Điện Biên đang mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp xanh vùng Tây Bắc

12h30

Điện Biên đang mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp xanh vùng Tây Bắc

Phát biểu kết thúc Diễn đàn, PGS.TS. Lê Quốc Doanh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam đánh giá Diễn đàn “Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên” đã khép lại với nhiều ý kiến tâm huyết, thiết thực, mở ra những hướng đi mới cho địa phương.

Ông bày tỏ ấn tượng trước sự thay đổi nhanh chóng của Điện Biên trong những năm qua, đặc biệt là sự phát triển của các ngành hàng cà phê, chè và việc tổ chức sản xuất trên đất dốc.Bên cạnh đó, Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam đánh giá cao nỗ lực phát triển rừng của tỉnh. Theo ông, không dễ để tìm thấy một địa phương miền núi có những vùng đất trống được phủ xanh bằng rừng như Điện Biên hiện nay.

“Qua không khí của diễn đàn hôm nay, có thể thấy lãnh đạo tỉnh và người dân Điện Biên đang có quyết tâm rất lớn trong đổi mới, phát triển nông nghiệp xanh, nâng cao giá trị nông sản chủ lực”, ông Doanh nhận định.

PGS.TS. Lê Quốc Doanh cho biết, theo Đề án phát triển bền vững mắc ca giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, vùng Tây Bắc được xác định là khu vực trọng điểm phát triển.

Theo đó, mục tiêu đến năm 2030, khu vực có khoảng 95.000 ha mắc ca, trong đó tập trung chủ yếu tại Điện Biên và Lai Châu. Vì vậy, mục tiêu phát triển khoảng 40.000 ha mắc ca đến năm 2030 mà Điện Biên đề ra là phù hợp với định hướng chung.Về phát triển cây ăn quả tại Tây Bắc, ông Doanh cho rằng các địa phương cần tránh tình trạng thấy nơi nào làm tốt thì cùng phát triển một loại cây, dẫn tới nguy cơ cung vượt cầu.

Ông đánh giá cao việc Điện Biên đang chú trọng xây dựng chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ. Trong đó, việc doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến và phát triển vùng nguyên liệu tại địa phương là tín hiệu tích cực.

Đối với cây dứa, nhiều doanh nghiệp sẽ cùng đồng hành với Điện Biên lên kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu tại Tây Bắc và sẵn sàng đầu tư nhà máy khi vùng trồng đạt quy mô phù hợp.

PGS.TS. Lê Quốc Doanh đề nghị tỉnh Điện Biên chủ động kết nối với các viện nghiên cứu, các nhà khoa học để xây dựng chương trình hợp tác cụ thể, xác định rõ từng nhiệm vụ, từng cây trồng chủ lực cần hỗ trợ. Theo ông, mỗi ngành hàng cần có chiến lược riêng, trong đó chú trọng ứng dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh.

Ông cũng khẳng định, Hội Làm vườn Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn. Hội đang phối hợp với các tổ chức trong nước và quốc tế để đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy tăng trưởng xanh trong nông nghiệp.

12h10

Cà phê Điện Biên luôn có giá cao hơn Sơn La khoảng 4.000 đồng/kg

Thông tin được ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên chia sẻ. Ông cho biết, nhiều năm qua, cà phê Arabica của tỉnh luôn được thị trường đánh giá cao hơn nhờ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc thù. Không ít du khách và khách hàng tìm đến Mường Ảng, Tuần Giáo hay khu vực đỉnh đèo Pha Đin để thưởng thức cà phê ngay tại vùng sản xuất, góp phần tạo thêm giá trị cho sản phẩm địa phương.

Theo ông Cương, lợi thế về chất lượng là nền tảng quan trọng nhưng chưa đủ để hình thành một ngành hàng có sức cạnh tranh bền vững. Điều địa phương cần trong giai đoạn tới là tiếp tục hoàn thiện cơ sở khoa học cho quá trình mở rộng sản xuất.

Ông đề nghị các cơ quan nghiên cứu, nhà khoa học tiếp tục khảo nghiệm thêm các giống mới cũng như xây dựng những quy trình canh tác phù hợp với điều kiện sinh thái riêng của Điện Biên. Việc lựa chọn đúng giống và kỹ thuật sẽ quyết định khả năng duy trì chất lượng cũng như nâng cao giá trị của cả cà phê và mắc ca trong nhiều năm tới.

Lãnh đạo tỉnh tin rằng, những kết quả bước đầu từ các vùng trồng mắc ca và cà phê đang giúp người dân thay đổi cách nhìn đối với các loại cây trồng mới. Nếu trước đây nhiều hộ còn băn khoăn khi chuyển đổi từ cây trồng truyền thống, thì hiệu quả thực tế của các mô hình đã tạo thêm niềm tin để mở rộng sản xuất.

Ông Cương nhìn nhận, mục tiêu cuối cùng của quá trình chuyển đổi không chỉ là tăng diện tích hay sản lượng mà là tạo sinh kế ổn định, giúp người dân vùng cao nâng cao thu nhập và từng bước thoát nghèo.Đó cũng là lý do Điện Biên ban hành Nghị quyết 11-NQ/TU của Tỉnh ủy và Kế hoạch 1850/KH-UBND về phát triển nông, lâm nghiệp, trong đó xác định mắc ca và cà phê là hai ngành hàng trọng điểm.

Theo ông Cương, đối với Điện Biên, đây không đơn thuần là chương trình phát triển cây trồng mà là một chiến lược phát triển kinh tế dài hạn. Ông ví quá trình này như "chiến dịch Điện Biên Phủ thời bình", với mục tiêu tạo ra bước đột phá về nông nghiệp, nâng cao đời sống người dân và tạo động lực phát triển cho địa phương.

Từ lợi thế chất lượng đã được thị trường ghi nhận đến định hướng phát triển dựa trên khoa học, giống mới và chuỗi giá trị, Điện Biên đang kỳ vọng cà phê và mắc ca không chỉ trở thành những sản phẩm nông nghiệp chủ lực mà còn là động lực giúp chuyển dịch kinh tế và giảm nghèo bền vững ở vùng Tây Bắc.

12h00

Đề xuất kết nối Điện Biên với nhà phân phối nông sản lớn nhất Trung Quốc

Chia sẻ tại Diễn đàn, ông Đỗ Quang Tùng, Tham tán Nông nghiệp Việt Nam tại Trung Quốc, thị trường Trung Quốc đang mở ra nhiều cơ hội cho nông sản Điện Biên nếu địa phương chủ động xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn, tăng cường chế biến và kết nối trực tiếp với các nhà nhập khẩu.

Ông Đỗ Quang Tùng thông tin, Tập đoàn Xinfadi - đơn vị phân phối nông sản lớn nhất Trung Quốc, cung cấp khoảng 60-90% nông sản cho Bắc Kinh và các khu vực lân cận, bày tỏ mong muốn đầu tư vùng nguyên liệu quy mô lớn tại Việt Nam, đồng thời xây dựng các cơ sở chế biến phục vụ xuất khẩu.

“Nếu Điện Biên có quỹ đất phù hợp và xác định được những loại nông sản có lợi thế xuất khẩu sang Trung Quốc, chúng tôi sẵn sàng kết nối để địa phương làm việc trực tiếp với doanh nghiệp”, ông Tùng cho biết.

Bên cạnh cơ hội thu hút đầu tư, ông Tùng cũng khuyến nghị Điện Biên chủ động kết nối với các nhà phân phối lớn của Trung Quốc thay vì phụ thuộc vào khâu trung gian. Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc sẵn sàng hỗ trợ tỉnh tổ chức các buổi làm việc, đưa đoàn công tác sang gặp gỡ doanh nghiệp và xúc tiến thương mại trực tiếp.

Để việc kết nối hiệu quả hơn, ông đề nghị Điện Biên sớm xây dựng danh mục các sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu sang Trung Quốc, trong đó nêu rõ sản lượng, thời vụ thu hoạch và khả năng cung ứng. Đây sẽ là cơ sở để các cơ quan thương vụ giới thiệu với các nhà nhập khẩu, nhà phân phối và nhà đầu tư Trung Quốc.

Ngoài ra, ông Tùng cũng khuyến khích tỉnh tích cực tham gia các hội chợ, triển lãm nông sản được tổ chức thường xuyên tại Trung Quốc. Đại sứ quán sẽ hỗ trợ kết nối, tạo điều kiện để các sản phẩm của Điện Biên được trưng bày, quảng bá và tìm kiếm đối tác ngay tại thị trường này.

Trao đổi lại, ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, đánh giá những thông tin do Tham tán Nông nghiệp chia sẻ là “rất quý giá” đối với địa phương.

Ông Lê Xuân Cảnh cho biết, Điện Biên có hơn 40 km đường biên giới tiếp giáp Trung Quốc và từ lâu đã xác định đây là thị trường trọng điểm đối với các sản phẩm nông nghiệp của tỉnh. Hiện địa phương đang tập trung hoàn thiện các thủ tục mở cửa khẩu A Pa Chải (Điện Biên) - Long Phú (Vân Nam, Trung Quốc), đồng thời đầu tư hạ tầng cửa khẩu và nghiên cứu nâng cấp tuyến đường đến A Pa Chải để kết nối với mạng lưới cao tốc, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Đối với các đề xuất của phía Tham tán Nông nghiệp Việt Nam tại Trung Quốc, ông Cảnh cho biết tỉnh hoàn toàn đồng tình và sẽ sớm triển khai. Điện Biên có lợi thế về quỹ đất để phát triển các vùng nguyên liệu quy mô lớn và sẵn sàng phối hợp với Đại sứ quán để kết nối với các doanh nghiệp Trung Quốc.

Theo ông Cảnh, những sản phẩm được tỉnh ưu tiên phát triển để xuất khẩu hiện nay gồm cà phê Arabica, mắc ca và cây dứa. Đáng chú ý, tỉnh đã thử nghiệm xuất khẩu thành công 22 tấn cà phê Arabica qua cửa khẩu A Pa Chải sang Trung Quốc, mở ra tín hiệu tích cực cho việc khai thác tuyến xuất khẩu mới trong thời gian tới.

