Vướng quy hoạch, giấc mơ làng văn hóa Co còn dang dở

Mòn mỏi chờ dự án

Giữa đại ngàn Trà Bồng (Quảng Ngãi), tiếng cồng chiêng của đồng bào Co vẫn vang lên trong những dịp lễ hội, trong các buổi sinh hoạt cộng đồng và trong ký ức của những nghệ nhân đã dành cả đời để gìn giữ hồn cốt dân tộc. Thế nhưng, để tiếng chiêng ấy có một không gian văn hóa đúng nghĩa, trao truyền cho thế hệ sau, người dân nơi đây vẫn đang mòn mỏi chờ một dự án chưa thể thành hình vì những nút thắt kéo dài nhiều năm.

Tại thôn 2, xã Trà Bồng, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của người Co vẫn được lưu giữ. Theo nghệ nhân Hồ Ngọc An, hiện khoảng một nửa người dân trong thôn biết đánh chiêng. Người già, thanh niên, thậm chí trẻ nhỏ đều từng tiếp xúc với nhạc cụ truyền thống. Song, việc bảo tồn vẫn chủ yếu dựa vào trí nhớ cộng đồng và tâm huyết của các nghệ nhân cao tuổi.

Điều thiếu nhất lúc này là một không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng - nơi người dân có thể thường xuyên tập luyện cồng chiêng, truyền dạy nghề thủ công, tổ chức lễ hội và duy trì nếp sinh hoạt văn hóa bản địa. Không cần công trình quy mô lớn, điều người dân mong mỏi chỉ là một mái nhà chung đủ để văn hóa người Co có chỗ đứng bền vững trong đời sống hiện đại.

Kỳ vọng ấy từng được đặt vào Dự án bảo tồn làng văn hóa Co Trà Bồng - công trình đã được UBND tỉnh Quảng Ngãi phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 tại Quyết định số 848/QĐ-UBND ngày 3/8/2022, đồng thời bố trí kế hoạch vốn đầu tư công năm 2022 tại Quyết định số 849/QĐ-UBND ngày 3/8/2022. Dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giao Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi làm chủ đầu tư. Tuy nhiên, đến nay dự án vẫn chưa thể triển khai trên thực địa.

Người dân sẵn sàng bàn giao mặt bằng

Ông Hồ Kim Dũng, Chủ tịch UBND xã Trà Bồng cho biết, địa phương đã xây dựng đề án bảo tồn văn hóa người Co, người dân đồng thuận cao và sẵn sàng bàn giao mặt bằng nếu dự án được tháo gỡ vướng mắc.

Theo UBND xã Trà Bồng, vướng mắc lớn nhất nằm ở đất đai và quy hoạch. Khu vực dự kiến xây dựng chưa được đưa vào kế hoạch sử dụng đất, đồng thời còn chồng lấn với quy hoạch xây dựng nên chưa đủ điều kiện pháp lý để triển khai. Các thủ tục liên quan kéo dài, việc điều chỉnh địa giới hành chính trước đây cũng phần nào ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện.

Ở góc độ chuyên môn, ông Phan Văn Hoàng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi cho biết, dự án đã hoàn thành nhiều bước quan trọng như khảo sát, lập báo cáo kinh tế - kỹ thuật. Song, khi bài toán đất đai và quy hoạch chưa được giải quyết, dự án vẫn chưa thể bước sang giai đoạn đầu tư xây dựng.

Trong giai đoạn 2026-2030, tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục đề xuất đưa Dự án Làng văn hóa Co vào kế hoạch đầu tư để có cơ sở triển khai. Cùng với đó là định hướng kiểm kê, phục hồi di sản văn hóa người Co, gắn bảo tồn với phát triển du lịch cộng đồng và tạo điều kiện để nghệ nhân truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Giữa núi rừng Trà Bồng, tiếng chiêng vẫn còn ngân, nhưng nếu thiếu một không gian văn hóa đủ đầy để nuôi dưỡng, thanh âm ấy sẽ khó vang xa. Tháo gỡ nút thắt về đất đai, quy hoạch không chỉ để một dự án được khởi công, mà còn để một di sản sống của đồng bào Co có cơ hội tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.