Hệ thống thu gom tự động rác nổi trên sông Cần Thơ do Tổ chức Làm sạch biển của Hà Lan (TOC) viện trợ không hoàn lại cho TP Cần Thơ từ năm 2020.
Giai đoạn vận hành thí điểm (từ tháng 12/2021 đến tháng 9/2022), hệ thống thu gom rác tự động này đã thực hiện 16 lần dỡ tải, với tổng khối lượng rác được thu gom khoảng 93.407kg, tương đương gần 346kg/ngày. Tiếp tục vận hành đến nay, hệ thống đã thực hiện 57 lần dỡ tải, thu gom khoảng 299.000kg rác, bình quân gần 167kg/ngày. Trong khi đó, công suất thiết kế tối đa của hệ thống này có thể đạt tới 50.000kg/ngày.
Riêng, kinh phí vận hành thực tế hệ thống trong 9 tháng thí điểm và 3 tháng cuối năm 2022, ngân sách TP Cần Thơ đã chi trả khoảng 1,2 tỷ đồng. Từ tháng 6/2024 đến tháng 6/2026, TOC tiếp tục hỗ trợ chi trả toàn bộ chi phí vận hành và duy tu bảo dưỡng hệ thống, với mức khoảng 45 triệu đồng/tháng.
Hệ thống thu gom rác tự động trên sông Cần Thơ có kích thước: chiều ngang 8,1m, dài 24,7m và cao khoảng 4,4m, lưới chắn rác từ 10-160m. Ảnh: Kim Anh.
Những số liệu thực tế trên cho thấy, lượng rác thải được thu gom từ hệ thống còn rất khiêm tốn so với quy mô và chi phí vận hành.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, nguyên nhân chủ yếu do chế độ thủy văn đặc thù tại sông Cần Thơ là bán nhật triều. Trong khi đó, hệ thống thu gom rác được neo cố định, một chiều theo dòng chảy, với bán kính gần, nên không thu được rác khi thay đổi hướng dòng chảy hoặc hướng gió.
Bên cạnh đó, theo tìm hiểu của phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường, quy trình vận hành, xử lý rác từ hệ thống này trải qua rất nhiều khâu và phát sinh nhiều chi phí.
Theo đó, rác được thu gom và đưa vào lần lượt 6 thùng chứa đặt trên sà lan, mỗi thùng hơn 8m3. Sau đó, sử dụng tàu kéo sà lan từ hệ thống di chuyển đến điểm tập kết rác. Thế nhưng, bến bãi lên rác lại được đặt tạm tại bờ kè khu vực cống Bà Lễ (đường Tầm Vu, phường Tân An), tương đối xa vị trí hệ thống neo đậu.
Tại điểm tập kết rác, đơn vị vận hành tiếp tục dùng xe cẩu đưa các túi rác lên bờ, xả vào xe ép rác và vận chuyển đến nhà máy xử lý rác. Đồng thời, tiếp tục dùng tàu kéo sà lan chứa các thùng rác di chuyển ngược lại về hệ thống trên sông Hậu. Về lâu dài, điều này sẽ ảnh hưởng đến hạ tầng bờ kè, còn nếu thuê các phương tiện tàu kéo, xe cẩu… phục vụ việc vận hành lại chưa khả thi, do chi phí lớn.
Hiện nay, UBND TP Cần Thơ đã có chủ trương bàn giao hệ thống thu gom tự động rác nổi trên sông Cần Thơ cho UBND phường Ninh Kiều quản lý, vận hành.
Trong thời gian chờ đợi hoàn thiện các thủ tục liên quan, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ mong muốn Tổ chức TOC tiếp tục hỗ trợ thành phố về kinh phí vận hành từ nay đến cuối năm 2026. Ảnh: Kim Anh.
Tuy nhiên, đại diện Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Ninh Kiều (UBND phường Ninh Kiều) cho biết, cái khó khi tiếp nhận vận hành hệ thống thu gom rác tự động là nhân lực của địa phương không đảm bảo; quá trình vận hành hư hao, sửa chữa phường không đảm bảo đủ khả năng.
Đáng nói, mặc dù đã vận hành nhiều năm, đến nay hệ thống thu gom rác tự động trên sông Cần Thơ chỉ mới có định mức kinh tế - kỹ thuật theo quy định để làm cơ sở phê duyệt dự toán kinh phí, mà chưa có đơn giá vận hành cụ thể để phường làm cơ sở đặt hàng đơn vị vận hành sau khi tiếp nhận.
Ngày 16/7, tại buổi làm việc với các đơn vị liên quan, ông La Trọng Kỳ - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ đề nghị đơn vị chuyên môn khẩn trương tham mưu UBND thành phố bàn giao hồ sơ, nhiệm vụ, kinh phí vận hành hệ thống về UBND phường Ninh Kiều. Đồng thời, đề nghị Công ty cổ phần đô thị Cần Thơ - đơn vị đang vận hành hệ thống, xây dựng phương án giá dịch vụ, trình cơ quan thẩm quyền phê duyệt. Đây sẽ là cơ sở để phường Ninh Kiều có phương án đặt hàng vận hành hệ thống sau khi hoàn tất công tác tiếp nhận.