Ông cũng khẳng định Điện Biên sẽ khẩn trương xây dựng danh mục sản phẩm xuất khẩu, đồng thời tích cực tham gia các hội chợ, triển lãm tại Trung Quốc để quảng bá nông sản và mở rộng thị trường tiêu thụ.

“Đây là những cơ hội rất tốt để Điện Biên đưa các sản phẩm chủ lực đến gần hơn với người tiêu dùng và các doanh nghiệp Trung Quốc”, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên nhấn mạnh.

11h50

Kiến nghị tỉnh Điện Biên quan tâm đầu tư hạ tầng giao thông

Ông Trần Văn Sơn, Giám đốc HTX Vì một Điện Biên phát triển cho biết, HTX là một trong những đơn vị tiên phong ứng dụng công nghệ vào trồng chanh leo tại Điện Biên. Thời gian qua, HTX đã xây dựng mô hình liên kết, qua đó cơ bản bảo đảm đầu ra và chuyển giao kỹ thuật cho người trồng. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là công tác phòng trừ sâu bệnh, đặc biệt trong mùa mưa. Đặc biệt cây trồng này rất dễ phát sinh dịch bệnh nếu quy trình kỹ thuật, hệ thống giàn và việc chăm sóc không được thực hiện đúng.

Vì vậy, ông Sơn mong muốn các cơ quan chuyên môn tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, nhất là các giải pháp phòng trừ sâu bệnh hiệu quả để người dân yên tâm mở rộng sản xuất. Bên cạnh đó, ông kiến nghị tỉnh quan tâm đầu tư hạ tầng giao thông đến các vùng trồng trên đồi núi, đồng thời hỗ trợ ứng dụng thiết bị bay không người lái trong phun thuốc và vận chuyển vật tư, nông sản nhằm giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất cho bà con.

11h45

HTX Dứa mật Pu Lau gặp 'nút thắt' hạ tầng và bảo quản

Ông Thào A Giàng, Giám đốc HTX Dứa mật Pu Lau cho biết, HTX hiện phát triển vùng trồng dứa với diện tích tập trung khoảng 200 ha, toàn xã gần 300 ha. Từ năm 2019 đến nay, HTX đã nghiên cứu, phát triển sản xuất nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong khâu bảo quản sau thu hoạch.

“Sản xuất ở khu vực địa hình đồi núi, độ dốc cao. Hiện nay đang vào chính vụ nhưng cũng đang trong mùa mưa nên việc thu hoạch gặp nhiều trở ngại, tiến độ chậm, nên nhân công không đáp ứng kịp thời điểm dứa chín”, ông Giàng chia sẻ khó khăn.

Theo lãnh đạo HTX Dứa mật Pu Lau, để phát triển bền vững vùng dứa, cần giải quyết bài toán thời vụ và nâng cao năng lực bảo quản sau thu hoạch. Theo đó, ông kiến nghị tỉnh quan tâm hỗ trợ đầu tư hạ tầng vùng sản xuất, tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển nông sản và phát triển du lịch.

Hiện, giống dứa MD2 có thời gian bảo quản sau thu hoạch tương đối dài, phù hợp để phát triển các sản phẩm chế biến.

11h40

Kỳ vọng tạo cuộc chuyển đổi như Sơn La 15 năm trước

Nếu tận dụng tốt lợi thế về đất đai và tập trung phát triển 4 cây trồng chủ lực, Điện Biên hoàn toàn có thể tạo ra bước chuyển của ngành nông nghiệp tương tự những gì Sơn La đã làm được với cây ăn quả trên đất dốc cách đây khoảng 15 năm.

Đó là nhận định của ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, khi đánh giá về dư địa phát triển nông nghiệp của Điện Biên trong giai đoạn tới.

Theo ông Dương, tiềm năng của địa phương còn rất lớn và động lực tăng trưởng trong khoảng 5 năm tới sẽ chủ yếu đến từ lĩnh vực trồng trọt. Thay vì phát triển dàn trải, Điện Biên nên tập trung nguồn lực vào 4 nhóm cây có lợi thế gồm cà phê Arabica, mắc ca, dứa và cây dược liệu.

Ông cho rằng câu chuyện của Điện Biên hiện nay gợi nhớ đến Sơn La khoảng 15 năm trước, khi địa phương này bắt đầu chuyển đổi mạnh mẽ từ cây trồng truyền thống sang phát triển cây ăn quả trên đất dốc. Ban đầu, đây cũng là hướng đi còn nhiều băn khoăn, nhưng sau đó đã trở thành một trong những mô hình tái cơ cấu nông nghiệp thành công nhất cả nước.

Theo ông Dương, Điện Biên hoàn toàn có cơ sở để tự tin nếu kiên định với định hướng phát triển các cây trồng có giá trị kinh tế cao và xây dựng được vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn.Đối với phát triển vùng cây ăn quả và chuyển đổi cơ cấu cây trồng, Sơn La là kinh nghiệm đáng tham khảo cả về quy hoạch lẫn cơ chế chính sách, trong đó có việc ban hành nghị quyết chuyên đề của Ban Thường vụ Tỉnh ủy để tạo sự thống nhất trong chỉ đạo.

