Tại Trung Quốc, đường bờ biển không chỉ được xem là ranh giới tự nhiên giữa đất liền và biển mà còn là ranh giới hành chính phục vụ công tác quản lý không gian. Dù luôn biến động dưới tác động của thủy triều và các quá trình tự nhiên ven biển, hệ thống quản lý của nước này vẫn xác định các đường bờ tương đối ổn định trong từng giai đoạn để làm cơ sở cho quy hoạch và quản trị.
Từ thực tiễn đó, nghiên cứu “Thực tiễn chuyển đổi từ quản lý đường bờ sang tích hợp biển - đất liền ở Trung Quốc” của nhóm tác giả thuộc Trung tâm Công nghệ Hải dương Quốc gia Trung Quốc cho thấy Trung Quốc đang từng bước chuyển từ mô hình quản lý đường bờ biển truyền thống sang quy hoạch tích hợp biển - đất liền, coi đây là hướng đi trọng tâm trong quy hoạch không gian biển hiện nay.
Trung Quốc đang tăng cường khai mở tiềm năng kinh tế biển. Ảnh: People Daily's Online.
Từ quản lý phân tách đến quy hoạch thống nhất
Theo nghiên cứu, trước năm 2018, Trung Quốc áp dụng mô hình “quản lý nhị nguyên biển - đất liền”, trong đó không gian biển và đất liền do các cơ quan khác nhau quản lý. Trong cơ chế này, đường bờ trở thành ranh giới phân chia giữa quản lý biển và quản lý đất liền.
Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa ven biển và hoạt động lấn biển diễn ra nhanh chóng, áp lực lên các đường bờ tự nhiên ngày càng gia tăng. Điều này cũng bộc lộ hạn chế của mô hình quản lý tách rời, khi quy hoạch trên đất liền và trên biển thiếu tính kết nối, thậm chí có lúc chồng chéo hoặc xung đột chức năng sử dụng.
Để từng bước hoàn thiện nền tảng cho quy hoạch không gian biển, Trung Quốc xây dựng hệ thống pháp lý xoay quanh phân vùng chức năng biển (MFZ). Luật Bảo vệ môi trường biển sửa đổi năm 1999 xác định MFZ là cơ sở cho khai thác và sử dụng tài nguyên biển. Tiếp đó, Luật Quản lý sử dụng vùng biển ban hành năm 2001 yêu cầu mọi hoạt động sử dụng biển phải phù hợp với quy hoạch MFZ.
Trong quy hoạch MFZ cấp quốc gia, Trung Quốc đặt ra nhiều mục tiêu cụ thể như duy trì tối thiểu 35% chiều dài đường bờ tự nhiên đất liền và phục hồi hơn 2.000 km đường bờ. Sau khi khái niệm “văn minh sinh thái” được đưa vào chiến lược phát triển quốc gia năm 2012, các chính sách tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chặt hoạt động lấn biển và bảo vệ đường bờ tự nhiên.
Một bước ngoặt quan trọng diễn ra năm 2018, khi Trung Quốc tiến hành cải cách thể chế, sáp nhập Bộ Đất đai và Tài nguyên với Cục Hải dương Quốc gia để thành lập Ministry of Natural Resources of the People's Republic of China. Theo nghiên cứu, đây là dấu mốc cho quá trình chuyển từ quản lý phân tách sang quản lý không gian thống nhất.
Đến năm 2019, Trung Quốc chính thức xây dựng hệ thống quy hoạch không gian lãnh thổ thống nhất, tích hợp nhiều loại quy hoạch, bao gồm MFZ và quy hoạch sử dụng đất, vào cùng một khung quản lý. Trong cấu trúc này, quy hoạch vùng ven biển được xác định là công cụ trọng tâm để thúc đẩy quản lý tích hợp biển - đất liền.
Quản lý đường bờ như “cầu nối” tích hợp biển - đất liền
Một kinh nghiệm đáng chú ý của Trung Quốc là sử dụng quản lý đường bờ như bước trung gian để kết nối quy hoạch biển với không gian đất liền.
Theo nghiên cứu, Trung Quốc xây dựng hệ thống quản lý đường bờ theo phân loại chức năng, gồm đường bờ thủy sản, công nghiệp, giao thông, du lịch, lấn biển, chuyên dụng và chưa sử dụng. Mỗi loại đường bờ sẽ đi kèm các yêu cầu quản lý, khai thác và bảo vệ khác nhau.
Cách tiếp cận này giúp giảm xung đột giữa phát triển kinh tế và bảo tồn sinh thái, đồng thời tạo cơ sở khoa học cho quy hoạch và ra quyết định. Trong quy hoạch tích hợp vùng ven biển mới, đường bờ tiếp tục được chia thành ba nhóm lớn gồm bảo vệ nghiêm ngặt, phát triển hạn chế và sử dụng tối ưu.
