Bùn đất còn đó, nhưng người không rời ruộng
Những ngày đầu tháng 2, khi sương sớm còn giăng mờ trên những bãi bồi ven sông Đa Nhim, chị Nguyễn Thị Thảo, thôn Nghĩa Hội, xã Đơn Dương (tỉnh Lâm Đồng) đã có mặt ngoài ruộng từ rất sớm. Trên mảnh đất rộng 5.000m², dấu vết của trận lũ dữ tháng 11/2025 vẫn in hằn. Từng lớp bùn dày phủ mặt ruộng, nhiều đoạn đất bị bào mòn, chỗ trũng đọng nước, chỗ lại lổn nhổn cát sỏi.
Chị Nguyễn Thị Thảo, thôn Nghĩa Hội, xã Đơn Dương đang cần mẫn chăm sóc những luống cà tím xen với rau dền vừa trồng trên mảnh đất từng bị nước lũ ngập sâu đến 5 mét. Ảnh: Nhật Tiến.
Trận lũ ngày 20/11/2025 đã nhấn chìm toàn bộ diện tích rau màu của gia đình chị Thảo. Rau đến kỳ thu hoạch bị cuốn trôi, nhà lưới hư hỏng, hệ thống tưới bị phá vỡ. Thiệt hại ước tính gần 100 triệu đồng, con số không nhỏ với một hộ trồng rau ven sông. Nhưng theo chị Thảo, thứ khiến người dân lo nhất không phải là tiền, mà là đất. “Mất vốn còn xoay được, mất đất là coi như mất đường sống”, chị Thảo nghẹn ngào.
Chị Thảo dùng cuốc, xẻng gạt từng lớp bùn, chỉnh lại từng luống đất. Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng phải mất hàng tuần, thậm chí hàng tháng mới có thể đưa đất trở lại trạng thái canh tác tạm ổn. “Nước rút rồi nhưng đất thì chưa hồi, không thể xuống giống ồ ạt được. Trồng vội là mất thêm vụ nữa”, chị Thảo nói, giọng trầm nhưng dứt khoát.
Theo chị Thảo, để canh tác được thì phải làm theo hình thức cuốn chiếu là chia ruộng thành từng khoảnh nhỏ. Khoảnh nào đất đã tạm hồi thì xuống giống trước, khoảnh nào còn bùn dày thì tiếp tục xới, phơi, xử lý vôi.
Hiện tại chị Thảo đã xuống giống được hơn 1 sào cà tím xen với rau dền đang đơm mầm nảy lộc xanh tốt trong cái lạnh cuối mùa khiến ruộng đồng như có thêm sức sống. Với chị bây giờ, mỗi mầm xanh không chỉ là cây trồng, mà là hi vọng kịp một vụ rau cho Tết Bính Ngọ 2026 - vụ rau mang ý nghĩa gỡ gạc sau thiên tai.
Nhiều diện tích đất nông nghiệp của bà con vẫn chưa thể khôi phục lại sản xuất. Ảnh: Phạm Hoài.
Nối lại nhịp canh tác sau lũ lịch sử
Không riêng gia đình chị Thảo, dọc theo sông Đa Nhim, từ thôn Nghĩa Hội đến Tân Hội, hàng trăm hộ dân đang trong hành trình gian nan tương tự. Gia đình ông Nguyễn Văn Thường, thôn Tân Hội, có hơn 8.000m² đất canh tác ven sông, trước đây luân canh rau màu quanh năm. Sau lũ, toàn bộ diện tích bị bùn vùi lấp, nhiều nơi trôi mất lớp đất mặt, nhà lưới hư hỏng hoàn toàn.
“Làm lại ruộng lúc này tốn công gấp đôi, chi phí gấp ba, không chỉ cải tạo đất, người dân còn phải sửa hệ thống tưới, dựng lại nhà lưới, thay máy bơm, đường ống… Mỗi khâu đều cần tiền và thời gian, trong khi nguồn thu bị đứt đoạn suốt nhiều tháng", ông Thường chia sẻ.
Ghi nhận thực tế cho thấy sản xuất ở vùng ven sông Đa Nhim chưa thể khôi phục đồng loạt. Nơi đã xuống giống, nơi vẫn còn chờ cải tạo. Hiện gia đình ông Thường cũng như nhiều hộ dân khác đang từng bước triển khai làm đất, gieo trồng nhưng không ồ ạt vì nguồn vốn đang eo hẹp, đất cũng bao phủ một lớp bùn dày gây khó khăn cho việc cải tạo.
Ông Nguyễn Văn Thường, thôn Tân Hội, xã Đơn Dương chăm sóc vườn rau để chuẩn bị xuất bán dịp Tết. Ảnh: Nhật Tiến.
