Theo Báo cáo Đánh giá chất lượng không khí châu Âu 2025 của Cơ quan Giám sát Khí quyển Copernicus (CAMS), triển vọng chung về chất lượng không khí của khu vực đang cải thiện ở mức "đáng khích lệ".
Báo cáo phân tích xu hướng các chất ô nhiễm chính theo Chỉ thị Chất lượng Không khí Môi trường của Liên minh châu Âu (EU), nhằm đưa các tiêu chuẩn không khí tiến gần hơn với khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Báo cáo Đánh giá chất lượng không khí châu Âu 2025 nhận định chất lượng không khí tại khu vực này đang cải thiện theo từng năm. Ảnh: IQ Air.
Phát thải giảm nhờ chuyển đổi năng lượng
Kể từ năm 2015, lượng phát thải các chất ô nhiễm chính tại Liên minh châu Âu (EU) liên tục giảm. Theo Cơ quan Giám sát Khí quyển Copernicus (CAMS), phát thải oxit lưu huỳnh (SOx) và oxit nitơ (NOx) giảm trung bình 3-5% mỗi năm, trong đó công nghiệp và giao thông đường bộ ghi nhận mức cải thiện rõ nhất.
Giao thông vẫn là lĩnh vực phát thải lớn nhất của EU, chiếm khoảng 1/3 tổng lượng phát thải và là ngành duy nhất có mức phát thải cao hơn năm 1990. Tuy nhiên, lượng phát thải từ lĩnh vực này đang có xu hướng giảm. Năm 2024, lĩnh vực này phát thải khoảng 1,05 tỷ tấn CO₂, thấp hơn 5% so với năm 2019. Theo CAMS, sự phát triển nhanh của xe điện đã góp phần thay thế các phương tiện chạy bằng xăng và dầu diesel, qua đó cắt giảm đáng kể lượng khí thải.
Bên cạnh đó, quá trình chuyển dịch từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch cũng đóng vai trò quan trọng. Trong quý II/2025, lần đầu tiên hơn một nửa sản lượng điện ròng của EU được tạo ra từ các nguồn năng lượng tái tạo. Riêng năm 2025, Thụy Điển sản xuất tới 99% điện năng từ các nguồn phát thải carbon thấp - mức cao nhất trong khối.
SOx và NOx là hai trong số những chất ô nhiễm không khí nguy hiểm nhất. SOx phát sinh chủ yếu từ quá trình đốt nhiên liệu hóa thạch, có thể gây kích ứng đường hô hấp và hình thành mưa axit. Trong khi đó, NOx làm suy giảm chức năng phổi, gia tăng nguy cơ hen suyễn và góp phần hình thành ozon tầng mặt đất.
Nhờ các biện pháp kiểm soát phát thải, lượng SOx từ ngành công nghiệp đã giảm 59%, còn NOx giảm 39%. Trong lĩnh vực giao thông đường bộ, phát thải NOx giảm 40%, trong khi bụi mịn PM2.5 giảm 34%.
Giám đốc CAMS Laurence Rouil cho biết những kết quả này phản ánh hiệu quả của các chính sách cắt giảm phát thải trong giao thông, công nghiệp, sưởi ấm dân dụng và nhiều lĩnh vực khác, giúp chất lượng không khí tại châu Âu tiếp tục được cải thiện.
Nắng nóng và cháy rừng vẫn là mối đe dọa
Dù chất lượng không khí được cải thiện, CAMS cảnh báo các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể làm chậm tiến trình này.
Theo cơ quan này, nhiệt độ cao, bức xạ mặt trời mạnh và điều kiện khí quyển ít lưu thông tạo điều kiện thuận lợi để hình thành ozon tầng mặt đất vào mùa hè. Khác với tầng ozon bảo vệ Trái Đất khỏi tia cực tím, ozon tầng thấp là chất ô nhiễm có thể gây tổn thương phổi và ảnh hưởng đến thực vật.
Báo cáo ghi nhận nồng độ ozon tăng cao trong các đợt nắng nóng tại châu Âu vào tháng 6 và tháng 8 năm ngoái.
Ngoài ra, tình trạng khô hạn kéo dài làm gia tăng nguy cơ cháy rừng. Các vụ cháy lớn tại Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha trong tháng 8/2025 khiến nồng độ bụi mịn PM2.5 tại nhiều khu vực trên bán đảo Iberia vượt ngưỡng cho phép.
Theo tác giả báo cáo Paul Hamer, cháy rừng không chỉ làm tăng bụi mịn mà còn phát thải lượng lớn các tiền chất tạo ozon. Khi khói lan rộng dưới ánh nắng mặt trời, các phản ứng hóa học diễn ra mạnh hơn, khiến nồng độ ozon tại miền bắc Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha tiếp tục gia tăng.
