Doanh nghiệp làm gì để trụ vững trong biến động?

Xung đột tại Trung Đông đang gây tác động lan rộng lên thương mại toàn cầu. Tuyến vận tải biển bị xáo trộn, chi phí logistics tăng mạnh, giá nguyên liệu biến động khó lường… tất cả tạo áp lực trực tiếp lên doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam, buộc họ phải tìm cách xoay xở để thích ứng.

Áp lực bủa vây

Bà Lâm Thúy Ái, Tổng Giám đốc Mebi Farm, cho biết doanh nghiệp đang chịu áp lực lớn khi chi phí đầu vào tăng mạnh, trong khi sức mua thị trường giảm. Ban đầu, doanh nghiệp dự tính xung đột chỉ kéo dài vài tuần nên vẫn có thể xoay xở, đặc biệt là khi Chính phủ cho sử dụng Quỹ bình ổn xăng dầu. Tuy nhiên, khi tình hình kéo dài, giá xăng dầu tiếp tục tăng, kéo theo chi phí vận chuyển, nguyên liệu và toàn bộ chuỗi cung ứng cùng tăng, giao hàng cũng chậm hơn.

Trước tình hình này, bà Ái cho biết, doanh nghiệp chủ động rà soát chi phí, sản xuất cầm chừng theo đơn hàng, hạn chế tồn kho và khuyến nghị khách hàng mua theo nhu cầu ngắn hạn để giảm rủi ro. Dù chi phí tăng, công ty vẫn không "té nước theo mưa" tăng giá với hàng tồn. Do đặc thù ngành trứng không thể dừng sản xuất, doanh nghiệp vẫn phải duy trì hoạt động, chấp nhận bù lỗ để giữ ổn định sản xuất và việc làm.

Theo bà Ái, điều doanh nghiệp cần nhất lúc này là một dự báo tương đối về thời gian bất ổn để chủ động kế hoạch, thay vì “vừa làm vừa lo” như hiện nay.

Ông Lư Nguyễn Xuân Vũ, Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn, cho biết hiện nay phần lớn doanh nghiệp đang phải “gồng lỗ” và dùng nguồn dự phòng để bù đắp. Trong ngắn hạn, doanh nghiệp chủ động tiết kiệm chi phí, tăng vận hành online, tối ưu sản xuất. Tuy nhiên, nếu tình hình kéo dài, buộc phải tính đến điều chỉnh giá và mong người tiêu dùng chia sẻ.

"Trước tình hình này, nhiều doanh nghiệp đang tính đến việc mở rộng sang các thị trường nội địa và các thị trường gần như Đông Nam Á để giảm rủi ro", ông Lưu Xuyên Xuân Vũ cho hay.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, tác động càng rõ nét khi nhiều đơn hàng đi Trung Đông phải tạm dừng, còn các lô hàng đang "lênh đênh" trên biển đối mặt nguy cơ chậm hoặc không thể cập cảng đúng kế hoạch, khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động.

Để ứng phó, với hàng đã xuất, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu phải chuyển hướng sang các cảng gần và an toàn hơn. Với đơn hàng mới, nhiều lô buộc phải hoãn lại, thậm chí đưa hàng về kho để chờ tín hiệu từ phía đối tác. Đặc biệt, việc tuyến vận tải qua Biển Đỏ bị gián đoạn khiến hàng hóa phải đi đường vòng, kéo dài thêm 15-20 ngày khi xuất sang châu Âu và bờ Đông nước Mỹ. Điều này không chỉ làm tăng chi phí thêm 2.000-3.000 USD/container mà còn gia tăng rủi ro đối với các mặt hàng có thời gian bảo quản ngắn như trái cây tươi.

