Thời dựng Đảng: [Kỳ 10] Chỉ thị 'Nhật-Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta'

Hội nghị thường vụ Trung ương mở rộng (3/1945)

Ông Lê Thanh Nghị nhớ lại trong hồi ký “Trọn một cuộc đời” (Nxb Sự thật, 1989): “Vào một ngày đầu tháng 3 dương lịch, tôi nhận được thư của anh Trường Chinh triệu tập đến dự hội nghị mở rộng của Thường vụ Trung ương. Hội nghị được tổ chức vào tối 9/3/1945 ở chùa Đồng Kỵ, huyện Từ Sơn, Bắc Ninh. Ngoài các anh Trường Chinh và Hoàng Quốc Việt là Ủy viên Thường vụ, còn có các anh Nguyễn Lương Bằng, Lê Đức Thọ, Nguyễn Văn Trân và tôi. Anh Văn Tiến Dũng bị ốm không về dự được. Anh em gặp lại nhau đông đủ, người nào cũng mấy lần bị hút chết, đều vô cùng mừng rỡ. Nhưng khi anh Trường Chinh nhắc đến anh Hoàng Văn Thụ thì tất cả đều lắng đi một phút”.

Chưa đầy một năm trước đó, ngày 24/5/1944, thực dân Pháp xử bắn ông Hoàng Văn Thụ - Uỷ viên Thường vụ Trung ương Đảng tại trường bắn Tương Mai - Hà Nội.

“Anh ra đi để thương để nhớ không bao giờ nguôi cho đồng bào, đồng chí. Anh không còn nữa, nhưng chúng tôi vẫn như thấy anh đang ngồi với chúng tôi - ông Lê Thanh Nghị kể - Tôi không bao giờ quên được cái đêm chia tay với anh trên căn gác xép của một cơ sở ở nhà băng Đông Dương. Hôm ấy tôi có ngờ đâu phải mãi mãi xa anh. Cuộc họp bắt đầu rồi mà tôi vẫn còn bâng khuâng nghĩ đến anh Thụ...”.

Hội nghị khai mạc, Tổng Bí thư Trường Chinh cho biết, hội nghị này đáng lẽ tiến hành sớm hơn, nội dung đã được chuẩn bị kỹ, nhưng chưa có điều kiện họp. Vừa lúc đó có tiếng sư cụ Phạm Thông Hòa trụ trì chùa Đồng Kỵ nói to với những người bên ngoài. Đó là tín hiệu cho biết địa điểm đã bị lộ. Mọi người rút ra khỏi chùa, đến địa điểm dự bị (được ông Nguyễn Trọng Tỉnh - Trưởng ban Công tác đội An toàn khu II của Trung ương chuẩn bị), ở Đình Bảng quê ông Tỉnh. Trong khi mọi người còn đang phân vân vì cơ sở Đình Bảng đã bị lộ hồi cuối năm 1942, thì bỗng thấy các đường đạn đỏ lừ bay sáng rực trên bầu trời Hà Nội cùng với tiếng đại bác nổ ầm ầm.

Bài liên quan

Thời dựng Đảng: [Kỳ 5] Hội nghị hợp nhất thành công

Thời dựng Đảng:[Kỳ 6] Hội nghị thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng (tháng 10/1930)

Thời dựng Đảng: [Kỳ 7] Đại hội Đảng lần thứ nhất (3/1935)

Thời dựng Đảng: [Kỳ 8] Đi họp Quốc tế Cộng sản năm 1935

“Nhật Pháp bắn nhau rồi! Tất cả cùng đồng thanh reo lên. Bà con trong làng cũng nhao nhao kéo nhau ra đầu làng đứng xem. Làng quê đang yên ắng bỗng trở nên nhộn nhịp khác thường - ông Lê Thanh Nghị viết -  Anh Nguyễn Văn Trân cao hứng bắn một phát súng lục lên trời, liền bị anh cả Nguyễn Lương Bằng phê bình ngay”.

Như vậy, tình hình thay đổi, các đại biểu nhận định có thể về Đình Bảng họp được. Mọi người nhất trí theo ông Tỉnh về họp ở nhà cụ Đám Thi, làng Đình Bảng. Họp được một ngày rưỡi thì có người khả nghi nhòm ngó. Hội nghị lại chuyển sang nhà bà Gấm ở xóm Trung Hòa bên cạnh họp tiếp.

Tiến tới Tổng khởi nghĩa

Suốt 3 ngày làm việc liên tục, các đại biểu dự Hội nghị sống trong không khí vô cùng sôi nổi, phấn khởi. Tình hình diễn ra đúng như Trung ương Đảng đã nhận định: đế quốc Pháp và phát xít Nhật chung một miếng mồi thế nào cũng phải cắn xé nhau. Cuộc đảo chính của Nhật đã đưa lại những thay đổi lớn. Đế quốc Pháp mất quyền thống trị ở Đông Dương không còn là kẻ thù cụ thể trước mắt của cách mạng nữa. Kẻ thù cụ thể trước mắt, duy nhất của nhân dân Đông Dương là phát xít Nhật. Do đó Ban Thường vụ Trung ương Đảng nhận thấy phải thay đổi các khẩu hiệu chính và toàn bộ chiến thuật của Đảng.

Lúc này, khẩu hiệu “Đánh đuổi phát xít Nhật” ra đời, thay cho khẩu hiệu “Đánh đuổi Nhật - Pháp”. Khẩu hiệu “Thành lập chính quyền cách mạng của nhân dân Đông Dương” chống lại chính quyền Nhật và chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim thân Nhật được đưa ra.

Hội nghị cũng nhận định tình hình chưa thật chín muồi cho một cuộc vũ trang khởi nghĩa. Vì vậy phải phát động một cao trào kháng Nhật cứu nước mạnh mẽ làm tiền đề cho cuộc Tổng khởi nghĩa, và sẵn sàng chuyển sang Tổng khởi nghĩa một khi đã đủ điều kiện. Trước mắt, một số việc làm cần kíp về tuyên truyền, về đấu tranh, về huấn luyện, về tổ chức - cả tổ chức quân sự và chính quyền cũng được Hội nghị đề ra.

Sáng ngày 13/3/1945, Hội nghị bế mạc. Tổng Bí thư Trường Chinh hoàn thiện bản Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” được in ra đưa về các địa phương. Lời kết của Chỉ thị khẳng định: “Thắng lợi cuối cùng nhất định về tay chúng ta”.

Bài liên quan

Thời dựng Đảng: [Kỳ 9] Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc thành lập Mặt trận Việt minh

Ông Lê Thanh Nghị được Trung ương cử làm Đặc phái viên với nhiệm vụ xây dựng chiến khu II, gồm các tỉnh Bắc Giang, Phúc Yên, Vĩnh Yên, Phú Thọ và một phần tỉnh Thái Nguyên. Trên quê hương Hoàng Hoa Thám, ông Lê Thanh Nghị đã trực tiếp chỉ đạo tổ chức giành chính quyền đầu tiên ở xã Xuân Biều, huyện Hiệp Hòa, tiến đến giành chính quyền tại tỉnh lỵ Bắc Giang (nay là tỉnh Bắc Ninh). Ủy ban nhân dân cách mạng ra mắt quần chúng trong cao trào Tổng khởi nghĩa toàn quốc 8/1945.

Mọi xiềng xích nô lệ của thực dân Pháp hơn 80 năm đã bị đập tan. Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời sau đúng 15 năm khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập.