Phát biểu tại phiên tòa ngày 27/11 (giờ địa phương), Tòa án Tối cao Kenya nói rằng việc cấm chia sẻ các giống cây bản địa là vi hiến. Theo đó, những hộ nông dân quy mô nhỏ tại Kenya sẽ được duy trì tập quán chia sẻ các giống cây bản địa này.
Ngày 27/11 (giờ địa phương), nông dân Kenya đã giành chiến thắng trong vụ kiện đòi quyền chia sẻ giống cây bản địa. Ảnh: The Borgen Project.
Chia sẻ về phán quyết trên, nông dân Samuel Kioko gọi đây là “chiến thắng lớn” với những người làm nông.
“Đây sẽ là sự giải tỏa cho chúng tôi, vì chúng tôi sẽ tiếp tục gieo những giống cây quen thuộc. Chúng tôi biết nguồn gốc của chúng, đây là những giống cây chịu hạn tốt và đã được truyền qua nhiều thế hệ trong gia đình”, ông nói tại Nairobi sau khi theo dõi phán quyết trực tuyến.
Trước đó, Luật Giống cây trồng và Chủng loại thực vật (2012) của Kenya quy định bất kỳ ai bán hoặc chia sẻ các giống cây bản địa không có chứng nhận đều có thể bị phạt tiện hoặc phạt tù. Cơ quan Thanh tra Sức khỏe Thực vật Kenya (KEPHIS) giải thích đạo luật nhằm bảo đảm chất lượng giống cây trồng và tối đa hóa năng suất trồng trọt.
Tuy nhiên, vào năm 2022, một nhóm nông dân canh tác nhỏ trên khắp Kenya đã đệ đơn lên Tòa án Tối cao yêu cầu bác bỏ quy định trên và cho họ duy trì quyền chia sẻ các giống cây bản địa. Ông Wambugu Wanjohi - thuộc Hiệp hội Luật sư Kenya - đại diện nhóm này, cho biết đạo luật không đảm bảo quyền bình đẳng giữa các nông dân và các nhà sản xuất giống thương mại.
“Nhiều phần của đạo luật này trao quyền sở hữu quá rộng cho các nhà lai tạo giống, trong khi nông dân lại không có quyền tương ứng. Điều đó tạo ưu thế cho các tập đoàn và doanh nghiệp lớn và hạn chế quyền lợi của nông dân”, ông Wambugu Wanjohi thuộc Hiệp hội Luật sư Kenya cho biết.
Sau khi tòa án Kenya đưa ra phán quyết cuối cùng, Tổ chức Greenpeace gọi đây là chiến thắng cho “chủ quyền lương thực”.
Greenpeace nhận định vụ kiện là lời khẳng định về “quyền của nông dân trong việc giữ gìn và chia sẻ giống cây trồng, đây là quyền lâu đời và cao hơn lợi ích thương mại, qua đó phán quyết đã tái định hình cán cân pháp lý giữa cộng đồng và các tập đoàn nông nghiệp trên toàn thế giới”.
