Bộ Tài chính vừa công bố Báo cáo tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2021-2025 và định hướng Kế hoạch giai đoạn 2026-2030. Báo cáo cho thấy, khu vực kinh tế tập thể tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong nền kinh tế, đóng góp tích cực vào tăng trưởng bao trùm, ổn định xã hội và nâng cao đời sống của hàng triệu thành viên trên cả nước, đồng thời đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ để thích ứng với bối cảnh phát triển mới.
Tăng trưởng cả về số lượng và hiệu quả hoạt động
Theo báo cáo, đến ngày 31/12/2025, cả nước có 65.918 tổ hợp tác với khoảng 1 triệu thành viên. Số lượng hợp tác xã đạt 35.041 đơn vị, tăng 34% so với năm 2020, với gần 5,98 triệu thành viên tham gia. Những con số này phản ánh xu hướng mở rộng quy mô và sức lan tỏa ngày càng lớn của kinh tế tập thể trong nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội.
Mô hình liên hiệp hợp tác xã cũng ghi nhận sự tăng trưởng rõ nét. Ảnh: Minh Ngọc.
Cùng với hợp tác xã, mô hình liên hiệp hợp tác xã cũng ghi nhận sự tăng trưởng rõ nét. Đến hết năm 2025, cả nước có 164 liên hiệp hợp tác xã, tăng 64% so với năm 2020, với 1.057 hợp tác xã thành viên, tăng 66%. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc tăng cường liên kết, hợp tác giữa các hợp tác xã, qua đó nâng cao năng lực tổ chức sản xuất, mở rộng quy mô hoạt động và cải thiện khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Đánh giá tổng thể giai đoạn 2021-2025, khu vực kinh tế tập thể đã có nhiều chuyển biến tích cực không chỉ về số lượng mà cả chất lượng hoạt động. Nhiều hợp tác xã từng bước đổi mới mô hình quản trị, mở rộng liên kết với doanh nghiệp, ứng dụng khoa học công nghệ, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sản xuất và tiêu thụ, đặc biệt trong các lĩnh vực nông nghiệp, dịch vụ và ngành nghề nông thôn.
Hướng tới mô hình hợp tác xã gắn chặt với thị trường
Bước sang giai đoạn 2026-2030, kinh tế tập thể và hợp tác xã phát triển trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, yêu cầu về phát triển xanh, bền vững và chuyển đổi số ngày càng cao. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn trong nước và quốc tế, đồng thời xây dựng mô hình sản xuất, kinh doanh chuyên nghiệp, hiện đại, phù hợp với yêu cầu của thị trường.
Theo định hướng, Việt Nam tiếp tục xây dựng khu vực kinh tế tập thể năng động, hiệu quả và bền vững, thu hút ngày càng nhiều nông dân, hộ gia đình, cá nhân và tổ chức tham gia. Trọng tâm xuyên suốt là nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống của thành viên, đồng thời phát huy vai trò của kinh tế tập thể trong phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo và bảo đảm an sinh xã hội.
Mục tiêu đến năm 2030, cả nước phấn đấu có khoảng 140.000 tổ hợp tác với 2 triệu thành viên. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Mục tiêu đến năm 2030, cả nước phấn đấu có khoảng 140.000 tổ hợp tác với 2 triệu thành viên; 45.000 hợp tác xã với 8 triệu thành viên; và khoảng 340 liên hiệp hợp tác xã với 1.700 hợp tác xã thành viên. Tỷ lệ hợp tác xã hoạt động hiệu quả, được xếp loại khá và tốt đạt từ 60% trở lên, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển ổn định, lâu dài của khu vực này.
Đáng chú ý, cả nước đặt mục tiêu có trên 5.000 hợp tác xã và 500 tổ hợp tác ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản. Đến năm 2030, khoảng 50% hợp tác xã nông nghiệp có liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị, qua đó nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng thị trường tiêu thụ và giảm thiểu rủi ro cho thành viên.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, trọng tâm là phát triển hợp tác xã theo mô hình dịch vụ tổng hợp, gắn sản xuất với tiêu thụ theo chuỗi giá trị. Các địa phương được khuyến khích thành lập mới hợp tác xã tại vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nhằm tạo sinh kế bền vững và ổn định đời sống người dân.
Nhà nước tiếp tục hỗ trợ hợp tác xã xây dựng thương hiệu, phát triển sản phẩm chủ lực địa phương, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số. Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm, để phát triển bền vững, hợp tác xã cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất thuần túy sang tư duy kinh tế thị trường, chủ động tham gia các chuỗi giá trị và nâng cao sức cạnh tranh dài hạn.
Song song đó, trong lĩnh vực công nghiệp - xây dựng, Việt Nam nghiên cứu hình thành các liên hiệp hợp tác xã công nghiệp và hợp tác xã dịch vụ công nghiệp tại những vùng có nhiều làng nghề, cụm công nghiệp nông thôn, góp phần bảo tồn giá trị truyền thống gắn với phát triển sản xuất hiện đại và tạo việc làm tại chỗ.
Ở lĩnh vực thương mại - dịch vụ, hợp tác xã được khuyến khích phát triển theo hướng kinh doanh tổng hợp, tham gia hệ thống phân phối và chuỗi kinh doanh của các liên hiệp hợp tác xã hoặc doanh nghiệp lớn. Đồng thời, phát triển mạnh hợp tác xã du lịch, nhất là du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái gắn với nông nghiệp và bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương.
Đối với lĩnh vực tín dụng, mục tiêu là tăng cường liên kết hệ thống, bảo đảm an toàn hoạt động của các quỹ tín dụng nhân dân, nâng cao khả năng tiếp cận tài chính cho thành viên và phát triển ngân hàng hợp tác xã có năng lực tài chính vững mạnh, qua đó hỗ trợ hiệu quả cho khu vực kinh tế tập thể và đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn tới.
