Ngày 8/7, tòa án Thổ Nhĩ Kỳ đã quyết định hủy bỏ Báo cáo đánh giá tác động môi trường (EIA) của dự án mở rộng nhà máy nhiệt điện than Afşin-Elbistan A, đồng nghĩa với việc dự án không thể tiếp tục triển khai. Đây được xem là thắng lợi của người dân và các tổ chức môi trường sau nhiều năm phản đối kế hoạch mở rộng nhà máy nhiệt điện than lớn nhất nước này.
Ông Mehmet Dalkanat, đại diện Nền tảng Bảo vệ Sự sống và Thiên nhiên Afşin-Elbistan, cho biết người dân đã nhiều năm đấu tranh vì bầu không khí trong lành và tương lai của thế hệ sau. Theo ông, để đảm bảo điều này, Thổ Nhĩ Kỳ cần từng bước đóng cửa các nhà máy nhiệt điện than hiện có thông qua quá trình chuyển đổi công bằng, bảo đảm quyền lợi của người dân và bảo vệ môi trường.
Thổ Nhĩ Kỳ vẫn chưa đưa ra lộ trình từ bỏ điện than dù nước này sẽ đồng chủ trì COP31. Ảnh: Canva/Euronews.
Chưa có lộ trình từ bỏ điện than
Dự án mở rộng công suất 688 MW tại Afşin-Elbistan là một trong hai dự án nhiệt điện than mới còn lại tại Thổ Nhĩ Kỳ. Con số này giảm mạnh so với năm 2015, khi nước này từng đề xuất xây dựng 95 tổ máy với tổng công suất 57,5 GW.
Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa Thổ Nhĩ Kỳ đang từ bỏ điện than. Quốc gia này vẫn chưa công bố lộ trình loại bỏ nguồn năng lượng này, trong khi tháng 6 vừa qua tiếp tục công bố dự án mở rộng công suất 1.050 MW tại nhà máy nhiệt điện Cenal.
Quyết định này khiến Thổ Nhĩ Kỳ vấp nhiều chỉ trích đặc biệt khi nước này sẽ đồng chủ trì Hội nghị Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) năm nay.
Hiện than vẫn cung cấp gần một phần ba sản lượng điện của Thổ Nhĩ Kỳ. Theo CAN Europe, nước này đang vận hành 20,5 GW công suất nhiệt điện than với tuổi đời trung bình 24 năm và chưa có kế hoạch đóng cửa bất kỳ nhà máy nào. Thổ Nhĩ Kỳ cũng là quốc gia sản xuất nhiều điện từ than nhất châu Âu, trong khi sản lượng vẫn tiếp tục tăng nhờ các chính sách hỗ trợ như cơ chế bảo đảm giá mua điện đến năm 2030.
Theo tổ chức Beyond Fossil Fuels, việc tiếp tục mở rộng điện than đi ngược với vai trò nước chủ nhà COP31 và cho thấy Thổ Nhĩ Kỳ chưa thực sự nghiêm túc trong ứng phó với biến đổi khí hậu.
Năng lượng tái tạo được kỳ vọng thay thế điện than
Theo CAN Europe, việc chuyển các khoản trợ cấp từ than sang đầu tư cho năng lượng sạch và hiện đại hóa lưới điện sẽ giúp tăng cường an ninh năng lượng, đồng thời tạo thêm việc làm tại các khu vực phụ thuộc vào ngành than.
Trong khi việc làm trong ngành than suy giảm do nguồn tài chính và trợ cấp thu hẹp, chi phí phát điện từ than ngày càng tăng thì năng lượng tái tạo đang trở nên cạnh tranh hơn. Trong 10 năm qua, chi phí sản xuất điện mặt trời và điện gió tại Thổ Nhĩ Kỳ lần lượt giảm 69% và 40%.
Báo cáo của Greenpeace Thổ Nhĩ Kỳ công bố tháng 5/2025 cho thấy đầu tư vào năng lượng tái tạo có thể tạo ra hàng nghìn việc làm mới chỉ riêng tại khu vực Afşin-Elbistan.
Theo Bộ Năng lượng và Tài nguyên Thiên nhiên Thổ Nhĩ Kỳ, nước này đã hoàn thành khoảng một phần ba mục tiêu đạt 120 GW công suất năng lượng tái tạo vào năm 2035.
CAN Europe nhận định việc đồng chủ trì COP31 là cơ hội để Thổ Nhĩ Kỳ xây dựng lộ trình chuyển đổi năng lượng phù hợp với các mục tiêu phát triển năng lượng tái tạo, hỗ trợ các cộng đồng chịu tác động của ô nhiễm và từng bước hướng tới nền kinh tế không còn phụ thuộc vào điện than.
