Ngày 17/3, Cục Thị trường trong nước (Bộ Công Thương) làm việc với các hiệp hội, doanh nghiệp ngành hàng để bàn giải pháp ứng phó trước biến động mạnh của thị trường hàng hóa thế giới, trong bối cảnh chiến sự tại Trung Đông làm giá nhiên liệu, năng lượng leo thang và kéo theo hàng loạt áp lực chi phí trong nước.
Ông Vũ Đình Tuấn, đại diện Công ty CP Phân bón Dầu khí Cà Mau. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Doanh nghiệp chịu tác động cả đầu vào lẫn đầu ra
Theo các doanh nghiệp, khu vực Trung Đông đang chiếm khoảng 33% nguồn cung ure toàn cầu, tương đương 23 triệu tấn mỗi năm. Khi chiến sự xảy ra, nguồn cung bị gián đoạn, giá phân bón thế giới tăng mạnh, có nơi tăng tới 60%, lên khoảng 700 USD/tấn.
Trong nước, áp lực lớn nhất đến từ giá năng lượng. Ông Vũ Đình Tuấn, đại diện Công ty CP Phân bón Dầu khí Cà Mau (Đạm Cà Mau) cho biết, doanh nghiệp chịu tác động từ cả đầu vào lẫn đầu ra. Giá khí đầu vào phụ thuộc vào giá dầu.
"Cứ mỗi 10 USD giá dầu tăng, chi phí doanh nghiệp tăng thêm khoảng 525 tỷ đồng. Không chỉ vậy, chi phí logistics quốc tế tăng 20-30%, trong nước tăng 15-20%, đẩy tổng chi phí sản xuất lên cao. Ngoài ure, nhiều loại phân bón như Kali, DAP vẫn phụ thuộc nhập khẩu (khoảng 40%), nên khi chuỗi cung ứng bị gián đoạn, giá trong nước khó tránh khỏi xu hướng tăng", ông Tuấn nói và cho biết, doanh nghiệp vẫn phải cân nhắc rất kỹ khi điều chỉnh giá bán, bởi nếu tăng theo giá thế giới sẽ gây áp lực lớn lên nông dân, trong bối cảnh giá lúa gạo đang ở mức thấp.
Ông Vũ Khánh Thiện, Ban Kinh doanh Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Ông Vũ Khánh Thiện, Ban Kinh doanh Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (Phân bón Phú Mỹ) nhận định, Việt Nam tổng công suất sản xuất ure trong nước khoảng 2,8 triệu tấn/năm, trong khi nhu cầu chỉ khoảng 1,8-1,9 triệu tấn. Do đó, nguồn cung ure trong nước không thiếu. Tuy nhiên, do thị trường mở và liên thông với thế giới, giá trong nước vẫn bị tác động nhanh.
"Hiện giá phân bón trong nước tăng khoảng 20%, trong khi giá phân bón thế giới tăng cao. Các doanh nghiệp vẫn đang nỗ lực "kìm giá". Nếu tăng theo giá thế giới, nông dân trồng lúa gần như không còn lãi", ông Thiện cho hay.
Trong ngành chăn nuôi, ông Lã Văn Kính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam, cho biết, chi phí vận tải tăng đang tạo áp lực lên toàn chuỗi sản xuất. Một số doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi đã buộc phải tăng giá, trong khi giá sản phẩm đầu ra như heo, gà không tăng mà có mặt hàng còn giảm 1.000-2.000 đồng/kg.
Ông Nguyễn Văn Nghiễm, Tổng thư ký Hiệp hội Lương thực Việt Nam. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Ở lĩnh vực lúa gạo, ông Nguyễn Văn Nghiễm, Tổng thư ký Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho biết, ĐBSCL đang bước vào cao điểm thu hoạch vụ đông xuân, dự kiến 7-10 ngày tới sẽ vào giai đoạn thu hoạch rộ. Tuy nhiên, nhiều địa phương đang thiếu hụt cục bộ dầu DO phục vụ máy gặt, tàu vận chuyển, đặc biệt tại các vùng sâu như Kiên Giang, khiến việc thu hoạch và vận chuyển gặp khó khăn. Trong khi đó, giá lúa lại giảm 8-10%, xuống còn khoảng 5.600-5.800 đồng/kg.