Ông Phan Văn Có, Giám đốc Marketing Vrice Group, thẳng thắn nhìn nhận chưa khi nào doanh nghiệp và nông dân cùng lúc chịu áp lực lớn như hiện nay. Mỗi năm, doanh nghiệp xuất khẩu hơn 20.000 tấn gạo thơm giá trị cao sang Bắc Mỹ, Trung Đông và châu Âu. Tuy nhiên, các thị trường này đều đang gặp trở ngại. Châu Âu siết chặt dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, Mỹ giảm nhập, còn Trung Đông - cửa ngõ sang châu Phi lại bị gián đoạn. Riêng Trung Đông, đặc biệt là Ả Rập Saudi và UAE, mỗi năm doanh nghiệp xuất khoảng 9.000-10.000 tấn, tương đương khoảng 45% sản lượng xuất khẩu, nên khi thị trường này tắc nghẽn, doanh nghiệp chịu ảnh hưởng rất nặng.

“Chúng tôi đang thương lượng với khách hàng về chi phí phát sinh. Nếu chi phí quá cao, hai bên có thể chia sẻ 50-50 do phía đối tác vẫn có nhu cầu hàng và sẵn sàng hỗ trợ. Tuy nhiên, việc phân bổ chi phí còn phụ thuộc vào điều khoản hợp đồng. Phần lớn khách hàng Trung Đông là đối tác lâu năm, nên khi xảy ra sự cố, hai bên đều chọn cách chia sẻ rủi ro, chấp nhận giảm lợi nhuận để duy trì hợp tác. Doanh nghiệp cũng chủ động chuyển hàng sang các cảng an toàn hơn, chờ tín hiệu ổn định để tiếp tục giao.

Tuy vậy, việc chậm thanh toán khiến dòng tiền bị gián đoạn, ảnh hưởng đến khả năng thu mua cho vụ Đông Xuân sắp tới. Nếu kéo dài, không chỉ doanh nghiệp gặp khó mà giá lúa trong nước cũng có nguy cơ giảm sâu”, ông Phan Văn Có cho hay.

Là doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu thực phẩm từ nguồn nguyên liệu thủy hải sản và nông sản, Công ty Cổ phần Thực phẩm Sa Kỳ (Saky Foods) không chỉ chịu áp lực chi phí nguyên liệu tăng, chi phí logistics cao, lãi suất tài chính và chi phí tuân thủ ngày càng lớn, mà còn bị ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch sản xuất, giao hàng và chiến lược thị trường.

Bà Nguyễn Kim Thanh, Tổng Giám đốc Saky Foods cho biết, doanh nghiệp đang đối mặt với áp lực kép khi giá nguyên liệu tăng 15-20% nhưng giá bán không thể điều chỉnh do hợp đồng đã chốt từ trước, khiến doanh nghiệp gần như phải “gánh” toàn bộ biến động chi phí trong ngắn hạn.

Theo bà Thanh, doanh nghiệp lúc này rất cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp như các gói tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu; giải pháp giảm chi phí logistics và cải thiện hạ tầng vận tải. Đặc biệt là lộ trình triển khai hợp lý đối với các quy định mới về tiêu chuẩn và an toàn thực phẩm.

Năng lực thích ứng dài hạn

Theo bà Thanh, doanh nghiệp không thể chỉ “chạy theo sự cố” mà phải xây dựng năng lực thích ứng dài hạn. Saky Foods đang triển khai loạt giải pháp nhằm giảm rủi ro chuỗi giá trị, trọng tâm là đa dạng hóa nguồn cung để tránh phụ thuộc vào một vài thị trường hoặc nhà cung cấp.

Ở khâu logistics, doanh nghiệp mở rộng đối tác và phương thức vận chuyển, đồng thời cân nhắc chuyển từ CIF sang FOB để chủ động hơn về hãng tàu, bảo hiểm và chi phí. Song song, doanh nghiệp tái cơ cấu sản phẩm, tăng tỷ trọng hàng chế biến sâu, giá trị gia tăng cao để cải thiện biên lợi nhuận và giảm áp lực chi phí.

“Về thị trường, chúng tôi định hướng mở rộng xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào một khu vực và tận dụng các FTA để tiếp cận thị trường mới. Đồng thời xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt để thích ứng với biến động toàn cầu. Đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn đứng vững”, bà Nguyễn Kim Thanh nói.

