Trong bối cảnh cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran đã bước sang tuần thứ ba, gây ra sự hỗn loạn khắp Trung Đông và làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu, Tổng thống Trump hôm Chủ nhật đã nhấn mạnh rằng các quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ từ vùng Vịnh có trách nhiệm bảo vệ eo biển Hormuz, nơi lưu thông 20% năng lượng thế giới.
Thị trường châu Á phản ứng thận trọng với diễn biến này. Giá dầu thô Brent đã tăng hơn 1%, vượt mức 104,50 USD/thùng, trong khi thị trường chứng khoán khu vực chủ yếu giảm điểm do lo ngại rủi ro đối với các cơ sở dầu mỏ tại Trung Đông.
"Tôi yêu cầu các quốc gia này phải tham gia và bảo vệ lãnh thổ của chính họ, bởi đó là lãnh thổ của họ", ông Trump nói với các phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một trên đường từ Florida đến Washington. "Đó là nơi họ lấy năng lượng".
Tổng thống Mỹ cho biết chính quyền của ông đã liên hệ với 7 quốc gia, nhưng không nêu tên cụ thể. Trong một bài đăng trên mạng xã hội cuối tuần qua, ông bày tỏ hy vọng Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh và các nước khác sẽ tham gia.
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, một người ủng hộ nhiệt thành của ông Trump, cho biết hôm thứ Hai rằng nước này bị ràng buộc bởi Hiến pháp từ bỏ chiến tranh, không có kế hoạch điều động tàu hải quân đến Trung Đông để hộ tống tàu thuyền, mặc dù Nhật Bản phụ thuộc vào khu vực này tới 95% lượng dầu thô.
"Chúng tôi chưa đưa ra bất kỳ quyết định nào về việc điều tàu hộ tống. Chúng tôi đang tiếp tục xem xét những gì Nhật Bản có thể thực hiện một cách độc lập và những gì có thể làm trong khuôn khổ pháp luật", bà Takaichi phát biểu trước Quốc hội.
Úc, một đồng minh an ninh then chốt khác của Mỹ tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cũng phụ thuộc rất nhiều vào nhiên liệu sản xuất từ dầu thô Trung Đông, cho biết họ sẽ không cử tàu chiến hỗ trợ khai thông eo biển. Bà Catherine King, thành viên nội các của Thủ tướng Anthony Albanese, chia sẻ với đài ABC: "Chúng tôi biết tầm quan trọng của việc đó, nhưng đó không phải là điều chúng tôi được yêu cầu hoặc đang đóng góp vào".
Ông Trump đe dọa hoãn chuyến thăm Bắc Kinh
Ông Trump nói với Thời báo Tài chính (FT) hôm Chủ nhật rằng ông kỳ vọng Trung Quốc sẽ hỗ trợ giải tỏa eo biển trước cuộc gặp dự kiến với Chủ tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh vào cuối tháng này. Ông đe dọa có thể hoãn chuyến đi nếu Trung Quốc không hỗ trợ.
“Tôi nghĩ Trung Quốc cũng nên giúp đỡ vì Trung Quốc lấy 90% lượng dầu từ eo biển này”, ông Trump nói. “Chúng tôi có thể hoãn chuyến thăm”, ông nói nếu Trung Quốc không hỗ trợ ở vùng Vịnh. Phía Bộ Ngoại giao Trung Quốc hiện chưa đưa ra bình luận về vấn đề này.
Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình tại Busan, Hàn Quốc ngày 30/10. Ảnh: Nhà Trắng.
Đồng thời, Tổng thống Mỹ cũng gia tăng áp lực lên các đồng minh châu Âu, cảnh báo rằng NATO sẽ đối mặt với một tương lai "rất tồi tệ" nếu các thành viên không hỗ trợ Washington. Các bộ trưởng ngoại giao EU dự kiến sẽ thảo luận về việc tăng cường một nhiệm vụ hải quân nhỏ tại Trung Đông vào thứ Hai, nhưng chưa có kế hoạch mở rộng vai trò sang eo biển Hormuz đang bị phong tỏa. Thủ tướng Anh Keir Starmer đã thảo luận về sự cần thiết phải mở lại eo biển với ông Trump và với Thủ tướng Canada Mark Carney, một phát ngôn viên của Phủ Thủ tướng cho biết hôm Chủ nhật, trong khi Hàn Quốc cho biết họ sẽ xem xét kỹ lưỡng yêu cầu của ông Trump.