Chi phí đầu vào tăng mạnh, đặc biệt logistics đường thủy tăng 20-30%, khiến giá thành tăng thêm khoảng 30 đồng/kg lúa. "Lúa hiện chủ yếu bán tươi, thời gian xử lý sau thu hoạch rất ngắn. Nếu thiếu phương tiện vận chuyển hoặc nhiên liệu, lúa không kịp đưa về sấy sẽ giảm chất lượng, kéo theo giá giảm", ông Nghiễm nói và cho biết, ở thị trường xuất khẩu, chi phí vận chuyển sang Trung Đông đã tăng gấp 3-4 lần, lên 3.000-4.000 USD/container, gây áp lực lớn cho doanh nghiệp.
Ngành thủy sản cũng đang chịu sức ép tương tự. Bà Trần Thị Quế Phương, đại diện VASEP cho biết, thời gian vận chuyển sang Mỹ, châu Âu kéo dài thêm 10-14 ngày, nhiều tuyến phải đi vòng. Cước vận tải tăng 2.000-4.000 USD/container, trong khi chi phí nội địa cũng tăng. Xuất khẩu sang Trung Đông bị ảnh hưởng, doanh nghiệp phải chuyển sang hợp đồng ngắn hạn để giảm rủi ro.
Dù hai tháng đầu năm xuất khẩu thủy sản đạt hơn 1,7 tỷ USD, tăng 20%, nhưng từ tháng 3 đã có dấu hiệu chững lại do chi phí tăng và thị trường biến động.
Ông Phan Văn Chinh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) chủ trì buổi làm việc. Ảnh: Nguyễn Thủy.
Hệ thống phân phối trước sức ép giá bán lẻ tăng, sức mua giảm
Ở lĩnh vực bán lẻ, ông Nguyễn Minh Tâm, Giám đốc Thu mua WinCommerce cho biết, hệ thống đã nhận được nhiều đề xuất tăng giá từ nhà cung cấp. Tuy nhiên, với hơn 700 điểm bán trên toàn quốc, mỗi quyết định điều chỉnh giá đều phải cân nhắc kỹ vì tác động trực tiếp đến người tiêu dùng. Dự báo trong thời gian tới, giá bán lẻ có thể tăng khoảng 5-7% tùy ngành hàng, trong đó hàng nhập khẩu chịu áp lực lớn hơn do chi phí vận chuyển tăng và nguồn cung thiếu ổn định.
Bà Trần Thị Bích Vân, Giám đốc Truyền thông Central Retail Việt Nam cho rằng, ba yếu tố đang tác động trực tiếp đến bán lẻ là giá mua đầu vào, chi phí vận chuyển và sức mua thị trường. Hiện sức mua đã giảm rõ rệt, người dân có xu hướng cắt giảm chi tiêu không thiết yếu và chỉ tập trung vào nhóm hàng thiết yếu như thực phẩm, hóa mỹ phẩm cơ bản.
Theo bà Vân, chi phí đầu vào từ nhà cung cấp đã tăng khoảng 10-15%, chi phí vận chuyển tăng khoảng 20%, kéo theo tổng chi phí vận hành của Central Retail tăng hơn 15%. Dù hàng Việt hiện chiếm hơn 95% cơ cấu hàng hóa nên chưa lo thiếu cung, nhưng ngay cả hàng trong nước, nhất là rau củ, thực phẩm tươi sống, cũng đang chịu áp lực tăng giá. Central Retail cho biết, đang cố giữ ổn định giá trong một “giai đoạn vàng” khoảng 3 tuần bằng cách đàm phán với nhà cung cấp, tối ưu logistics và chưa có kế hoạch tăng giá ngay trong giai đoạn này.