Bà Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu Trái cây Chánh Thu, cho biết kế hoạch mở rộng thị trường Trung Đông có thể phải tạm lùi để theo dõi diễn biến mới.

Trước áp lực chi phí, doanh nghiệp chuyển sang bao bì bền vững, giảm phụ thuộc nguyên liệu từ dầu mỏ. Đồng thời, đa dạng tuyến vận chuyển, tối ưu đóng gói và tăng tỷ trọng hàng cấp đông, chế biến để kéo dài thời gian bảo quản.

Theo bà Vy, lúc này, các doanh nghiệp cần chủ động kịch bản dài hạn, làm việc sớm với đối tác để chia sẻ chi phí và điều chỉnh kế hoạch giao hàng. Đồng thời tập trung vào ba giải pháp cốt lõi: chuẩn hóa vùng nguyên liệu, kiểm soát dư lượng; đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, số hóa chuỗi cung ứng; và tăng chế biến sâu để giảm phụ thuộc vào xuất khẩu tươi.

Là doanh nghiệp xuất khẩu trái cây tươi có nhiều kinh nghiệm ứng phó biến động, Vina T&T Group đã xây dựng kịch bản dài hạn tối thiểu 6 tháng. Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc, cho biết doanh nghiệp đã làm việc với các hãng tàu để ổn định giá cước và đảm bảo nguồn container, phòng ngừa rủi ro thiếu container rỗng và biến động giá nhiên liệu.

Trong bối cảnh trái cây tươi khó tồn kho lâu, doanh nghiệp tăng cường đầu tư công nghệ bảo quản, cấp đông và chế biến sâu để giảm áp lực tiêu thụ. Đồng thời, chủ động làm việc với đối tác quốc tế và nông dân để điều chỉnh kế hoạch sản xuất, đảm bảo đầu ra.

“Điều quan trọng nhất là phải có kịch bản dài hạn, vì nông dân đã vào vụ. Doanh nghiệp phải đảm bảo đầu ra cho sản phẩm, kể cả trong tình huống bất khả kháng, để chuỗi cung ứng không bị đứt gãy”, ông Tùng nhấn mạnh.

Theo các doanh nghiệp, khủng hoảng lần này buộc bản thân mỗi doanh nghiệp phải nhìn lại toàn bộ mô hình vận hành, từ cách ký hợp đồng, tổ chức sản xuất đến chiến lược thị trường. Doanh nghiệp nào coi biến động là trạng thái bình thường và chuẩn bị bài bản sẽ có cơ hội trụ vững, không chỉ trong hiện tại mà cả những cú sốc phía trước.

Ở khâu đầu vào, ngành phân bón cũng đối mặt nguy cơ tăng giá và thiếu nguồn cung. Ông Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho rằng, cần sự phối hợp của toàn chuỗi, từ doanh nghiệp đến nông dân và cơ quan quản lý.

Với doanh nghiệp sản xuất, cần ổn định nguồn cung, tiết kiệm nguyên liệu, giảm chi phí và đẩy mạnh phát triển các dòng phân bón hiệu quả cao. Khối thương mại nên đa dạng hóa nguồn nhập, giảm phụ thuộc vào một khu vực và cắt giảm khâu trung gian.

Về phía nông dân, cần sử dụng phân bón theo nguyên tắc “4 đúng”, lựa chọn sản phẩm phù hợp để tiết kiệm chi phí, bởi mức sử dụng hiện vẫn cao hơn trung bình thế giới.

Các nhà khoa học cần phối hợp nghiên cứu phân bón, kỹ thuật canh tác tiên tiến, giảm phụ thuộc nhập khẩu. Cơ quan quản lý cần theo sát thị trường, ngăn đầu cơ, xử lý phân bón giả, xem xét xây dựng kho dự trữ chiến lược, cùng với một chiến lược phát triển ngành dài hạn.