Với cây dứa, Nghệ An đã xây dựng nhiều chính sách khuyến khích phát triển vùng nguyên liệu gắn với doanh nghiệp chế biến. Trong khi đó, Bắc Giang (nay thuộc Bắc Ninh) là địa phương có nhiều kinh nghiệm trong xây dựng thương hiệu và tổ chức sản xuất nông sản quy mô lớn. Riêng đối với cà phê, Đắk Lắk cho thấy cách kết hợp giữa phát triển sản xuất với quảng bá hình ảnh thông qua các hoạt động xúc tiến và lễ hội chuyên ngành.

Ông Dương cho rằng, việc học hỏi những mô hình thành công không nhằm sao chép nguyên trạng mà để lựa chọn các chính sách phù hợp với điều kiện thực tế của Điện Biên.

Đối với riêng cây cà phê, ông lưu ý việc mở rộng diện tích cần đi cùng định hướng thị trường. Hiện tổng diện tích cà phê của cả nước đã đạt khoảng 750.000 ha, vượt quy hoạch đến năm 2030 khoảng 100.000 ha. Tuy nhiên, Arabica vẫn là phân khúc có nhiều dư địa phát triển do giá trị cao hơn cà phê Robusta và có tiềm năng trở thành sản phẩm cà phê đặc sản nếu được đầu tư đúng hướng về giống, chế biến và xây dựng thương hiệu.

Đối với kiến nghị của địa phương về mã số vùng trồng, ông cho biết Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường trình Chính phủ dự thảo nghị định sửa đổi Nghị định 38/2026/NĐ-CP theo hướng phân cấp mạnh hơn trong quản lý.

Một trong những định hướng đang được nghiên cứu là giao cấp xã thực hiện việc cấp mã số vùng trồng. Nếu được thông qua, cơ chế mới được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, tạo thuận lợi hơn cho các địa phương mở rộng vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

11h30

VAAS sẵn sàng hỗ trợ Điện Biên

Tại Diễn đàn, PGS.TS Trần Minh Tiến, Phó Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS), khẳng định Viện sẵn sàng đồng hành lâu dài cùng Điện Biên trong phát triển nông nghiệp, từ quy hoạch vùng sản xuất, chuyển giao giống cây trồng đến ứng dụng các tiến bộ khoa học, công nghệ.

Theo PGS.TS Trần Minh Tiến, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam hiện có 20 đơn vị thành viên với hơn 2.100 cán bộ, trong đó hơn 1.000 người có trình độ sau đại học. Đây là lực lượng nghiên cứu bao phủ hầu hết các lĩnh vực của ngành nông nghiệp như đánh giá đất đai, quy hoạch và phân vùng sản xuất, chọn tạo giống cây trồng, kỹ thuật canh tác, bảo vệ thực vật, thổ nhưỡng, phân bón, công nghệ sau thu hoạch và chế biến nông sản.

Hiện Viện đang quản lý, chuyển giao và thương mại hóa 378 giống cây trồng cùng 478 quy trình kỹ thuật. Bên cạnh đó còn có 261 giống cây trồng mới đã hoàn thành nghiên cứu, đánh giá và sẵn sàng đưa vào sản xuất khi đủ điều kiện thương mại hóa.

“Đây là nguồn lực khoa học - công nghệ rất lớn mà Viện mong muốn được chuyển giao, phục vụ phát triển sản xuất tại các địa phương, trong đó có Điện Biên”, PGS.TS Trần Minh Tiến chia sẻ.

Ông đề xuất tỉnh Điện Biên sớm xây dựng thỏa thuận hợp tác với Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam để hai bên có cơ sở phối hợp lâu dài. Trên cơ sở đó, Viện sẽ rà soát toàn bộ các quy trình kỹ thuật, giống cây trồng phù hợp với điều kiện sản xuất của địa phương để ưu tiên chuyển giao thông qua các chương trình tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật và xây dựng mô hình thực tế.

Theo nhà khoa học, một trong những vấn đề Điện Biên đang quan tâm là phát triển vùng sản xuất nông nghiệp tập trung quy mô lớn. Đây cũng là lĩnh vực Viện có nhiều kinh nghiệm với các nghiên cứu về đánh giá chất lượng đất, phân vùng sinh thái, quy hoạch sản xuất và khai thác lợi thế tự nhiên của từng vùng.

“Dựa trên điều kiện đất đai, khí hậu, hạ tầng và khả năng tiếp cận thị trường, chúng tôi có thể cùng địa phương xây dựng những phương án sản xuất hiệu quả nhất. Sau khi xác định được vùng sản xuất, toàn bộ hệ thống của Viện sẽ tiếp tục hỗ trợ về giống cây trồng, quy trình kỹ thuật và các giải pháp khoa học phù hợp”, ông Tiến thông tin. “Chúng tôi cảm nhận được quyết tâm và khát vọng phát triển của tỉnh. Với trách nhiệm của những người làm khoa học nông nghiệp, Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam không thể đứng ngoài quá trình đó và sẵn sàng cùng Điện Biên đưa các tiến bộ khoa học, công nghệ vào thực tiễn để tạo động lực cho nông nghiệp phát triển bền vững”.

