Hàng loạt sai phạm trong quản lý khai thác khoáng sản tại Bắc Ninh: [Bài 3] Mỏ khoáng sản ở đâu, bến lậu ‘dựng’ lên ở đó

Từ bến lậu "ăn" theo mỏ đất

Tìm hiểu của phóng viên được biết, ngày 25/9/2025, UBND tỉnh Bắc Ninh cấp giấy phép khai thác đất tại khu vực rừng Đồng Tháp (thôn Nghè 1, xã Lục Nam) cho Công ty TNHH Vận tải xây dựng và Thương mại Bình Minh. Mỏ rộng 6 ha, trữ lượng khoáng sản đạt hơn 1,1 triệu m3, công suất khai thác là 200.000 m3/năm, thời hạn giấy phép đến 27/6/2031. Mặc dù mỏ đất này vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện thủ tục đất đai, chưa đi vào vận hành khai thác nhưng hệ thống đường tạm, bến lậu đã “mọc” lên để chờ sẵn.

Tại khu vực này, trước đây ông Nguyễn Văn Vinh đã tự ý xây dựng 1 cầu bến và làm con đường tạm nối thẳng từ bến thông ra Quốc lộ 31. Hiện các xe vận chuyển khoáng sản từ khu vực thuộc xã Nam Dương vẫn tập kết về đây. Mặc dù nhiều năm qua, chính quyền địa phương đã xử phạt, yêu cầu ông Vinh tháo dỡ cầu bến trái phép này nhưng ông Vinh không chấp hành.

Nghiêm trọng hơn, vào cuối năm 2025, một cá nhân là ông Nguyễn Văn Thịnh (sống tại thôn Nghè 2, xã Lục Nam) đã tự ý xây dựng thêm một cầu bến mới nằm sát công trình vi phạm của ông Nguyễn Văn Vinh. Ông Thịnh đổ đất lấn hẳn ra sông Lục Nam rồi san gạt, tạo mặt bằng thành một khu bến bãi trái phép. Ngoài ra, ông Thịnh còn hủy hoại đất lúa khi ngang nhiên đổ đất, san nền để làm đường giao thông. Đáng nói ở chỗ, tuyến đường tạm và cầu bến mà ông Thịnh xây dựng trái phép được kết nối thẳng vào mỏ đất khu vực rừng Đồng Tháp của Công ty TNHH Vận tải xây dựng và Thương mại Bình Minh.

Theo hồ sơ mà phóng viên tiếp cận được, ngày 26/12/2025, UBND xã Lục Nam đã lập biên bản kiểm tra hiện trạng khu vực xây cầu bến trái phép tại khu đất Đồng Bộp, thôn Nghè 1. Cơ quan chức năng phát hiện ông Nguyễn Văn Thịnh đã tự ý xây dựng 9 cột bê tông đường kính khoảng 0,6m, cao khoảng 4m; xây tường gạch bê tông phía Bắc rộng 4m, cao 3m, dày 0,5m; đồng thời xây tường bê tông phía Đông dài 7m, cao 3m, dày 0,5m.

Ngày 12/4/2026, UBND xã Lục Nam tiếp tục lập biên bản vi phạm hành chính đối với ông Nguyễn Văn Thịnh vì hành vi san lấp đất trồng lúa để làm đường giao thông. Tổng diện tích đất vi phạm là hơn 3.200 m2. Đến ngày 15/4/2026, UBND xã Lục Nam đã ban hành quyết định xử phạt ông Nguyễn Văn Thịnh 15 triệu đồng và buộc khôi phục lại hiện trạng ban đầu của đất trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận quyết định.

Một cán bộ Phòng Kinh tế, UBND xã Lục Nam cho biết: “Ông Thịnh bị kiểm tra vì 2 hành vi là làm đường trái phép và xây cầu bến trái phép. Hành vi làm đường trái phép đã bị xử phạt hành chính nhưng hành vi xây cầu bến trái phép thì chưa bị UBND xã xử phạt. Lý do là thời điểm vi phạm vào cuối năm 2025 nên công việc bận quá, chúng tôi chưa kịp hoàn thiện hồ sơ”.

Một trường hợp bến lậu ăn theo mỏ đất khác đang diễn ra tại dự án của Công ty cổ phần Khai thác khoáng sản Bắc Ninh Giang. Công ty này là chủ đầu tư mỏ đất khu vực Hố Biêu (thôn Vườn, xã Lục Nam), được cấp giấy phép khai thác vào ngày 17/10/2025. Dự án có quy mô 7 ha, trữ lượng khoáng sản hơn 1,6 triệu m3, công suất khai thác là 415.000 m3/năm, thời hạn giấy phép đến 29/6/2030. Mặc dù mỏ đất này vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện thủ tục đất đai, chưa đi vào vận hành khai thác nhưng bến lậu cũng đã “mọc” lên để chờ sẵn.