Song song với đó, Trung Quốc đẩy mạnh các cuộc khảo sát và cập nhật dữ liệu đường bờ nhằm theo dõi biến động, đánh giá hiệu quả bảo vệ cũng như phục hồi hệ sinh thái ven biển. Theo nghiên cứu, các dữ liệu này đóng vai trò nền tảng cho quá trình triển khai MFZ cũng như điều chỉnh quy hoạch trong tương lai.
Nghiên cứu lựa chọn Đường Sơn làm ví dụ điển hình cho quá trình triển khai ở cấp địa phương. Thành phố này có đường bờ dài 229,27 km và chịu áp lực lớn từ phát triển cảng biển, công nghiệp và đô thị ven biển.
Để hỗ trợ thực hiện MFZ, Đường Sơn ban hành Quy hoạch bảo vệ và sử dụng đường bờ giai đoạn 2016-2020, trong đó đặt ra các mục tiêu liên quan đến bảo tồn đường bờ tự nhiên, phục hồi sinh thái và phát triển các khu vực công nghiệp ven biển.
Thành phố đồng thời phân chia đường bờ thành ba nhóm chính gồm đường bờ sản xuất, sinh hoạt và sinh thái; tiếp tục phân cấp thành các khu vực phát triển trọng điểm, phát triển tối ưu, phát triển hạn chế và cấm phát triển.
Song song với công tác quy hoạch, Đường Sơn triển khai nhiều dự án phục hồi sinh thái như phục hồi đê biển, xây dựng rạn ngầm ven bờ và hệ thống giám sát thảm cỏ biển thông minh. Theo nghiên cứu, đây là những ví dụ cho thấy quản lý đường bờ không còn chỉ tập trung vào khai thác mà ngày càng gắn với phục hồi hệ sinh thái và quản trị tổng hợp vùng ven biển.
Những vấn đề vẫn đặt ra
Dù đạt nhiều kết quả, nghiên cứu cho rằng Trung Quốc vẫn đối mặt với không ít thách thức trong quá trình tích hợp quản lý biển - đất liền.
Một trong những vấn đề lớn là sự phân mảnh do quy hoạch biển và đất liền từng được xây dựng tách rời, có thể làm gián đoạn các hệ sinh thái như đất ngập nước, cửa sông hay rừng ngập mặn. Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ giữa chức năng sử dụng đất và sử dụng biển ở các khu vực liền kề cũng gây khó khăn cho quản lý.
Nghiên cứu cũng nhận định cơ chế hiện nay còn khá cứng nhắc khi các chỉ tiêu bảo vệ đường bờ tự nhiên được phân bổ bắt buộc cho từng địa phương, trong khi điều kiện phát triển giữa các tỉnh, thành rất khác nhau. Vì vậy, nhóm tác giả đề xuất cần nghiên cứu cơ chế bù đắp và thay thế chỉ tiêu bảo vệ đường bờ giữa các khu vực để tăng tính linh hoạt trong quản lý.
Theo nhóm nghiên cứu, quá trình chuyển đổi từ quản lý đường bờ sang quy hoạch vùng ven biển phản ánh bước chuyển quan trọng của Trung Quốc từ quản lý phân tách sang quản lý tích hợp biển - đất liền. Trong đó, quản lý đường bờ được xem là nền tảng để mở rộng quy hoạch biển sang không gian đất liền, còn quy hoạch vùng ven biển đang trở thành công cụ chủ đạo để điều phối bảo vệ sinh thái, phát triển kinh tế và quản trị không gian trên cả biển lẫn đất liền.
Từ ngày 4-6/6/2026 tại phường Cửa Lò (Nghệ An), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Chuỗi sự kiện truyền thông hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (05/6), Ngày Đại dương thế giới (08/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026.
1. Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu - Từ chính sách đến hành động
- Thời gian: 8h00 ngày 5/6/2026
- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
- Tham dự trực tuyến: ID: 942 6837 3034. Mật mã: KH0605.
2. Hội thảo Quốc gia “Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững”
- Thời gian: 14h00 ngày 5/6/2026
- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
- Tham dự trực tuyến: ID: 934 2999 5099. Mật mã: HT0506.
3. Chương trình nghệ thuật “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”
- Thời gian: 20h00 ngày 5/6/2026
- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
4. Lễ Phát động Quốc gia hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới, Ngày Đại dương thế giới, Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026; Phát động phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp”
- Thời gian: 6h00 ngày 6/6/2026
- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
5. Triển lãm Kinh tế Biển xanh - Nông nghiệp và Môi trường bền vững
- Thời gian: Từ ngày 4-6/6/2026
- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.