11h20

Điện Biên cần khu công nghiệp chế biến nông sản

Theo GS.TS Ngô Xuân Bình, Phó Chủ tịch Hội Khoa học và công nghệ lương thực, thực phẩm Việt Nam, sản xuất nông nghiệp Điện Biên còn phân tán, nhỏ lẻ, gây hạn chế việc hình thành các vùng nguyên liệu quy mô lớn và thu hút đầu tư. Vì vậy, để triển khai định hướng phát triển vùng nguyên liệu tập trung, tỉnh cần xem xét hình thành khu công nghiệp chế biến nông sản.

Theo ông Bình, hiện nay nhiều doanh nghiệp mới chỉ đến địa phương thu mua nguyên liệu, trong khi chi phí vận chuyển nguyên liệu thô đến các nhà máy ở tỉnh khác rất lớn, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản. Việc xây dựng khu chế biến tập trung không chỉ giúp giảm chi phí logistics mà còn tạo môi trường thuận lợi về hạ tầng, thủ tục để thu hút các doanh nghiệp đầu tư lâu dài.

GS.TS Ngô Xuân Bình nhấn mạnh vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong phát triển chuỗi giá trị nông sản. “Các viện nghiên cứu và nhà khoa học có thể tạo ra giống mới, quy trình kỹ thuật tiên tiến, nhưng để thương mại hóa sản phẩm và mở rộng thị trường vẫn cần sự tham gia của doanh nghiệp. Từ kinh nghiệm thực tế tại Sơn La, chính quyền địa phương cần chủ động đồng hành tạo điều kiện thuận lợi để giữ chân các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp”, ông cho biết.

Ngoài ra, Điện Biên sở hữu nhiều lợi thế tự nhiên với độ cao, khí hậu mát mẻ, mùa đông lạnh khô và biên độ nhiệt ngày - đêm lớn, tạo ra chất lượng vượt trội cho nhiều loại nông. Do đó tỉnh cần đẩy mạnh chế biến sâu thay vì chỉ sơ chế như hiện nay.

Phó Chủ tịch Hội Khoa học và công nghệ lương thực, thực phẩm Việt Nam cũng đề xuất Điện Biên khai thác tiềm năng nuôi thủy sản nước lạnh trên các hồ chứa lớn, phát triển dịch vụ tín chỉ carbon từ diện tích rừng, đồng thời kết hợp phát triển du lịch sinh thái gắn với nông nghiệp và đặc sản địa phương.

11h10

Kể câu chuyện Điện Biên trong từng sản phẩm nông nghiệp

Ông Lê Minh Cường, Giám đốc Công ty TNHH TM dịch vụ HSDC, cho rằng nếu chỉ xem sản phẩm nông nghiệp là hàng hóa thông thường thì sẽ bỏ lỡ câu chuyện văn hóa, bản sắc của cả một địa phương phía sau sản phẩm.

Theo ông, các sản phẩm nông nghiệp của Điện Biên như gạo, cà phê, mắc ca không chỉ cần được chú trọng về chất lượng mà còn phải truyền tải được giá trị riêng, gắn với hình ảnh và câu chuyện văn hóa của vùng đất. Đặc biệt, sản phẩm gạo hoàn toàn có thể tạo sự khác biệt.

Ông Cường kiến nghị, ngành văn hóa địa phương cần đồng hành cùng ngành nông nghiệp, hỗ trợ các chủ thể sản xuất trong việc xây dựng nhận diện, tư vấn thiết kế, chuyển tải các giá trị văn hóa vào vật liệu, hình dáng và cách thể hiện trên bao bì.

“Bao bì không chỉ là yếu tố thời trang, mà còn là sự cam kết và niềm tin với khách hàng”, ông nhấn mạnh.

10h50

Bắt đầu xây dựng thương hiệu từ bao bì

Theo ông Phạm Ngọc Mậu, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), xuất khẩu là một trong những con đường hiệu quả nhất để nâng giá trị gia tăng cho nông sản. Tuy nhiên, điều này chỉ có thể đạt được khi sản phẩm có thương hiệu đủ mạnh để cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Ông Mậu cho rằng, với mục tiêu phát triển Arabica thành sản phẩm đặc trưng của địa phương, Điện Biên cần bắt đầu từ những yếu tố tưởng như nhỏ nhưng lại quyết định ấn tượng đầu tiên của người mua, trong đó có bao bì sản phẩm. Một sản phẩm hướng tới phân khúc xuất khẩu không chỉ cần chất lượng tốt mà còn phải có hình thức phù hợp với thị hiếu của từng thị trường.