Tương tự, đại diện AEON Việt Nam cho biết, nhóm rau củ quả tươi sống đang chịu tác động mạnh nhất, mức biến động có thể lên tới khoảng 90% trong nhóm hàng này. Một số sản phẩm nhập khẩu như cá hồi cũng bắt đầu bị ảnh hưởng do thời gian giao hàng kéo dài. Ngoài thực phẩm, nhóm hàng liên quan đến nhựa cũng đứng trước nguy cơ tăng giá khi chi phí hạt nhựa đã tăng khoảng 30%. Theo AEON, chi phí logistics hiện tăng 15-20%, nhưng doanh nghiệp vẫn đang tận dụng quy mô vận hành, tăng khuyến mãi và quản trị tồn kho để giữ giá trong ngắn hạn.
Về phía cơ quan quản lý địa phương, ông Nguyễn Nguyên Phương, Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, cho rằng điều đáng lo nhất lúc này không hẳn là tăng giá, bởi giá còn có cơ chế điều hành, mà là nguy cơ đứt gãy nguồn cung. TP.HCM hiện có hơn 1.000 cửa hàng bán lẻ xăng dầu. Ngoài việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu, thành phố sẽ tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp thông qua xúc tiến thương mại, kết nối B2B, tận dụng các sàn thương mại điện tử xuyên biên giới và thúc đẩy khai thác hiệu quả các FTA, đẩy mạnh truyền thông để hỗ trợ tiêu thụ hàng thiết yếu thông qua chương trình “Tick xanh trách nhiệm” với sự tham gia của 12 hệ thống phân phối lớn.
Ông Phan Văn Chinh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, giá xăng dầu đang tạo tác động lan tỏa theo nhiều tầng, từ vận tải, sản xuất đến giá bán lẻ. Nếu duy trì ở mức cao, áp lực lạm phát và chi phí sẽ tiếp tục gia tăng, ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế.
Theo ông Phan Văn Chinh, đơn vị sẽ tổng hợp kiến nghị của doanh nghiệp, phối hợp các bộ, ngành xử lý theo thẩm quyền, đồng thời báo cáo Chính phủ với những vấn đề vượt thẩm quyền.
"Giá tăng là khó tránh khi chi phí đầu vào leo thang, nhưng nếu tăng quá nhanh sẽ làm giảm sức mua. Vì vậy, các khâu trong chuỗi cung ứng cần chia sẻ chi phí, đặc biệt hệ thống phân phối phải tiết giảm vận hành để hạn chế tác động đến người tiêu dùng.
Với chi phí logistics tăng cao do ảnh hưởng giá nhiên liệu, doanh nghiệp cần chủ động giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh, trong khi Nhà nước sẽ hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, chính sách", ông Phan Văn Chinh nói và khuyến nghị, doanh nghiệp điều hành giá linh hoạt theo biến động đầu vào, đồng thời đẩy mạnh khai thác thị trường nội địa và tận dụng các FTA để cân bằng giữa thị trường trong nước và xuất khẩu.
Cần giải pháp đồng bộ giảm chi phí, hỗ trợ sản xuất
Trước những sức ép bủa vây, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị cơ quan quản lý sớm có giải pháp đồng bộ để giảm áp lực chi phí và ổn định sản xuất. Trước hết, cần tăng cường kiểm tra, kiểm soát phân bón giả, kém chất lượng trong bối cảnh giá tăng; đồng thời có cơ chế ổn định giá khí, giá dầu và tháo gỡ vướng mắc để các nhà máy linh hoạt nâng công suất, đảm bảo nguồn cung.
Với ngành chăn nuôi, doanh nghiệp đề xuất hỗ trợ mạnh hơn về logistics, lưu thông hàng hóa và xây dựng chính sách dài hạn nhằm phát triển bền vững.
Trong lĩnh vực lúa gạo, Hiệp hội Lương thực Việt Nam kiến nghị triển khai gói tín dụng ưu đãi lãi suất 5-6% cho doanh nghiệp thu mua tạm trữ, đồng thời kéo dài thời gian vay 6-7 tháng để giảm áp lực bán ra khi thị trường bất lợi.
Đối với thủy sản, VASEP đề nghị sớm xây dựng hệ thống cảnh báo, “bản đồ rủi ro” thị trường để doanh nghiệp chủ động ứng phó, đồng thời hỗ trợ phát triển thị trường nội địa nhằm giảm phụ thuộc vào xuất khẩu.
