Diện mạo mới - Sức sống mới
Hơn 5 năm triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Lai Châu đã huy động hàng nghìn tỷ đồng để đầu tư hạ tầng, phát triển sinh kế, nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa vùng cao với khu vực trung tâm.
Lai Châu là tỉnh miền núi biên giới có trên 84% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, sinh sống phân tán ở nhiều vùng núi cao, địa hình chia cắt, giao thông đi lại khó khăn. Những năm trước, hạ tầng thiếu đồng bộ, tỷ lệ hộ nghèo cao, đời sống người dân còn nhiều khó khăn đã trở thành lực cản đối với sự phát triển của địa phương.
Giai đoạn 2021-2025, nhiều biến động khi đại dịch Covid-19, thiên tai, nắng nóng, khô hạn diễn ra liên tiếp, ảnh hưởng lớn đến đời sống và sản xuất của người dân. Trong bối cảnh đó, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trở thành động lực quan trọng để địa phương tháo gỡ những "điểm nghẽn" của vùng cao.
Những chiếc máy hỗ trợ người dân hái chè. Ảnh: Đức Bình.
Tổng nguồn vốn ngân sách Trung ương dành cho Chương trình trên địa bàn tỉnh đạt hơn 3.846 tỷ đồng, cùng với hơn 106 tỷ đồng vốn đối ứng từ ngân sách địa phương. Đến hết năm 2025, tỉnh Lai Châu đã giải ngân hơn 2.941 tỷ đồng để thực hiện các dự án phát triển hạ tầng, hỗ trợ sản xuất, an sinh xã hội và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Những con đường đất lầy lội trước đây dần được thay thế bằng những tuyến đường bê tông, đường nhựa nối liền các bản làng. Điện lưới quốc gia, trường học, trạm y tế và các công trình dân sinh ngày càng phủ rộng đến những địa bàn khó khăn.
Trong 5 năm qua, Lai Châu đã đầu tư xây dựng 229 công trình cơ sở hạ tầng thiết yếu phục vụ sản xuất và đời sống người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Trong đó có 116 công trình giao thông nông thôn, 50 công trình thủy lợi nhỏ, 12 trạm y tế, 9 công trình cấp điện và nhiều công trình phục vụ cộng đồng. Gần 194 km đường đến trung tâm xã, đường liên xã được cứng hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương, phát triển kinh tế.
Các tuyến đường liên xã được cứng hóa. Ảnh: Đức Bình.
Đến nay, 100% xã trên địa bàn tỉnh Lai Châu có đường ô tô đến trung tâm được rải nhựa hoặc bê tông; 99% hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia hoặc các nguồn điện khác; 100% trường học và trạm y tế được xây dựng kiên cố.
Nhiều nhu cầu thiết yếu của người dân cũng được quan tâm giải quyết. Hơn 660 hộ được hỗ trợ xây dựng nhà ở; trên 2.300 hộ được hỗ trợ đất sản xuất, chuyển đổi nghề; gần 2.500 hộ được hỗ trợ nước sinh hoạt phân tán và 47 công trình cấp nước sinh hoạt tập trung được đầu tư xây dựng.
Công tác sắp xếp, ổn định dân cư ở những khu vực có nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất được triển khai tích cực. Hàng trăm hộ dân đã được di dời đến nơi ở mới an toàn hơn, từng bước ổn định cuộc sống.
Những chuyển biến về hạ tầng đã tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời làm thay đổi diện mạo nông thôn vùng cao. Thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số tăng 1,5 lần so với năm 2020; tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 3,8% mỗi năm.
Đầu tư nội lực
Bên cạnh hạ tầng, Chương trình dành nguồn lực lớn để hỗ trợ phát triển sản xuất, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.
Ông Nguyễn Đức Thuận, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lai Châu cho biết, mục tiêu lớn nhất của Chương trình ngoài đầu tư cơ sở hạ tầng còn tạo sinh kế bền vững, nâng cao dân trí, gìn giữ bản sắc văn hóa và khơi dậy nội lực của đồng bào dân tộc thiểu số để người dân từng bước vươn lên thoát nghèo, phát triển kinh tế.
Trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp, tỉnh đã triển khai 90 dự án liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị với sự tham gia của hơn 6.000 hộ nghèo, cận nghèo. Nhiều mô hình trồng cây dược liệu, chăn nuôi, phát triển kinh tế rừng, sản xuất hàng hóa từng bước tạo sinh kế ổn định cho người dân.
Lai Châu cũng đã trồng mới hơn 10.200 ha rừng sản xuất và trên 558 ha rừng phòng hộ, góp phần nâng cao tỷ lệ che phủ rừng, tạo nguồn thu bền vững và bảo vệ môi trường sinh thái.
Giáo dục tiếp tục được xác định là giải pháp căn cơ để phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Giai đoạn vừa qua, tỉnh đã đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất cho 53 trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú; trang bị thiết bị chuyển đổi số cho 156 phòng học; tổ chức hàng trăm lớp xóa mù chữ, đào tạo nghề và bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ, người dân.
Giáo dục là trụ cột quan trọng trong việc thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia dân tộc thiểu số. Ảnh: Đức Bình.
Đến nay, tỷ lệ học sinh mẫu giáo 5 tuổi đến trường đạt 99%; tỷ lệ học sinh trong độ tuổi tiểu học đến trường đạt gần 100%; 96,5% người từ 15 tuổi trở lên đọc thông, viết thạo tiếng phổ thông.
Trong lĩnh vực y tế, hàng nghìn lượt người dân được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, khám sàng lọc trước sinh, tư vấn sức khỏe sinh sản và chăm sóc người cao tuổi. Tỷ lệ phụ nữ dân tộc thiểu số sinh con tại cơ sở y tế hoặc có cán bộ y tế hỗ trợ đạt gần 88%.
Các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số cũng được gìn giữ và phát huy. Hàng chục nhà văn hóa, đội văn nghệ truyền thống được hỗ trợ duy trì hoạt động; nhiều lễ hội của dân tộc Si La, Mảng, Cống được phục dựng, gắn với phát triển du lịch cộng đồng.
Theo lãnh đạo Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lai Châu, quá trình thực hiện vẫn còn không ít khó khăn do đặc thù địa hình miền núi cao, chia cắt mạnh, thường xuyên chịu tác động của thiên tai như mưa lũ, sạt lở đất, khiến một số công trình hạ tầng bị ảnh hưởng, làm gia tăng chi phí đầu tư và kéo dài thời gian triển khai. Bên cạnh đó, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ lớn, sinh sống phân tán, trình độ dân trí và khả năng tiếp cận thông tin không đồng đều nên việc triển khai và phát huy hiệu quả một số chính sách, dự án chưa đạt như kỳ vọng. Một số dự án phát triển dược liệu, hỗ trợ khởi nghiệp, liên kết sản xuất chưa mang lại hiệu quả như mong muốn, ảnh hưởng đến mục tiêu nâng cao thu nhập của người dân cũng như tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế trên địa bàn.
Những kỳ vọng mới cho Chương trình mục tiêu quốc gia sau khi hợp nhất. Ảnh: Đức Bình.
Dù vậy, những kết quả đạt được trong 5 năm qua đã tạo nền tảng quan trọng cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Đây cũng là tiền đề để Lai Châu bước vào giai đoạn triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia mới, được xây dựng trên cơ sở hợp nhất ba chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành, với kỳ vọng tạo ra nguồn lực tập trung, đồng bộ hơn, hướng tới phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