Theo Phó Chủ tịch UBND xã Đơn Dương, ông Hà Văn Tuấn Anh, đợt mưa lớn kéo dài kết hợp xả lũ hồ Đơn Dương giữa tháng 11/2025 đã gây thiệt hại nặng nề. Riêng trên địa bàn xã có khoảng 227ha rau màu, 8,5ha lúa và 8,2ha cây lâu năm bị ngập, hơn 6ha nhà kính bị cuốn trôi, 11ha nhà lưới bị ảnh hưởng. Nhiều khu vực ven sông bị sạt lở, bồi lấp, mất khả năng canh tác. Tổng giá trị thiệt hại về sản xuất nông nghiệp ước khoảng 30 tỷ đồng.
Trận lũ được xem là một trong những đợt thiên tai nghiêm trọng nhất nhiều năm qua ở vùng hạ du sông Đa Nhim, không chỉ cuốn đi mùa màng mà còn làm gián đoạn chu kỳ sản xuất của cả vùng chuyên canh rau lớn của tỉnh Lâm Đồng.
Điểm tựa từ chính sách tiếp sức nông dân
Trong khó khăn, người dân không đơn độc. Ngay sau lũ, chính quyền xã Đơn Dương đã khẩn trương thống kê thiệt hại, tạm ứng hỗ trợ cho các hộ bị ảnh hưởng. Theo Hà Văn Tuấn Anh - Phó Chủ tịch UBND xã Đơn Dương, sau khi rà soát, tỉnh cấp 6 tỷ đồng để hỗ trợ, hiện tại đã tạm ứng 3 tỷ đồng và xã trích từ nguồn dự phòng hơn 2 tỷ đồng để giúp người dân khắc phục chỗ ở và tái sản xuất nông nghiệp. Thời gian tới, xã tiếp tục rà soát để bảo đảm hỗ trợ đúng đối tượng, công bằng, kịp thời.
Vượt qua khó khăn cộng với sự hỗ trợ của chính quyền, nhiều vườn rau của người dân đã dần hồi sinh. Ảnh: Phạm Hoài.
Theo UBND tỉnh Lâm Đồng, trận lũ lịch sử đã gây thiệt hại hêt sức nghiêm trọng. Trước tình hình đó, Trung ương và tỉnh Lâm Đồng đã kịp thời bố trí nguồn lực khắc phục hậu quả, trong đó Chính phủ đã hỗ trợ khẩn cấp cho tỉnh 200 tỷ đồng từ nguồn dự phòng ngân sách Trung ương, HĐND tỉnh Lâm Đồng cũng ban hành Nghị quyết số 85 để chủ động ứng ngân sách địa phương hỗ trợ người dân vùng thiên tai khôi phục sản xuất, sửa chữa hạ tầng thiết yếu, ổn định đời sống và sớm nối lại chu kỳ canh tác.
Theo ông Lê Trọng Yên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng, việc hỗ trợ không chỉ dừng ở cứu trợ trước mắt mà phải tạo điều kiện để người dân sớm ổn định sinh kế. “Tỉnh yêu cầu các địa phương tập trung tháo gỡ khó khăn cho nông dân, nhất là vùng ven sông, vùng bị bồi lấp, sạt lở. Triển khai kịp thời các chính sách theo Nghị quyết 85, đồng thời rà soát quy hoạch sản xuất để giảm thiểu rủi ro thiên tai về lâu dài”, ông Yên khẳng định.
Những khu vực giáp sông Đa Nhim từng bị nước lũ vùi dập đang dần hồi sinh với những mảng màu xanh của nhiều loại rau, hoa. Ảnh: Phạm Hoài.
Chiều dần xuống trên bãi bồi Đa Nhim, những luống rau mới trồng lộ rõ sắc xanh non trong ánh nắng còn sót lại. Bùn đất chưa kịp lắng, những điểm sạt lở ven sông vẫn hiện hữu, nhắc về một mùa lũ dữ vừa đi qua. Nhưng trên những thửa ruộng đã được làm lại, nhịp canh tác đang trở về theo cách chậm rãi và thận trọng. Với nông dân Đơn Dương, khôi phục sau lũ không chỉ là câu chuyện của đất và cây trồng mà là quá trình bền bỉ giữ nghề, giữ ruộng và tiếp tục bước tiếp sau một biến cố lớn của làng quê ven sông.
Theo báo cáo của Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Lâm Đồng, đợt mưa lớn và lũ lụt xảy ra trong tháng 11/2025 đã gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng trên địa bàn toàn tỉnh, được đánh giá là một trong những đợt thiên tai nặng nề nhất nhiều năm qua. Thiên tai đã làm hơn 4.000ha cây trồng các loại bị ngập úng, cuốn trôi hoặc hư hỏng; hàng trăm hecta nhà kính, nhà lưới bị sập, tốc mái; nhiều tuyến giao thông, công trình thủy lợi, kè chống sạt lở bị phá hủy. Tổng giá trị thiệt hại ước tính khoảng 1.055 tỷ đồng.
