Giữ vững ‘trận địa số’, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Khi mạng xã hội thành mặt trận tư tưởng

Trong kỷ nguyên phát triển mới, khi chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và mạng xã hội trở thành một phần không thể tách rời của đời sống, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không còn chỉ diễn ra trên các diễn đàn lý luận, trong hội trường hay trên mặt báo truyền thống. Cuộc đấu tranh ấy đã và đang chuyển mạnh lên không gian mạng, nơi thông tin được tạo lập, chia sẻ, khuếch tán với tốc độ từng giây; nơi mỗi tài khoản cá nhân, mỗi dòng trạng thái, mỗi đoạn video ngắn đều có thể tác động đến nhận thức xã hội.

Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị xác định bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng là nội dung cơ bản, sống còn của công tác xây dựng Đảng; là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân. Trong điều kiện hiện nay, tinh thần đó càng có ý nghĩa thời sự sâu sắc khi không gian mạng trở thành môi trường vừa phục vụ phát triển, vừa là địa bàn mà các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị lợi dụng để chống phá.

Thủ đoạn phổ biến hiện nay là lợi dụng những vấn đề xã hội được dư luận quan tâm như phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, dân chủ, nhân quyền, dân tộc, tôn giáo, đất đai, môi trường, sắp xếp tổ chức bộ máy, cải cách chính sách… để “đánh tráo bản chất”. Từ một vụ việc đơn lẻ, các đối tượng suy diễn thành sai lầm hệ thống; từ một hạn chế trong quản lý, chúng quy kết thành bản chất chế độ; từ một vụ án tham nhũng bị xử lý nghiêm minh, chúng lại xuyên tạc thành “đấu đá nội bộ”. Mục tiêu cuối cùng không phải góp ý xây dựng, mà là làm xói mòn niềm tin xã hội.

Trong cuộc đấu tranh ấy, điều nguy hiểm nhất không chỉ nằm ở thông tin xấu độc, mà còn nằm ở sự thờ ơ, mất cảnh giác của một bộ phận người sử dụng mạng xã hội. Không ít người tiếp nhận thông tin theo cảm xúc, chia sẻ vì tò mò, bình luận theo đám đông, trong khi chưa kiểm chứng nguồn tin. Có người cho rằng một lượt chia sẻ vô tình không gây hại, nhưng trên thực tế, mỗi hành vi “tiếp sóng” cho thông tin sai lệch đều góp phần mở rộng vùng ảnh hưởng của cái xấu, cái độc.

Bởi vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng trước hết phải bắt đầu từ việc xây dựng “sức đề kháng số” cho mỗi cán bộ, đảng viên và người dân. Sức đề kháng ấy không phải là thái độ né tránh thông tin trái chiều, càng không phải là phản ứng cực đoan trước mọi ý kiến khác biệt. Đó là năng lực nhận diện đúng - sai, thật - giả, xây dựng - phá hoại; là thói quen kiểm chứng thông tin từ nguồn chính thống; là bản lĩnh không bị dẫn dắt bởi các tiêu đề giật gân, hình ảnh cắt ghép, luận điệu nửa thật nửa giả.

Trong môi trường số, muốn “chống” hiệu quả thì trước hết phải “xây” thật vững. “Xây” là làm cho chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối đổi mới của Đảng, những thành tựu của đất nước, những giá trị tốt đẹp trong đời sống xã hội được truyền tải bằng ngôn ngữ hiện đại, sinh động, thuyết phục. Nếu thông tin chính thống chậm, khô cứng, xa đời sống thì khoảng trống thông tin sẽ bị lấp đầy bởi tin giả, tin đồn, suy diễn và các sản phẩm truyền thông độc hại.

Lấy thông tin tích cực đẩy lùi tin xấu độc

Báo chí cách mạng, các cơ quan truyền thông chính thống và hệ thống thông tin cơ sở vì vậy giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Trong kỷ nguyên số, báo chí không chỉ đưa tin đúng, nhanh, chính xác, mà còn phải biết giải thích, phân tích, định hướng, phản biện. Trước những vấn đề phức tạp, nhạy cảm, báo chí cần chủ động cung cấp bức tranh toàn diện, làm rõ bản chất sự việc, chỉ ra cơ sở pháp lý, căn cứ thực tiễn và lợi ích quốc gia, dân tộc trong từng chủ trương, chính sách. Khi thông tin chính thống đi trước một bước, dư luận sẽ bớt bị dẫn dắt bởi suy đoán và tin giả.