Ghi nhận thực tế tại mỏ phóng viên thấy rằng, chủ đầu tư đã tiến hành san gạt mặt bằng để tạo lối di chuyển từ mỏ ra sông Lục Nam. Do đặc thù nằm sát sông nên tuyến đường rất ngắn, khu vực mép sông đã được san gạt và lắp đặt một cầu bến bằng thép. Phía bờ sông, cầu bến có vẻ được chốt chặt bằng một dầm bê tông lớn. Phía ngoài sông là một ụ nổi lớn, được gia cố vững vàng và chờ ngày mỏ hoạt động.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Thính, Phó Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Lục Nam thừa nhận cũng vừa mới phát hiện vi phạm của Công ty cổ phần Khai thác khoáng sản Bắc Ninh Giang nên chưa kịp lập hồ sơ kiểm tra, xử lý theo quy định.

Xã "vội vàng" công bố bến tạm?

Một trường hợp khác phải nhắc đến là hệ thống bến tạm tại thôn Vũ Trù Đồn và thôn Vườn, xã Cẩm Lý. Ngày 5/12/2025, UBND xã Cẩm Lý ban hành 2 quyết định công bố hoạt động bến thủy nội địa cho Công ty TNHH Đầu tư phát triển Vũ Xá (Công ty Vũ Xá). Mục đích của 2 bến này để xếp, dỡ hàng hóa phục vụ thi công công trình chính (Khu công nghiệp Quang Châu 2, Dự án sân bay quốc tế Gia Bình). Cấp kỹ thuật là bến tạm, thiết bị xếp dỡ là máy xúc tự hành. Trong công bố này không hề cho phép chủ đầu tư được xây dựng cầu bến.

Tuy nhiên ghi nhận thực tế tại bến tạm thôn Vũ Trù Đồn phóng viên thấy rằng, Công ty Vũ Xá đã xây dựng 3 cầu bến bằng thép và một cầu bến tạm bằng bê tông chìa hẳn ra mép sông Lục Nam. Các xe sau khi tập kết đất về đây, thay vì phải dùng máy xúc để múc xuống tàu thì có thể lùi trực tiếp vào cầu bến để đổ đất nên rất thuận tiện. Cách đó chừng 1,5 km là mỏ đất của chính công ty này tại khu vực Đèo Hối (thôn Dăm, thôn Giáp Xá, xã Cẩm Lý) nên sau này sẽ rất thuận lợi cho việc vận chuyển.

Vấn đề đáng bàn ở chỗ, việc công bố hoạt động bến thủy nội địa cho Công ty Vũ Xá có dấu hiệu không đúng quy định của pháp luật. Điều 27, Nghị định số 140/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 của Chính phủ quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng nêu rõ, UBND cấp xã thực hiện công bố hoạt động bến thủy nội địa phục vụ thi công công trình chính trên địa bàn thuộc phạm vi quản lý. Trong khi công trình chính mà 2 bến thủy nội địa của Công ty Vũ Xá phục vụ là những dự án không nằm trên địa bàn do UBND xã Cẩm Lý quản lý.

Đến đây, dư luận có quyền đặt câu hỏi về tính pháp lý của 2 quyết định công bố hoạt động bến thủy nội địa cho Công ty Vũ Xá? Liệu chính quyền địa phương có đang “lách luật” để giúp doanh nghiệp thuận tiện hơn trong khai thác, vận chuyển khoáng sản? Phóng viên cũng đã cung cấp thông tin việc công ty này tự ý xây dựng 4 cầu bến không có trong giấy phép tới UBND xã Cẩm Lý nhưng đến nay vẫn chưa nhận được phản hồi.

Quy hoạch tỉnh Bắc Giang (cũ) thời kỳ 2021-20230, tầm nhìn 2050 cũng không quy hoạch các bến thủy nội địa mà chỉ quy hoạch cảng thủy nội địa. Trên sông Lục Nam, tỉnh Bắc Giang (cũ) quy hoạch 3 cảng tổng hợp (cảng Vũ Xá, cảng Yên Sơn, cảng Huyền Sơn), 2 cảng hành khách (cảng Vĩnh Nghiêm, cảng Chũ), 1 cảng chuyên dùng (cảng Nhà máy nhiệt điện An Khánh). Đối chiếu quy hoạch này có thể thấy, việc các bến lậu, bến tạm xuất hiện tràn lan, như “nấm mọc sau mưa” dọc sông Lục Nam không chỉ phá vỡ quy hoạch tỉnh mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn hàng thủy và an toàn đê điều.

Từ bến lậu ở xã Lục Nam đến bến tạm ở xã Cẩm Lý, tình trạng thờ ơ, có dấu hiệu buông lỏng quản lý là điều rất dễ nhận ra. Việc cán bộ UBND xã Lục Nam giải thích cho sự chậm trễ trong xử phạt và yêu cầu khắc phục hậu quả đối với hành vi xây cầu bến trái phép tại thôn Nghè 1 là do bận bịu công việc thì thật khó chấp nhận. Ông Nguyễn Văn Thính, Phó Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Lục Nam thì hứa với phóng viên sẽ cưỡng chế cầu bến xây dựng trái phép nhưng không nêu rõ thời gian và kế hoạch thế nào. Thậm chí, chỉ khi phóng viên liên hệ, cung cấp thông tin về tình trạng san lấp đất lúa để làm đường giao thông tại thôn Nghè 1 thì chính quyền xã này mới vội vàng hoàn thiện hồ sơ xử phạt.