Sau hàng loạt đợt nắng nóng kỷ lục tại Mỹ, những người nuôi ong ở Bắc Mỹ đang chứng kiến mùa chia đàn đến sớm hơn gần ba tuần so với năm ngoái. Sự thay đổi này không chỉ buộc người nuôi ong phải điều chỉnh cách quản lý đàn mà còn làm gia tăng lo ngại về cách biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến chu kỳ sinh trưởng của loài thụ phấn quan trọng bậc nhất thế giới.
Mùa ong chia đàn năm nay đến sớm bất thường sau nhiều năm quần thể ong trên thế giới suy giảm ở mức kỷ lục. Ảnh: bo1982/Getty Images.
Theo báo cáo mới của Swarmed, mạng lưới theo dõi hơn 10.000 người nuôi ong, mùa chia đàn năm 2026 đã bắt đầu sớm hơn khoảng 17 ngày so với năm trước. Hiện tượng này xuất hiện sau nhiều năm quần thể ong suy giảm nghiêm trọng tại nhiều khu vực trên thế giới.
Chia đàn là quá trình sinh sản tự nhiên của ong mật, thường diễn ra vào mùa xuân khi số lượng ong trong tổ tăng quá nhiều và không gian sống trở nên chật chội. Khi đó, ong chúa cũ sẽ rời tổ cùng một phần ong thợ để lập đàn mới, trong khi số ong còn lại tiếp tục nuôi ong chúa mới trong tổ cũ.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc mùa chia đàn đến sớm hơn đang phản ánh những thay đổi lớn của môi trường sống và thời tiết.
Mùa đông ấm làm thay đổi chu kỳ của ong
Ông Mateo Kaiser, Giám đốc điều hành Swarmed cho biết, mùa đông năm nay tại nhiều bang miền Tây nước Mỹ ấm hơn bình thường, khiến ong “thức dậy” sớm hơn và bắt đầu phát triển quần thể ngay từ cuối năm trước.
Theo ông Kaiser, tại nhiều khu vực của bang California (Mỹ), ong đã bắt đầu tăng số lượng từ tháng 12 năm ngoái hoặc tháng 1 năm nay. Điều này khiến đàn ong nhanh chóng trở nên quá tải và bước vào mùa chia đàn sớm hơn thường lệ.
Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh ngành nuôi ong Mỹ vừa trải qua một trong những năm thiệt hại nặng nề nhất lịch sử. Những người nuôi ong cho biết họ đã mất hơn 60% số đàn ong trong năm ngoái.
Tác động không chỉ dừng ở sản xuất mật ong. Ong mật đóng vai trò quan trọng đối với nông nghiệp Mỹ khi tham gia thụ phấn cho nhiều loại cây trồng, mang lại khoảng 15 tỷ USD giá trị kinh tế mỗi năm.
Theo các nhà nghiên cứu, một trong những nguyên nhân lớn gây suy giảm ong là loài ve ký sinh Varroa. Loài ve này bám vào ong thợ, hút chất béo cơ thể và làm lây lan virus khiến cả đàn ong suy yếu.
Ông Kaiser cho biết trước đây, ong thường ngừng đẻ trứng vào mùa đông. Khoảng thời gian này vô tình giúp hạn chế sự phát triển của ve Varroa do chúng mất nơi sinh sản. Tuy nhiên, mùa đông ngày càng ấm lên đang làm gián đoạn chu kỳ tự nhiên đó.
Khi ong tiếp tục sinh sản quanh năm, ve Varroa cũng có điều kiện sinh sôi mạnh hơn. Điều này có thể khiến tốc độ lây lan dịch bệnh trong đàn ong tăng nhanh hơn trước.
Biến đổi khí hậu làm xáo trộn hệ sinh thái
Không chỉ ong mật, toàn bộ hệ sinh thái phụ thuộc vào chu kỳ nở hoa và thụ phấn cũng đang chịu tác động từ biến đổi khí hậu.
Ông Noah Wilson-Rich, nhà sinh thái học hành vi và là người sáng lập tổ chức Urban Bee Lab cho rằng thời điểm hoa nở tại nhiều khu vực đang thay đổi rõ rệt do nhiệt độ tăng lên.
Theo ông, mùa xuân đến sớm hơn khiến cây cối nở hoa sớm hơn, từ đó thúc đẩy đàn ong phát triển nhanh hơn và bước vào giai đoạn sinh sản sớm hơn bình thường. Đây là lý do ngày càng nhiều người nuôi ong phải thay đổi lịch kiểm tra tổ, quản lý đàn và chuẩn bị cho mùa chia đàn.
Các chuyên gia cảnh báo nếu xu hướng này tiếp tục, nhiều phương pháp nuôi ong truyền thống có thể không còn phù hợp. Người nuôi ong sẽ phải thích nghi với các chu kỳ môi trường biến động mạnh hơn trước đây.
Ngoài vai trò trong sản xuất nông nghiệp, ong còn được xem là mắt xích quan trọng giúp duy trì hệ sinh thái tự nhiên. Hoạt động thụ phấn của ong góp phần thúc đẩy sự phát triển của thực vật - nhóm sinh vật hấp thụ lượng lớn carbon dioxide trong khí quyển.
Ông Wilson-Rich cho rằng sự suy giảm quần thể ong về lâu dài có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ carbon của hệ sinh thái, từ đó làm gia tăng áp lực lên khí hậu toàn cầu.
Bên cạnh đó, tình trạng ong mật gia tăng quá mức tại một số khu vực cũng tạo ra áp lực cạnh tranh với ong hoang dã về nguồn mật và phấn hoa, đặc biệt ở những nơi tài nguyên khan hiếm. Điều này khiến các loài ong bản địa vốn đã suy giảm càng gặp nhiều khó khăn hơn.
Các chuyên gia cho rằng những gì đang xảy ra với ong mật tại Bắc Mỹ là tín hiệu cho thấy biến đổi khí hậu không chỉ làm thay đổi nhiệt độ hay thời tiết cực đoan, mà còn đang tác động trực tiếp tới nhịp sinh trưởng tự nhiên của nhiều loài sinh vật.
Trong bối cảnh đó, việc theo dõi sức khỏe quần thể ong và điều chỉnh phương thức quản lý đàn ong sẽ ngày càng trở nên quan trọng, không chỉ đối với ngành nuôi ong mà còn với an ninh lương thực và hệ sinh thái toàn cầu.