Song song với đó, mạng xã hội cần được nhìn nhận không chỉ là “địa bàn cần quản lý”, mà còn là không gian cần được khai thác tích cực để lan tỏa giá trị đúng đắn. Một câu chuyện đẹp về người tốt, việc tốt; một video ngắn về lịch sử, văn hóa quê hương; một bài viết giải thích chính sách dễ hiểu; một hình ảnh đẹp về lực lượng tuyến đầu, thanh niên tình nguyện, nông dân đổi mới sản xuất, doanh nghiệp sáng tạo… đều có thể trở thành “điểm sáng” góp phần đẩy lùi thông tin tiêu cực.

Thực tiễn ở tỉnh Bắc Ninh cho thấy, khi các tổ chức chính trị - xã hội chủ động bước vào không gian mạng với tinh thần xây dựng, hiệu quả tuyên truyền, định hướng tư tưởng có thể được mở rộng rất lớn. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, toàn tỉnh có hơn 85.000 đoàn viên trong tổng số hơn 400.000 thanh niên ở 110 cơ sở đoàn xã, phường và đoàn trực thuộc. Đây là lực lượng trẻ, có khả năng tiếp cận công nghệ nhanh, sử dụng linh hoạt các nền tảng mạng xã hội và có vai trò quan trọng trong lan tỏa thông tin tích cực.

Đáng chú ý, từ cấp tỉnh đến cơ sở, các cấp bộ Đoàn trong tỉnh duy trì hơn 200 fanpage Facebook, kênh TikTok, YouTube; xây dựng nhiều chuyên trang, chuyên mục chia sẻ câu chuyện đẹp, gương thanh niên tiêu biểu, hoạt động tình nguyện, khởi nghiệp, hiến máu, bảo vệ môi trường, quảng bá di sản văn hóa. Những kênh truyền thông này nếu được vận hành bài bản sẽ trở thành “mạch dẫn” thông tin chính thống đến gần hơn với giới trẻ, giúp thanh niên không chỉ tiếp nhận mà còn tham gia sản xuất, lan tỏa nội dung tích cực.

5 nguyên tắc nhận diện và xử lý tin giả

1. Kiểm tra nguồn phát tán

Không vội tin các tài khoản ẩn danh, trang mạng không rõ cơ quan chủ quản, nội dung không dẫn nguồn chính thống.

2. Cảnh giác tiêu đề giật gân

Tin giả thường dùng ngôn từ gây sốc, kích động cảm xúc, cố tình tạo hoang mang hoặc bức xúc trong dư luận.

3. Đối chiếu với kênh chính thống

Trước khi chia sẻ, cần kiểm chứng qua báo chí chính thống, cổng thông tin của cơ quan Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương.

4. Nhận diện hình ảnh, video cắt ghép

Cần thận trọng với hình ảnh, clip thiếu bối cảnh, bị cắt dựng, lồng tiếng, gắn chú thích sai lệch hoặc không rõ thời điểm.

5. Không tiếp tay lan truyền

Không chia sẻ, bình luận, phát tán thông tin chưa kiểm chứng; chủ động báo cáo nội dung xấu độc, sai sự thật cho cơ quan chức năng hoặc nền tảng mạng xã hội.

Tuy nhiên, lan tỏa thông tin tích cực không có nghĩa là chỉ tô hồng thực tiễn. Chính luận trên không gian mạng muốn thuyết phục phải dựa trên sự thật, tôn trọng thực tiễn, nhìn thẳng vào vấn đề, phân tích đúng bản chất và đề xuất giải pháp có trách nhiệm. Càng trong bối cảnh thông tin hỗn độn, càng phải coi trọng tính chính xác, tính nhân văn và tính chiến đấu. Phản bác quan điểm sai trái không thể bằng khẩu hiệu chung chung, mà phải bằng lập luận sắc bén, chứng cứ rõ ràng, ngôn ngữ dễ hiểu, thái độ bình tĩnh, chuẩn mực.

Một yêu cầu quan trọng khác là nâng cao năng lực số cho cán bộ, đảng viên. Trong nhiều trường hợp, cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị nhưng thiếu kỹ năng sử dụng mạng xã hội, thiếu phương pháp nhận diện tin giả, thiếu khả năng diễn đạt trên nền tảng số nên chưa phát huy được vai trò nêu gương và định hướng. Do đó, bồi dưỡng kỹ năng truyền thông số, kỹ năng kiểm chứng thông tin, kỹ năng viết ngắn, trình bày trực quan, sử dụng hình ảnh, video, đồ họa là yêu cầu thiết thực, không thể xem nhẹ.

