Với quy mô khoảng 900ha, xã Mỹ Thuận hiện là vùng trồng khoai lang trọng điểm của tỉnh Vĩnh Long. Tuy nhiên, đằng sau sự trù phú ấy là nỗi trăn trở của chính quyền địa phương về vấn nạn rác thải nhựa trong nông nghiệp. Những vỏ chai thuốc bảo vệ thực vật, bao bì nilon lấp ló bên bờ kênh hay vùi sâu dưới bùn đất không chỉ làm mất mỹ quan mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe của đất và nguồn nước.
Cận cảnh công đoạn tưới thuốc (đổ trực tiếp vào gốc cây) bằng xuồng máy trên cánh đồng khoai lang tại xã Mỹ Thuận. Ảnh: Hồ Thảo.
Lượng thuốc tưới tăng 2 - 3 lần
Tại Mỹ Thuận, dịch hại trên cây khoai lang ngày càng diễn biến khó kiểm soát. Để giữ năng suất, nông dân buộc phải duy trì lịch phun thuốc dày đặc, vô tình khiến lượng rác thải nhựa phát sinh ra đồng ruộng ngày một nhiều.
Lão nông Trần Văn Tiệm (ấp Thạnh Lộc) lo lắng khi kể về bệnh chết nhanh đang bủa vây vùng trồng khoai lang. "Cây đang xanh mướt đó, nhưng nắng lên chút là héo rũ, phải nhổ bỏ liên tục. Vì vậy giai đoạn nào cũng phải tưới thuốc. Tùy mức độ nhiễm bệnh, nhẹ thì 10 ngày một lần, nặng thì 2 - 3 ngày lại phải tưới một cữ", ông Tiệm thở dài.
Chính vì lịch phun tưới dày đặc để cứu khoai, lượng vỏ chai và bao bì thuốc BVTV phát sinh đã tăng gấp 2 - 3 lần trước đây. Tuy nhiên theo ông Tiệm, khâu thu gom vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào ý thức tự giác. Trong khi những người kỹ tính chủ động gom rác mang về hoặc bỏ vào bể chứa thì thực tế vẫn còn không ít nông dân xài xong là tiện tay quăng thẳng xuống ruộng, vứt xuống kênh mương khiến rác thải nhựa cứ thế bủa vây lấy chính đồng ruộng của mình.
Cùng chung nỗi trăn trở, ông Nguyễn Ngọc Đăng (xã Tân Lược), người chuyên phun thuốc thuê cho khu vực lân cận chia sẻ, ngay từ lúc giâm dây khoai loang được vài ngày, nông dân đã phải bắt đầu tưới thuốc bảo vệ rễ, nhất là ở những chân đất cũ – nơi tồn dư nhiều sâu bệnh hại trong gốc rạ khiến việc dùng thuốc trở thành yêu cầu bắt buộc để giữ lấy sinh kế.
Nông dân thu gom vỏ chai thuốc bảo vệ thực vật bỏ vào bể chứa đúng quy định để bảo vệ môi trường. Ảnh: Hồ Thảo.
Nghịch lý nằm ở chỗ, những loại rác bán được tiền như chai nhựa cứng thì được thu gom triệt để, còn bao bì và vỏ chai vô giá trị lại thường bị bỏ quên trên bờ ruộng hoặc trôi nổi dọc kênh rạch.
“Nếu các doanh nghiệp có chương trình thu đổi bao bì cũ lấy quà hoặc vật tư nông nghiệp, chắc chắn bà con sẽ hưởng ứng mạnh hơn, chứ hiện nay làm tự phát, rất khó để kiểm soát”, ông Đăng nói.
Lấy môi trường làm thước đo uy tín
Ông Châu Minh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Mỹ Thuận cho biết, địa phương đã tận dụng mọi nguồn lực để xây dựng đồng bộ 93 bể xi măng và 80 thùng nhựa chuyên dụng dọc các tuyến đường nội đồng để người dân có nơi tập kết bao gói thuốc BVTV đúng quy định. Xã cũng huy động lực lượng nòng cốt từ Đoàn Thanh niên phối hợp với đơn vị chuyên môn định kỳ thu gom rác từ các bể chứa này vận chuyển về bãi tập kết để xử lý.
Tuy nhiên từ khi sáp nhập đơn vị hành chính và giải thể cấp huyện, việc ký hợp đồng thu gom, xử lý bao gói thuốc BVTV gặp nhiều khó khăn do thiếu đầu mối và kinh phí hạn chế. Xã định hướng trong năm 2026 sẽ tiếp tục tìm đơn vị xử lý theo mô hình cũ, nếu kinh phí không bảo đảm sẽ kiến nghị tỉnh hỗ trợ để duy trì lâu dài.
Xã Mỹ Thuận xây dựng thương hiệu khoai lang sạch và thân thiện với môi trường. Ảnh: Hồ Thảo.
Theo ông Tuấn, giải pháp căn cơ nhất là nâng cao nhận thức người dân. Địa phương đã chỉ đạo các ấp thành lập nhóm Zalo, các tổ, ban ngành cũng có nhóm riêng. Xã xây dựng nội dung tuyên truyền và chuyển cho các đoàn thể đăng lên nhóm giúp người dân tiếp nhận thông tin nhanh và đúng.
“Thương lái, doanh nghiệp sẽ nhìn vào quy trình mình làm trước khi đánh giá chất lượng sản phẩm. Một cánh đồng ngổn ngang rác thải nhựa là minh chứng của việc sản xuất thiếu trách nhiệm. Vì vậy, xây dựng 'ruộng sạch, khoai ngon' là mục tiêu chiến lược. Chúng tôi lấy môi trường làm thước đo uy tín để nâng tầm giá trị và sức cạnh tranh cho khoai lang Mỹ Thuận trên thị trường", ông Châu Minh Tuấn nhấn mạnh.
.
