán chim hoang dã từ nhiều thập kỷ nay. Thế nhưng, đặc sản chim trời vẫn len lỏi từ chợ đen tới bàn nhậu, bởi luôn có người sẵn sàng mua và kẻ lén lút bán. Cứ nơi nào có nhu cầu thưởng thức “của ngon vật lạ” từ thiên nhiên, nơi đó lập tức xuất hiện nguồn cung bất chấp lệnh cấm. Mấu chốt nằm ở những mánh khóe hợp thức hóa tinh vi để “rửa nguồn”.

Trên danh nghĩa, các trang trại, cơ sở nuôi động vật hoang dã được cấp phép là một hướng phát triển kinh tế hợp pháp, giúp giảm áp lực săn bắt tự nhiên. Theo số liệu năm 2024, cả nước có khoảng hơn 9.000 cơ sở nuôi động vật hoang dã thương mại được cấp phép hoạt động. Tuy nhiên, không ít cơ sở trong số này lại biến tướng thành nơi “rửa nguồn” cho động vật hoang dã bất hợp pháp. Thủ đoạn phổ biến là xin giấy phép nuôi vài loài phổ biến, sau đó “hô biến” các cá thể săn bắt ngoài tự nhiên thành vật nuôi trên giấy tờ. Mọi thứ, từ hồ sơ kiểm lâm, sổ xuất nhập cho tới hóa đơn vận chuyển, đều có thể được chuẩn bị trơn tru.

Chính một cán bộ kiểm lâm Đội đặc nhiệm (Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm) thừa nhận: “Với những loài không thuộc diện quý hiếm, việc cấp phép nuôi và vận chuyển tương đối dễ dàng”. Lợi dụng kẽ hở này, nhiều đối tượng sau khi thu mua chim trời, thú rừng liền nhanh chóng hợp thức hóa bằng hồ sơ kiểm lâm của trại nuôi. Khi xe chở hàng có đầy đủ giấy tờ hợp lệ, lực lượng chức năng rất khó phát hiện rằng bên trong là động vật hoang dã vừa bị săn bắt trái phép.

Ở nhiều vùng quê xuất hiện đội ngũ thợ săn chuyên nghiệp, những đường dây khép kín đã hình thành và hoạt động trơn tru. Chuỗi hành trình của chim trời từ tự nhiên đến bàn nhậu thường diễn ra tuần tự.

Cụ thể, thợ săn vào rừng đặt bẫy, bắt chim và thú rừng. Thương lái thu gom “hàng” và chở về các đầu mối lớn. Tại các điểm tập kết, động vật hoang dã được giết mổ, cấp đông, rồi phân phối đi khắp nơi. Các điểm tập kết đôi khi cũng chính là những cơ sở được cấp phép ở các khu vực gần các nhà hàng, trung tâm có mức độ tiêu thụ lớn để thuận tiện trong việc vận chuyển hàng tươi sống đến các nhà hàng.

Chúng tôi từng chứng kiến một đầu nậu lớn ở Lạng Sơn mở tủ đông trong kho, vừa quay video vừa chụp ảnh, quảng cáo đủ loại thịt rừng. Bên trong tủ, la liệt các loại xác động vật, từ nhỏ đến lớn: Dúi, cầy hương, hoẵng … Thậm chí có nguyên một con nai đã bị chặt bỏ đầu, moi ruột, quấn nylon nhét chật cứng trong tủ, tất thảy đều là hàng rừng “xịn”.

Nữ đầu nậu tận tình cam đoan sẽ lo trót lọt khâu vận chuyển tới khách hàng. Nếu khách đặt hàng tươi sống, bên cung cấp sẵn sàng gửi video cảnh cắt tiết, làm thịt ngay tại chỗ, rồi nhanh chóng cấp đông gửi về tận Hà Nội. Rõ ràng, có cung ắt có cầu, những chuyến hàng rừng vẫn lặng lẽ len lỏi qua nhiều cánh rừng, trạm kiểm soát để về tận phố thị.

Chim trời thành… món nhậu

Để tìm hiểu cụ thể hơn, chúng tôi đã nhập vai thực khách, mục sở thị cách “cung - cầu” gặp nhau tại một nhà hàng đặc sản chim trời nổi tiếng ở TP. Hải Phòng.

Từ chập tối, phía sau khu bếp của nhà hàng văng vẳng ra tiếng rì rầm trao đổi. Tại đây, chúng tôi được nhân viên hồ hởi chào mời: “Hôm nay có le le, diệc, vịt trời, vạc xù, hàng xịn vừa lấy về. Anh muốn ăn gì? Tại vì chim này nó nhạy cảm lắm!”.

Thấy khách còn lưỡng lự, một nhân viên khác ghé lại, hạ giọng dặn dò: “Chim, cò ở đây phải giấu anh ạ, không để lộ ra được đâu. Yên tâm, toàn hàng tươi thôi, không có hàng đông lạnh đâu”.