Mỗi cán bộ, đảng viên khi tham gia mạng xã hội cần ý thức rằng tài khoản cá nhân không chỉ là không gian riêng tư tuyệt đối. Với vị trí xã hội nhất định, mỗi phát ngôn, chia sẻ, bình luận đều có thể ảnh hưởng đến uy tín tổ chức, cơ quan, đơn vị. Vì vậy, trách nhiệm nêu gương trên không gian mạng phải được đặt ngang với trách nhiệm nêu gương trong đời sống thực. Không phát tán thông tin chưa kiểm chứng; không bình luận cảm tính về các vấn đề chính trị - xã hội phức tạp; không đứng ngoài trước cái sai; không lợi dụng mạng xã hội để nói trái chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Muốn vậy, cần hình thành thế trận nhân dân trên không gian số. Thế trận ấy không chỉ dựa vào lực lượng chuyên trách, mà phải có sự tham gia tự giác, thường xuyên của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội, cơ quan báo chí, nhà trường, gia đình, doanh nghiệp công nghệ và từng công dân. Khi mỗi người dùng mạng có trách nhiệm hơn, tỉnh táo hơn, văn minh hơn, không gian mạng sẽ bớt đất sống cho thông tin xấu độc.

Với thanh niên, nhiệm vụ này càng có ý nghĩa đặc biệt. Thanh niên là lực lượng sử dụng mạng xã hội nhiều, tiếp cận xu hướng mới nhanh, có sức sáng tạo lớn. Nhưng thanh niên cũng là nhóm dễ bị tác động bởi thông tin cảm xúc, trào lưu nhất thời, những nội dung được thiết kế theo thuật toán gây nghiện. Vì vậy, giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, kỹ năng số và năng lực phản biện cho thanh niên phải được triển khai bằng hình thức gần gũi, hiện đại, tránh khô cứng. Các câu lạc bộ lý luận trẻ, diễn đàn phản biện trẻ, cuộc thi báo cáo viên, tuyên truyền viên, chiến dịch “mỗi ngày một tin tốt, mỗi tuần một câu chuyện đẹp” nếu được tổ chức thực chất sẽ tạo môi trường để thanh niên rèn luyện bản lĩnh và năng lực tham gia không gian mạng văn minh.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên mạng xã hội cũng đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục, thuyết phục và quản lý bằng pháp luật. Với những ý kiến khác biệt mang tính xây dựng, cần đối thoại, giải thích, cung cấp thông tin đầy đủ. Với thông tin sai lệch do thiếu hiểu biết, cần hướng dẫn, cảnh báo, giúp người dân nhận diện. Nhưng với hành vi cố tình xuyên tạc, bôi nhọ, kích động, phá hoại, xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội thì phải xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật. Kỷ cương số là điều kiện để tự do thông tin phát triển lành mạnh.

Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về tốc độ tăng trưởng, chất lượng quản trị, năng lực cạnh tranh, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Càng phát triển, Việt Nam càng đứng trước nhiều va đập thông tin, nhiều luồng tư tưởng, nhiều thách thức an ninh phi truyền thống. Vì vậy, giữ vững trận địa tư tưởng trên không gian mạng chính là giữ vững môi trường ổn định để phát triển; bảo vệ niềm tin xã hội chính là bảo vệ nguồn lực tinh thần to lớn của quốc gia.

Cuộc đấu tranh trên không gian mạng sẽ còn lâu dài, phức tạp và ngày càng tinh vi. Nhưng với bản lĩnh chính trị vững vàng, với hệ thống báo chí cách mạng chuyên nghiệp, với đội ngũ cán bộ, đảng viên trách nhiệm, với thế hệ trẻ năng động, sáng tạo và với mỗi công dân biết sử dụng mạng xã hội văn minh, tỉnh táo, chúng ta có đủ cơ sở để xây dựng “lá chắn” tư tưởng vững chắc trong kỷ nguyên số.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hôm nay không phải là nhiệm vụ xa xôi, trừu tượng. Đó là việc bắt đầu từ từng cú nhấp chuột có trách nhiệm, từng chia sẻ có kiểm chứng, từng bình luận có văn hóa, từng bài viết lan tỏa điều tốt đẹp, từng hành động kiên quyết trước cái sai. Khi sự thật được lan tỏa, niềm tin được củng cố và trách nhiệm công dân được đánh thức, không gian mạng sẽ trở thành động lực phát triển, chứ không phải mảnh đất cho những âm mưu phá hoại.