Sau khi hoàn thiện nhận diện sản phẩm, bước tiếp theo Điện Biên nên nghiên cứu nhu cầu thực sự của người tiêu dùng nước ngoài. Thay vì chỉ tập trung vào những gì mình đang có, doanh nghiệp cần tìm hiểu thị trường đang cần loại cà phê nào, yêu cầu gì về chất lượng, cách đóng gói, câu chuyện sản phẩm hay tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Để hỗ trợ quá trình này, Vụ Hợp tác quốc tế sẽ kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tạo điều kiện để Điện Biên tham gia các đoàn công tác quốc tế, qua đó tiếp cận trực tiếp thị trường, tìm hiểu nhu cầu của người mua và mở rộng cơ hội hợp tác cho ngành cà phê Arabica của tỉnh.

Ông Mậu cho rằng, áp lực cạnh tranh trên thị trường thế giới ngày càng lớn khi Arabica Điện Biên phải cạnh tranh với những quốc gia có truyền thống lâu năm. Bên cạnh đó, lợi thế về chất lượng cũng cần được duy trì ổn định nếu muốn xây dựng thương hiệu bền vững.

Ngoài yếu tố chất lượng, doanh nghiệp còn phải thích ứng với các hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu. Trong đó, Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đang đặt ra yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc và tính bền vững của chuỗi sản xuất.

Những yêu cầu này không chỉ là thách thức mà còn là động lực để ngành cà phê Điện Biên chuyển từ tư duy xuất khẩu nguyên liệu sang xây dựng thương hiệu dựa trên chất lượng, minh bạch và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

10h40

Điện Biên cần xây dựng ‘bản đồ số’ dịch hại để giảm thuốc bảo vệ thực vật

Theo TS Nguyễn Thị Bích Ngọc, Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật, để nâng cao chuỗi giá trị nông sản, điều quan trọng không chỉ là mở rộng diện tích sản xuất mà phải nâng cao chất lượng sản phẩm ngay từ đồng ruộng.

TS Nguyễn Thị Bích Ngọc cho rằng, một trong những hạn chế của nhiều vùng sản xuất ở Tây Bắc hiện nay là chất lượng nông sản chưa đồng đều, tính ổn định chưa cao và vẫn còn những rào cản về an toàn thực phẩm, đặc biệt đối với nhóm cây ăn quả phục vụ xuất khẩu.

“Muốn nâng cao giá trị thì trước hết phải nâng cao chất lượng”, chuyên gia nhấn mạnh.

Theo TS Nguyễn Thị Bích Ngọc, nền tảng của sản xuất chất lượng cao bắt đầu từ việc sử dụng giống đạt chuẩn, xây dựng “đất khỏe”, tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học, phân bón hữu cơ và áp dụng quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM).

“Bên cạnh đó, chuyển đổi số cần được xem là công cụ quan trọng để quản lý sản xuất. Viện Bảo vệ thực vật mong muốn phối hợp với tỉnh Điện Biên xây dựng cơ sở dữ liệu số về sinh vật gây hại và sức khỏe cây trồng, qua đó nâng cao khả năng dự báo, cảnh báo sớm dịch hại, giúp nông dân giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và sản xuất an toàn hơn”, TS Nguyễn Thị Bích Ngọc bày tỏ.

Bà Ngọc cho biết, Viện đã xây dựng các quy trình tái canh, phục hồi vườn cà phê, nâng cao năng suất và chất lượng hạt cà phê đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu, đồng thời phát triển các quy trình IPHM và nhiều giải pháp sinh học sẵn sàng chuyển giao cho địa phương. Mục tiêu là thay thế dần thuốc bảo vệ thực vật hóa học bằng các chế phẩm sinh học và hữu cơ, qua đó giảm ít nhất 30% lượng thuốc bảo vệ thực vật sử dụng trên đồng ruộng, đồng thời hạn chế dư lượng hóa chất trên nông sản.

Liên quan đến mô hình trồng xen chanh leo trong vườn cà phê, TS Nguyễn Thị Bích Ngọc thông tin, Viện đã triển khai một số mô hình tại Sơn La và nhận được nhiều sự quan tâm từ nông dân Điện Biên.

Theo bà, việc trồng xen hoàn toàn có thể thực hiện, song không nên áp dụng đại trà mà cần căn cứ vào điều kiện từng vùng và mục tiêu sản xuất cụ thể. Hiện nay, chanh leo đã được trồng trên giàn chữ Y thay cho hệ thống giàn truyền thống, giúp hạn chế ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây cà phê.

Tuy nhiên, bà cũng lưu ý chanh leo là cây có sinh khối lớn, nhu cầu dinh dưỡng và nước tưới cao. Vì vậy, chỉ nên phát triển ở những vùng chủ động được nguồn nước và có quy trình kỹ thuật phù hợp. Nếu không đánh giá đầy đủ điều kiện canh tác và quản lý tốt dinh dưỡng, mô hình trồng xen có thể ảnh hưởng đến sinh trưởng, năng suất của cả chanh leo và cà phê.

“Trồng xen có tiềm năng nhưng cần được thực hiện trên cơ sở khoa học, phù hợp với từng vùng sinh thái, thay vì phát triển theo phong trào”, Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật khuyến nghị.

