Thời dựng Đảng: [Kỳ 8] Đi họp Quốc tế Cộng sản năm 1935

Người Cao Bằng đầu tiên đến quê hương Lê-nin

Khi sang Thượng Hải (Trung Quốc) báo cáo với Ban lãnh đạo Hải ngoại của Đảng, ông Hoàng Văn Nọn - Bí thư Đảng bộ Cao Bằng được ông Lê Hồng Phong cho biết, Trung ương Đảng cử đi dự Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ 7, sắp họp ở Mát-xcơ-va. Trong hồi ký “Đi họp Quốc tế Cộng sản” (Nxb Dân tộc - Việt Bắc, 1964), ông Hoàng Văn Nọn nhớ lại cảm xúc của mình lúc đó: “Mặt tôi cứ bừng bừng, xúc động, tự nhiên nước mắt cứ rưng rưng chảy trên má”.

Bài liên quan

Thời dựng Đảng: [Kỳ 5] Hội nghị hợp nhất thành công

Thời dựng Đảng:[Kỳ 6] Hội nghị thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng (tháng 10/1930)

Thời dựng Đảng: [Kỳ 7] Đại hội Đảng lần thứ nhất (3/1935)

Cũng tại Thượng Hải thời điểm ấy, ông Hoàng Văn Nọn đã chứng kiến lễ thành hôn của Tổng Bí thư Lê Hồng Phong và đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai. Ông Nọn kể lại: 

“Trở về nhà, thấy bữa cơm chiều có vẻ tươm tất hơn ngày thường, có thêm vài cái kẹo bọc giấy xanh đỏ, một đĩa lạc rang và vài điếu thuốc lá, tôi rất ngạc nhiên, hỏi chị Minh Khai:

- Chị có biết có chuyện gì không?

Chị Minh Khai đỏ mặt, không đáp, chỉ lắc đầu cười.

Khi ngồi vào mâm, đông đủ mọi người, anh Hà Huy Tập mới đứng dậy trịnh trọng tuyên bố:

- Hôm nay Đảng làm lễ thành hôn cho anh Vương (bí danh của Lê Hồng Phong) và Mụ Di (bí danh của Nguyễn Thị Minh Khai). Vì hiện nay Đảng ta còn nghèo lại hoạt động trong vòng bí mật không cho phép tổ chức lễ cưới lớn cho hai anh chị được nhưng chúng ta vẫn rất vui. Chúng tôi chúc mừng cô dâu, chú rể cộng sản bách niên giai lão”.

…Mất nửa năm trời từ Trung Quốc, qua tô giới Pháp ở Quảng Châu, tô giới Anh ở Hồng Kông, lênh đênh giữa Thái Bình Dương, 3 người đến thủ đô của Liên Xô dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản. Đoàn Việt Nam chuẩn bị 3 tham luận: ông Lê Hồng Phong tham luận chung về "Phong trào cách mạng Đông Dương", bà Nguyễn Thị Minh Khai tham luận về “Phụ nữ tham gia phong trào cách mạng", còn ông Hoàng Văn Nọn tham luận về “Các dân tộc thiểu số Đông Dương tham gia cách mạng và thành lập mặt trận đoàn kết các dân tộc”.

Kết thúc đại hội, bà Minh Khai và ông Hoàng Văn Nọn ở lại Mát-xcơ-va học tập. Chính lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đại diện Bộ phương Đông trực tiếp giảng dạy. Vậy là Hoàng Văn Nọn - người đảng viên sáng lập Đảng bộ Cao Bằng có vinh dự kép: là người Cao Bằng đầu tiên đến đất nước Liên Xô - thành trì của CNXH và là người Cao Bằng đầu tiên được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp giảng dạy lý luận cách mạng.

Hoàn thành khóa học, đầu năm 1937 ông Nọn về nước với tư cách là Đặc phái viên của Trung ương Đảng củng cố lại Liên Xứ ủy Bắc - Trung kỳ. Được bầu làm Bí thư Liên Xứ ủy, ông Nọn cùng các ông Nguyễn Văn Minh, Tô Hiệu, Trường Chinh, Lương Khánh Thiện, Đặng Việt Châu, Trần Bảo... lãnh đạo phong trào cách mạng Việt Nam bước vào giai đoạn mới.

Từ đốm lửa Nặm Lìn

Quê hương ông Nọn là bản Nà Toàn, xã Đề Thám, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng. Tháng 12/1929, ông Hoàng Văn Nọn được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương cùng với ông Hoàng Đình Giong (người Cao Bằng) và ông Hoàng Văn Thụ (người Lạng Sơn). Ông Giong được cử làm Bí thư công tác với Ban chỉ huy của Đảng ở hải ngoại (Trung Quốc). Ông Thụ về Lạng Sơn hoạt động. Tổ chức phân công ông Nọn về gây cơ sở Đảng ở Cao Bằng.

Trở lại quê hương, Hoàng Văn Nọn đi Kẻ Chặng (xã Hoàng Tung) tìm Lê Đoàn Chu, cả hai cùng nhau đến nhà Nông Văn Đô. Từ đấy, ông Nọn truyền đạt lại cho ông Chu và ông Đô những điều tiếp thu được về công tác Đảng. Ngày 1/4/1930, tại Nặm Lìn, Hoàng Văn Nọn kết nạp Lê Đoàn Chu và Nông Văn Đô vào Đảng. Ông Nọn lấy bí danh là Tú Hưu trực tiếp làm Bí thư chi bộ, ông Đô lấy bí danh Bích Giang, còn ông Chu lấy bí danh Nam Cao (sau này mang tên Lê Mới). Khi ông Nọn nhận nhiệm vụ đi họp Quốc tế Cộng sản, ông Chu làm Bí thư Chi bộ tức Bí thư Tỉnh uỷ Cao Bằng).

Từ đốm lửa Nặm Lìn, chi bộ có vai trò của Tỉnh ủy Cao Bằng thời ấy, đã bùng lên thành ngọn lửa cách mạng nhanh chóng lan ra khắp châu Hòa An, sang châu Nguyên Bình, lên châu Hà Quảng,... Nhân dân Cao Bằng không dừng ở lòng yêu nước mà đang thấm dần chủ nghĩa cộng sản. Phong trào đấu tranh dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản ở Cao Bằng dần đứng đầu cả nước, nhờ đó ông Hoàng Văn Nọn được tổ chức phân công đi dự Đại hội Quốc tế Cộng sản lần thứ VII (1935).

Về nước, sau một thời gian đảm nhận nhiệm vụ Bí thư Liên Xứ ủy Bắc - Trung kỳ, ông Hoàng Văn Nọn bị thực dân Pháp ráo riết truy bắt. Chúng giam ông ở nhà lao Cao Bằng rồi Hỏa Lò (Hà Nội), đến khi phát xít Nhật đảo chính quân Pháp tại Thủ đô Hà Nội, ông Nọn cùng một số đồng chí đã chui theo đường cống ngầm vượt khỏi ngục Hỏa Lò ra ngoài tiếp tục con đường cách mạng, tiến hành khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám 1945. Về với quê hương Cao Bằng, ông được Ban Tổ chức Trung ương phân công làm Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Cao Bằng cho đến ngày qua đời (1968).

(Đón đọc kỳ 9: Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc thành lập Mặt trận Việt minh)