Cuộc chiến Iran đã khiến giao thông hàng không toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng do các trung tâm hàng không quan trọng như Dubai, Doha và Abu Dhabi bị đóng cửa hoặc hạn chế hoạt động. Hàng nghìn chuyến bay bị hủy khiến hàng chục nghìn hành khách bị mắc kẹt.
Nguồn cung nhiên liệu bay cũng trở thành mối lo ngại lớn. Tại Việt Nam, các cơ quan chức năng đã cảnh báo ngành hàng không chuẩn bị cho kịch bản cắt giảm chuyến bay từ tháng 4, sau khi Trung Quốc và Thái Lan tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu bay do ảnh hưởng của chiến sự.
UAV tấn công sân bay Dubai
Theo thư ký khí hậu của Liên hợp quốc, sự gián đoạn đối với thị trường năng lượng do chiến tranh Iran gây ra là một "bài học cay đắng" về những rủi ro khi phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
“Sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đang tước đoạt an ninh và chủ quyền quốc gia, thay vào đó là sự lệ thuộc và chi phí ngày càng tăng”, Simon Stiell, Thư ký điều hành của Cơ quan điều phối biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc, sẽ phát biểu trước các quan chức EU và các bộ trưởng chính phủ tại một sự kiện ở Brussels vào thứ Hai.
Mặc dù một số tàu của Iran vẫn tiếp tục đi qua và một vài tàu từ các quốc gia khác đã vượt biển thành công, nhưng tuyến đường này đã bị đóng cửa đối với hầu hết giao thông tàu chở dầu trên thế giới kể từ khi Hoa Kỳ và Israel tấn công Iran vào ngày 28 tháng 2.
Israel tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công vào Iran cũng như Lebanon và Gaza, nhắm mục tiêu vào các chiến binh thuộc Hezbollah và Hamas do Iran hậu thuẫn. Quân đội Israel cho biết hôm thứ Hai rằng quân đội của họ đã bắt đầu các hoạt động trên bộ hạn chế chống lại các vị trí ở miền nam Lebanon do Hezbollah nắm giữ.
Bất chấp những tuyên bố lặp đi lặp lại từ các nhà chức trách Hoa Kỳ về việc đã phá hủy năng lực quân sự của Iran, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái vẫn tiếp tục đe dọa các quốc gia vùng Vịnh vào thứ Hai.
Các nhà chức trách Dubai cho biết họ đã khống chế được đám cháy nhưng tạm thời đình chỉ các chuyến bay tại sân bay sau khi một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhắm vào một bể chứa nhiên liệu. Ả Rập Xê Út đã chặn được 34 máy bay không người lái ở khu vực phía đông của mình trong một giờ, truyền thông nhà nước cho biết. Không có thương vong nào được báo cáo trong cả hai vụ việc.
Bồn chứa nhiên liệu cạnh sân bay bốc cháy dữ dội do bị UAV cảm tử tấn công sáng 16/3.
Các quan chức Mỹ, đáp lại sự bất ổn kinh tế do giá dầu cao, dự đoán hôm Chủ nhật rằng cuộc chiến với Iran sẽ kết thúc trong vòng vài tuần và chi phí năng lượng sẽ giảm theo sau, bất chấp tuyên bố của Iran rằng họ vẫn "ổn định và mạnh mẽ" và sẵn sàng tự vệ.
Ông Trump, người đã đe dọa sẽ có thêm các cuộc tấn công vào trung tâm xuất khẩu dầu mỏ chính của Iran là đảo Kharg vào cuối tuần, trước đó đã nói rằng Iran muốn đàm phán và Mỹ đang nói chuyện với Iran, nhưng Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi trước đó vào Chủ nhật đã bác bỏ tuyên bố đó.
“Chúng tôi chưa bao giờ yêu cầu ngừng bắn, và thậm chí chưa bao giờ yêu cầu đàm phán”, Araqchi nói với chương trình “Face the Nation” của đài CBS. “Chúng tôi sẵn sàng tự vệ cho đến khi nào cần thiết".