10h30

Điện Biên có tiềm năng phát triển vùng nguyên liệu chế biến

Theo ông Phạm Ngọc Thành, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thực phẩm Xuất khẩu Đồng Giao (Doveco), với địa hình miền núi cùng sự đa dạng về tiểu vùng khí hậu, Điện Biên có thể phát triển nhiều loại cây ăn quả phù hợp với chế biến và xuất khẩu.

Ông Thành dẫn chứng, dứa là một trong hai loại trái cây được tiêu thụ nhiều nhất thế giới, có thị trường xuất khẩu rộng và khả năng chế biến đa dạng. Đây là loại cây dễ trồng, chịu hạn tốt, ít sâu bệnh. Thực tế tại Sơn La cho thấy, loại trái cây này đạt năng suất cao, và nếu áp dụng quy trình kỹ thuật của Doveco, chất lượng cũng như năng suất sẽ tiếp tục được nâng lên.

Đối với cây chanh leo, ông Thành đánh giá những khu vực có độ cao từ 700m trở lên của Điện Biên rất phù hợp để phát triển. Việt Nam hiện là quốc gia xuất khẩu chanh leo hàng đầu thế giới và có ảnh hưởng đến mặt bằng giá quốc tế.

“Doveco hoàn toàn có thể tổ chức thu mua, tiêu thụ sản phẩm cho người dân nếu Điện Biên phát triển vùng nguyên liệu dứa. Đồng thời, chúng tôi cũng hỗ trợ cung cấp giống, chuyển giao kỹ thuật và ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Doveco thu mua theo giá thị trường nhưng sẽ có giá sàn để bảo đảm lợi ích cho nông dân khi thị trường biến động", ông nhấn mạnh.

Bên cạnh cây ăn quả lâu năm, ông Thành cũng gợi ý Điện Biên tận dụng hơn 4.000 ha cánh đồng Mường Thanh, nơi có địa hình bằng phẳng và chủ động tưới tiêu, để chuyển đổi một phần diện tích sang sản xuất rau màu như ngô ngọt. Theo tính toán của doanh nghiệp, ngô ngọt chỉ mất khoảng 70 - 80 ngày mỗi vụ, có thể sản xuất 2-3 vụ mỗi năm, doanh thu đạt khoảng 100 triệu đồng/ha/vụ, với chi phí đầu tư khoảng 30 triệu đồng.

"Nếu hình thành được vùng nguyên liệu ổn định, Điện Biên hoàn toàn có tiềm năng phát triển một nhà máy chế biến rau quả ngay tại địa phương", Phó Tổng Giám đốc Doveco khẳng định.

10h20

Đưa Điện Biên thành tỉnh số hóa ngành cà phê đầu tiên tại Việt Nam

Tại Diễn đàn, ông Lê Đức Huy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak), đề xuất Điện Biên mạnh dạn đặt mục tiêu trở thành tỉnh đầu tiên của Việt Nam số hóa toàn diện ngành cà phê, coi đây là lợi thế cạnh tranh để xây dựng thương hiệu cà phê đặc sản.

Lần đầu đến Tây Bắc, ông Huy cho biết điều khiến ông ấn tượng nhất là dư địa phát triển của Điện Biên còn rất lớn. Theo ông, địa phương không chỉ sở hữu điều kiện tự nhiên phù hợp với cà phê Arabica mà còn có bản sắc văn hóa Tây Bắc đặc sắc, bề dày lịch sử và lợi thế kết nối khi chỉ cách Hà Nội chưa đầy một giờ bay.

“Nếu biết kết hợp cà phê với du lịch và văn hóa, Điện Biên hoàn toàn có thể trở thành điểm đến của những người yêu cà phê, giống như nhiều vùng cà phê nổi tiếng trên thế giới”, ông nói.

Theo ông Huy, Điện Biên có lợi thế của người đi sau nên hoàn toàn có thể đi nhanh hơn nếu lựa chọn đúng hướng. Điều quan trọng nhất là phải số hóa vùng trồng ngay từ khi mở rộng diện tích. Trong khi các địa phương như Đắk Lắk hay Lâm Đồng gặp nhiều khó khăn khi số hóa hàng trăm nghìn héc-ta cà phê, thì với quy mô chưa đến 20.000 ha, Điện Biên có cơ hội xây dựng đồng bộ cơ sở dữ liệu vùng trồng, tạo nền tảng cho truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

“Tôi mong Điện Biên trở thành tỉnh số hóa ngành cà phê đầu tiên của Việt Nam. Chỉ riêng điều đó cũng đủ tạo nên một thương hiệu rất khác biệt”, ông nhấn mạnh.

Bên cạnh chuyển đổi số, ông Huy cho rằng chất lượng phải là yếu tố cốt lõi trong xây dựng thương hiệu. Chất lượng cần được kiểm soát từ vùng nguyên liệu đến chế biến và bảo quản. Nếu sản phẩm không đồng đều, chỉ cần một vài lô hàng không đạt tiêu chuẩn cũng có thể ảnh hưởng đến uy tín của cả vùng sản xuất.

