Mở rộng an sinh xã hội để nâng cao chất lượng hoạt động hợp tác xã

Theo khảo sát của Viện Khoa học kinh tế hợp tác (Liên minh HTX Việt Nam) thực hiện tháng 3/2026, phần lớn hợp tác xã (HTX) mới chỉ tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho đội ngũ quản lý như hội đồng quản trị, ban giám đốc và kế toán trưởng. Trong khi đó, đa số thành viên và lao động thời vụ chưa được tham gia bảo hiểm xã hội, chủ yếu tự đóng bảo hiểm y tế hoặc chưa tiếp cận đầy đủ các chính sách an sinh. Thực trạng này không chỉ làm gia tăng rủi ro cho người lao động mà còn ảnh hưởng đến vai trò xã hội của mô hình HTX.

An sinh xã hội trong HTX cần được xây dựng theo hướng phòng ngừa, giảm thiểu và khắc phục rủi ro cho thành viên. Bên cạnh việc mở rộng tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, các HTX cần tạo điều kiện để thành viên được đào tạo nghề, tiếp cận thông tin thị trường, nâng cao khả năng thích ứng với biến động và có cơ chế hỗ trợ khi gặp khó khăn về việc làm, thu nhập hoặc sức khỏe.

Thực tế, nhiều HTX đã chủ động lồng ghép các hoạt động an sinh vào quá trình sản xuất, kinh doanh như thành lập quỹ tương trợ nội bộ, tổ chức khám sức khỏe định kỳ, phối hợp với cơ quan bảo hiểm tuyên truyền chính sách, đồng thời liên kết đào tạo nghề và chuyển giao kỹ thuật cho thành viên. Những mô hình này bước đầu góp phần nâng cao đời sống người lao động và tăng tính gắn kết trong HTX.

Ông Nguyễn Thanh Bình, Giám đốc HTX Rừng bách thảo (Đà Nẵng), cho biết việc tham gia bảo hiểm mang lại nhiều lợi ích thiết thực, nhất là trong bối cảnh người dân khu vực nông thôn, miền núi thường xuyên đối mặt với thiên tai và các tác động của biến đổi khí hậu. Theo ông, bảo đảm an sinh sẽ giúp người lao động yên tâm gắn bó lâu dài với HTX.

Tuy nhiên, việc mở rộng an sinh xã hội trong khu vực kinh tế tập thể vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhận thức của một bộ phận thành viên về lợi ích lâu dài của bảo hiểm còn hạn chế; nhiều HTX có quy mô nhỏ, nguồn lực tài chính chưa đủ để hỗ trợ thành viên tham gia bảo hiểm. Bên cạnh đó, việc xây dựng chính sách phù hợp cho lao động thời vụ, lao động phi chính thức vẫn là vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.

Các chuyên gia đề xuất mỗi HTX cần nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính và từng bước xây dựng quỹ an sinh riêng, đồng thời lập cơ sở dữ liệu về việc làm, thu nhập, nhu cầu bảo hiểm và đào tạo của thành viên để triển khai các chính sách hỗ trợ phù hợp. Song song với đó, cần tăng cường sự phối hợp giữa liên minh HTX, chính quyền địa phương, cơ quan bảo hiểm xã hội và các tổ chức liên quan nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền, mở rộng diện bao phủ chính sách.

Việc đưa tiêu chí an sinh xã hội vào đánh giá chất lượng hoạt động của HTX, bên cạnh các chỉ tiêu về doanh thu, lợi nhuận hay quy mô thành viên cũng cần được tính đến. Việc bảo đảm tỷ lệ tham gia bảo hiểm, tạo việc làm ổn định, cải thiện điều kiện lao động và hỗ trợ thành viên khi gặp rủi ro sẽ góp phần xây dựng các HTX phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vai trò của kinh tế tập thể trong phát triển kinh tế - xã hội.