Ẩm thực của đồng bào dân tộc Thái từ lâu đã được xem là linh hồn của đời sống văn hóa, gắn liền với mùa vụ, lễ hội và những sinh hoạt cộng đồng. Trong các dịp Tết, hội bản, cùng với trò chơi dân gian như kéo co, tung còn, tó má lẹ…, mâm cơm truyền thống luôn là điểm nhấn thể hiện triết lý sống hài hòa với thiên nhiên của dân tộc Thái.
Hiện nay, khi xã hội phát triển, sinh hoạt văn hóa truyền thống được phục dựng theo hướng mở rộng quy mô phục vụ du lịch. Điều này tạo cơ hội để ẩm thực Thái không chỉ là bữa ăn mà trở thành “câu chuyện bản sắc” thu hút du khách. Tại xã Mường Luân, tỉnh Điện Biên, mô hình du lịch cộng đồng đang phát huy hiệu quả nhờ khai thác nét độc đáo từ ẩm thực và không gian nhà sàn truyền thống.
Du khách thưởng thức bữa cơm truyền thống của đồng bào dân tộc Thái tại nhà sàn ở xã Mường Luân, tạo không khí giao lưu văn hoá ấm cúng. Ảnh: H.C.
Ông Lò Văn Thoan, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Luân, tỉnh Điện Biên, cho biết: “Du khách đến Mường Luân thường thích trải nghiệm bữa cơm đồng bào dân tộc Thái vì món ăn tươi, sạch, mang hương vị núi rừng. Xã đang khuyến khích các hộ làm du lịch cộng đồng giữ cách chế biến truyền thống, đồng thời đảm bảo vệ sinh, an toàn thực phẩm để phục vụ du khách tốt hơn".
Theo ông Thoan, ẩm thực là một trong những yếu tố quan trọng để phát triển du lịch bền vững. Việc giữ gìn cách nấu ăn truyền thống, sử dụng nguyên liệu bản địa như nếp nương, rau rừng, cá suối không chỉ giúp quảng bá văn hóa mà còn tạo thêm sinh kế cho người dân.
Một mâm cơm đồng bào dân tộc Thái truyền thống thường có xôi nếp thơm, cá suối nướng, măng đắng, canh bon, rau rừng luộc chấm chẳm chéo, thịt trâu gác bếp… Mỗi món ăn đều gắn với đặc điểm tự nhiên và đời sống lao động của đồng bào. Nhiều món được chế biến tối giản, giữ nguyên vị ngọt của nguyên liệu, phản ánh lối sống mộc mạc, tôn trọng tự nhiên.
Đến với Mường Luân du khách được trải nghiệm không gian nhà sàn, được nghe người dân kể về nguồn gốc của các món ăn, cách bày mâm và ý nghĩa của từng loại gia vị. Anh Lò Văn Khánh, hộ làm ẩm thực tại bản Na Ca, chia sẻ: “Khách thích các món ăn dân tộc Thái vì món nào cũng có vị thơm tự nhiên. Tôi dùng gạo nếp bản, rau trong vườn, cá dưới suối nên ai ăn cũng thấy lạ và ngon. Làm ẩm thực giúp gia đình tôi có thêm thu nhập, lại góp phần giữ gìn văn hóa của dân tộc mình".
Mâm ẩm thực dân tộc Thái với các món đặc trưng như cá nướng, thịt trâu gác bếp, canh trân trâu, rau rừng... được người dân Mường Luân chuẩn bị để phục vụ du khách. Ảnh: H.C.
Không chỉ ẩm thực, các giá trị văn hóa như hát giao duyên, múa xòe, chơi tó má lẹ, đánh cồng chiêng… vẫn được duy trì. Đặc biệt, “Nghệ thuật xòe Thái” được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2021, tạo cơ hội để địa phương phát triển sản phẩm du lịch gắn với nghệ thuật và ẩm thực bản địa.
Ông Thoan, nhấn mạnh: Mường Luân đang triển khai các hoạt động hướng dẫn người dân chuẩn hóa quy trình đón khách, tham gia tập huấn làm du lịch xanh, đồng thời xây dựng mô hình “mỗi bản một sản phẩm ẩm thực đặc trưng” để tăng sức cạnh tranh. “Phát triển du lịch phải đi đôi với bảo tồn bản sắc. Chúng tôi đặt mục tiêu để du khách đến Mường Luân có thể cảm nhận đầy đủ hương vị ẩm thực, âm nhạc và lối sống của người Thái".
Với sự tham gia của cộng đồng, ẩm thực đồng bào dân tộc Thái ngày càng khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế – văn hóa địa phương. Mỗi món ăn, mỗi câu chuyện truyền thống được người dân kể bằng niềm tự hào đã góp phần tạo nên sức hút riêng cho du lịch cộng đồng Mường Luân. Đó không chỉ là hành trình thưởng thức ẩm thực mà còn là trải nghiệm văn hóa, lan tỏa giá trị xanh và bền vững từ những bản làng vùng cao.