Giá cả cũng được tiết lộ, một con diệc có giá khoảng 2 triệu đồng, vạc xù khoảng 1,2 triệu đồng... Đảo mắt quanh khu sơ chế, nhiều cá thể chim đã được vặt sạch lông, chờ lên bếp. Góc bên trong là khu vực nhốt chim sống, đủ loại lớn nhỏ đang chờ. Khách chỉ cần gật đầu chọn, lập tức nhân viên cắt tiết, làm lông, chế biến tại chỗ.

Các nhân viên trong bếp bật mí, nhiều loài chim như vạc xù hoàn toàn là hàng tự nhiên, rất khó nuôi nên phải săn, bẫy ngoài tự nhiên. “Không cẩn thận nó còn mổ cho, nuôi làm gì cho tốn công”, một nhân viên vừa bắt con vạc xù ra khỏi lồng vừa nói.

Để “cổ vũ” khách mạnh dạn gọi món, một nhân viên khác vừa làm lông một con diệc, vừa so sánh: “Thịt con vạc xù ăn ngọt lắm, mà hiếm lắm anh ơi. Như sâm cầm vừa đắt mà ăn còn không bằng con vạc xù này đâu!".

Nhắc đến nhà hàng Minh Đương (slogan đầy ấn tượng: “Chim to dần chính hiệu”), dân sành ăn ở TP. Hải Phòng và các vùng lân cận đều biết tiếng. Thời điểm chúng tôi có mặt khoảng hơn 18h, nhưng quán đã chật kín khách. Xe máy, ô tô đỗ chật kín sân. Biển hiệu đề rõ địa chỉ tại 271 Cầu Đen, Kiến Thụy, TP. Hải Phòng. Thực đơn công khai liệt kê hàng loạt món chim trời, từ vịt trời, le le, vạc, cuốc, rẽ, diệc... đủ loại.

Cũng giống thú rừng, chim trời đang là món khoái khẩu xuất hiện trong thực đơn nhiều nhà hàng. Tại một số quán nhậu từ vùng ven đến thành thị, không khó để gọi những món “đặc sản” như chim ngói, cu đất, diệc, vạc, sâm cầm... Dù pháp luật cấm buôn bán chim hoang dã, nhiều chủ quán vẫn “rỉ tai” khách, khẳng định toàn bộ là hàng tự nhiên.

Và để có chim rừng bán quanh năm, ngoài những loài còn tươi sống được nuôi nhốt trong lồng, nhiều nhà hàng móc nối với đầu nậu để lấy chim làm sẵn, cấp đông theo lô, trữ sẵn trong tủ đông dùng dần. Chim tươi vừa bẫy được giá cao, còn chim đã cấp đông (do săn số lượng lớn rồi tích trữ) giá rẻ hơn, phù hợp phục vụ phân khúc bình dân.

Tháng 12/2025, lực lượng chức năng tỉnh Quảng Ninh phát hiện tại một nhà hàng đặc sản ở khu du lịch Tuần Châu tàng trữ trái phép 13 cá thể chim le le và 45 chim cu gáy, tất cả đều không giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Căn cứ các quy định pháp luật hiện hành, lực lượng chức năng đã lập biên bản, xử phạt vi phạm hành chính với số tiền 6 triệu đồng, đồng thời xử lý tang vật theo đúng quy định.

Thẳng thắn mà nói, mức phạt 6 triệu đồng chẳng thấm vào đâu so với lợi nhuận bán chim trời. Chỉ cần nhẩm tính, với số lượng 58 con chim có thể chế biến thành hàng trăm đĩa đặc sản, thu về gấp nhiều lần số tiền phạt. Đây cũng không phải trường hợp cá biệt. Thông tin từ Công an tỉnh Quảng Ninh, chỉ trong 2 tháng cao điểm vừa qua, lực lượng chức năng đã xử lý hơn 10 vụ vi phạm tương tự, đồng thời thu giữ và tiêu hủy khối lượng lớn dụng cụ săn bắt chim gồm 19.600 mét lưới bẫy chim hoang dã, chim di cư các loại, hàng trăm chim mồi, loa phát tiếng, cọc ngụy trang dùng để bẫy chim.

Điều đáng nói, nhiều người vẫn lầm tưởng rằng săn bắt hay ăn nhậu các loài chim trời “thông thường” là vô hại, bởi chúng không thuộc nhóm quý hiếm. Trên thực tế, việc săn bắt bất kỳ loài chim hoang dã nào khi chưa được phép đều vi phạm pháp luật, gây tổn hại nghiêm trọng đến cân bằng sinh thái và đa dạng sinh học.

Mặc dù lực lượng chức năng đã nỗ lực kiểm tra, truy quét, nhưng thực tế việc kiểm soát vẫn gặp muôn vàn khó khăn. Chừng nào nhu cầu tiêu thụ chim trời còn cao, lợi nhuận từ “đặc sản thiên nhiên” còn hấp dẫn, thì dân săn bắt và buôn bán vẫn còn “đất sống”.