Chủ động trước kịch bản thời tiết cực đoan
Hiện nay, khu vực ĐBSCL đang vào giai đoạn chuyển mùa từ mùa khô sang mùa mưa, bão, lũ mùa nước nổi. Theo dự báo, mùa mưa lũ năm 2026 có khả năng diễn biến phức tạp, khi hiện tượng ENSO có khả năng chuyển sang trạng thái El Nino với xác suất rất cao, trong khi triều cường được nhận định ở mức cao hơn trung bình nhiều năm.
ĐBSCL đang vào giai đoạn chuyển mùa từ mùa khô sang mùa mưa lũ, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam đã xây dựng kế hoạch vận hành các công trình thủy lợi trong vùng nhằm chủ động ứng phó thiên tai và phục vụ sản xuất. Ảnh: Trung Chánh.
Trước bối cảnh đó, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam đã xây dựng kế hoạch vận hành các công trình thủy lợi vùng ĐBSCL nhằm phục vụ sản xuất và chủ động ứng phó thiên tai, bảo đảm an toàn cho người dân và hệ thống công trình.
Theo nhận định của cơ quan khí tượng thủy văn, mùa lũ năm nay được đánh giá là lũ thấp hơn trung bình nhiều năm ở khu vực đầu nguồn sông Cửu Long, song không vì thế mà nguy cơ thiên tai giảm đi. Điều đáng lo ngại là sự kết hợp giữa lũ mùa nước nổi, mưa lớn nội vùng và triều cường dâng cao có thể làm gia tăng ngập úng tại nhiều khu vực trung tâm và ven biển ĐBSCL.
Dự báo đỉnh lũ chính vụ tại Tân Châu dao động từ 3,50 - 3,80m, tại Châu Đốc từ 3,10 - 3,40m, xuất hiện vào cuối tháng 9 đến nửa đầu tháng 10. Trong khi đó, đỉnh triều năm 2026 được dự báo tăng cao, đặc biệt vào đầu tháng 11, tạo áp lực lớn lên hệ thống tiêu thoát nước khu vực hạ lưu.
Mùa mưa lũ năm 2026 được dự báo diễn biến khó lường, khi xảy ra mưa lớn nội vùng và triều cường dâng cao có thể làm gia tăng ngập úng tại nhiều khu vực trung tâm và ven biển ĐBSCL, cần có các kịch bản vận hành công trình thủy lợi hiệu quả để giảm thiệt hại. Ảnh: Trung Chánh.
Ông Lê Tự Do, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam cho biết, trước những biến động khó lường, đơn vị đã rà soát toàn bộ hệ thống công trình thủy lợi được giao cho Chi nhánh ĐBSCL quản lý vận hành sau mùa khô 2025-2026. Kết quả cho thấy các công trình đảm bảo vận hành ổn định, an toàn phục vụ sản xuất và dời sống dân sinh. Một số hạng mục cần khắc phục cũng đã được đưa vào kế hoạch bảo trì năm 2026 để xử lý kịp thời.
Cùng với đó, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam đã xây dựng kế hoạch vận trong mùa mưa, lũ 2026, với phương châm vận hành linh hoạt, bám sát diễn biến thực tế. Với hệ thống thủy lợi Cái Lớn - Cái Bé, trong điều kiện bình thường, các cống chủ yếu mở tự do để đảm bảo dòng chảy tự nhiên. Khi triều cường vượt ngưỡng hoặc xuất hiện mưa lớn, bão, áp thấp nhiệt đới, các công trình sẽ được điều tiết linh hoạt để tiêu thoát nước, giảm áp lực ngập úng cho vùng sản xuất.
Đặc biệt, nếu có bão hoặc mưa lớn diện rộng, cống Cái Lớn và Cái Bé sẽ được vận hành tiêu nước đệm trước từ 2 - 3 ngày, đồng thời mở tối đa khi thiên tai xảy ra nhằm hạn chế thiệt hại cho khu vực hưởng lợi. Đây được xem là giải pháp chủ động, thay vì chờ nước dâng cao mới xử lý.
Vận hành linh hoạt để bảo vệ sản xuất và dân sinh
Không chỉ hệ thống Cái Lớn - Cái Bé, các công trình trọng yếu khác cũng được xây dựng phương án vận hành chi tiết theo đặc thù từng vùng. Tại hệ thống Nam Măng Thít, cống Vũng Liêm sẽ được vận hành ngăn triều, hỗ trợ tiêu úng và đảm bảo giao thông thủy trên nguyên tắc hài hòa lợi ích giữa sản xuất và sinh hoạt dân sinh. Trong khi đó, cống âu thuyền Ninh Quới thuộc hệ thống Quản Lộ - Phụng Hiệp sẽ chủ yếu mở hoàn toàn vào mùa mưa để tăng khả năng tiêu thoát nước, song vẫn có thể điều chỉnh để giữ nước ngọt phục vụ sản xuất khi cần thiết.
Theo kế hoạch, diện tích sản xuất chịu tác động trực tiếp của việc vận hành công trình trong mùa mưa, lũ năm nay lên tới hơn 350.000ha, gồm các trà lúa hè thu đang thu hoạch, vụ thu đông, vụ mùa và chuẩn bị xuống giống đông xuân 2026-2027. Điều đó cho thấy, từng kế hoạch vận hành đóng - mở công trình thủy lợi đều tác động trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp của cả vùng.
Theo kế hoạch, ngoài các công trình do Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam vận hành, còn có cơ chế phối hợp liên vùng, chặt chẽ từ các địa phương trong vùng để điều chỉnh phương án vận hành kịp thời, nâng cao hiệu quả. Ảnh: Trung Chánh.
Song song với vận hành công trình, công tác phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn cũng được kích hoạt sớm. Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam đã kiện toàn ban kỹ thuật phòng chống thiên tai, thành lập lực lượng xung kích, kiểm tra vật tư, thiết bị, nhiên liệu và xây dựng phương án ứng phó cho từng tình huống. Yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm an toàn tuyệt đối cho con người và công trình.
Các công trình thủy lợi trọng điểm vùng ĐBSCL được vận hành linh hoạt, hiệu quả trong mùa mưa lũ, góp phần ứng phó thiên tai, giảm thiệt hại cho sản xuất nông nghiệp. Ảnh: Trung Chánh.
Một điểm quan trọng khác là cơ chế phối hợp liên vùng. Bởi công trình thủy lợi không chỉ phục vụ riêng một địa phương mà liên thông nhiều tỉnh, thành. Do đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Chi cục Thủy lợi và đơn vị khai thác công trình thủy lợi các tỉnh, thành trong vùng được đề nghị phối hợp chặt chẽ, chia sẻ dữ liệu thường xuyên để điều chỉnh phương án vận hành kịp thời.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khó lường, việc vận hành công trình thủy lợi không còn đơn thuần là đóng - mở cống theo lịch cố định, mà là bài toán quản trị nguồn nước theo thời gian thực. Chủ động từ sớm, chuẩn bị nhiều kịch bản và phối hợp đồng bộ sẽ là yếu tố quyết định giúp ĐBSCL giảm thiểu rủi ro thiên tai, bảo vệ sản xuất nông nghiệp và ổn định đời sống người dân mùa mưa, lũ năm 2026.