Ông cũng lưu ý việc mở rộng diện tích cà phê cần gắn với quản lý chặt chẽ vùng trồng để đáp ứng Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), đồng thời giảm rủi ro trong truy xuất nguồn gốc.

Về thị trường, ông Huy đánh giá Arabica Điện Biên có nhiều cơ hội ở phân khúc cà phê đặc sản, nhất là với giống THA1 đã được các nhà rang xay quốc tế đánh giá cao. Ngoài thị trường trong nước, Trung Quốc và châu Âu đều là những thị trường giàu tiềm năng nếu địa phương xây dựng được vùng nguyên liệu minh bạch, phát triển cà phê hữu cơ và giảm phát thải.

“Khi kiên định với chuyển đổi số, chú trọng chất lượng và phát triển cà phê gắn với văn hóa, du lịch, Điện Biên hoàn toàn có thể trở thành điểm đến để thế giới không chỉ thưởng thức cà phê Việt Nam mà còn khám phá văn hóa Việt Nam”, ông Huy kỳ vọng.

10h10

Khí hậu quyết định giống và mô hình canh tác cà phê Arabica Điện Biên

Theo TS Phan Việt Hà, Phó Viện trưởng phụ trách Viện KHKT Nông lâm nghiệp Tây Nguyên, các dự báo khoa học trên thế giới cho thấy đến năm 2050, diện tích cà phê tại nhiều quốc gia sản xuất Arabica chủ lực, đặc biệt ở khu vực Trung Mỹ, có thể giảm khoảng 50% do tác động của biến đổi khí hậu.

Điều này sẽ mở ra cơ hội để Điện Biên đẩy mạnh phát triển cà phê Arabica - dòng cà phê có giá trị cao và phù hợp với xu hướng thị trường. Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích cần dựa trên cơ sở khoa học về điều kiện sinh thái.

Arabica không chỉ thích hợp với độ cao từ khoảng 500 m trở lên mà còn cần được trồng ở những vùng có khí hậu phù hợp, có giai đoạn khô kéo dài từ 1-2 tháng để cây thụ phấn nở hoa. Loài cà phê này phát triển tốt nhất ở nền nhiệt 15-24°C và có khả năng chịu lạnh xuống khoảng 2-3°C, trong khi Robusta chỉ thích hợp ở nhiệt độ 24-30°C và chịu lạnh rất kém. Vì vậy, tỉnh cần đánh giá kỹ điều kiện khí hậu để lựa chọn giống và mô hình canh tác phù hợp.

TS Hà cho biết, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên đã xây dựng các gói kỹ thuật phục vụ phát triển cà phê, từ xác định vùng trồng, lựa chọn giống, kỹ thuật canh tác đến thu hoạch. Dù vậy, các quy trình này cần được điều chỉnh phù hợp với điều kiện tự nhiên, địa hình và kinh tế - xã hội của từng địa phương.

"Chúng tôi sẵn sàng phối hợp với địa phương và doanh nghiệp để hoàn thiện gói kỹ thuật phù hợp với điều kiện thực tế. Đồng thời, tỉnh cần xác định sớm các phân khúc sản phẩm như: cà phê đặc sản, cà phê chất lượng cao hay cà phê đại trà để lựa chọn vùng trồng và quy trình canh tác phù hợp, qua đó nâng cao hiệu quả và giá trị của Arabica Điện Biên", ông nhấn mạnh.

10h00

Cải tiến giống là khâu quyết định để mở rộng vùng trồng cà phê

ThS Đinh Thị Tiếu Oanh, Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên đánh giá Điện Biên có nhiều điều kiện thuận lợi về khí hậu, thổ nhưỡng để phát triển cà phê. Định hướng mở rộng vùng trồng không chỉ góp phần đáp ứng mục tiêu kinh tế mà còn hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu chất lượng cao.

Để nâng cao kỹ thuật sản xuất, cần tập trung cải tiến giống, từng bước chuyển đổi cơ cấu giống nhằm đa dạng hóa chủng loại, nâng cao khả năng chống chịu sâu bệnh. “Trước mắt, Tây Nguyên có thể hỗ trợ cung cấp nguồn giống đầu dòng, giống thuần chủng để Điện Biên chủ động quản lý, nhân giống, phân phối cho các địa phương, qua đó hình thành vùng nguyên liệu ổn định”, bà Oanh chia sẻ.

Đối với khâu canh tác, để phát triển bền vững, cần có sự tham gia của doanh nghiệp trong việc đầu tư các khu chế biến, tổ chức thu mua và sản xuất tập trung, đồng thời giải quyết bài toán nhân công trong giai đoạn thu hoạch.

Bên cạnh đó, kiến nghị thêm cho tỉnh Điện Biện, bà nhấn mạnh cần chú trọng đầu tư thâm canh, đặc biệt là quản lý dinh dưỡng hợp lý. Việc tập huấn kỹ thuật thâm canh cà phê cho người dân là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao năng suất, chất lượng.

Đồng thời, phát triển mô hình trồng xen, trong đó có cây mắc ca, là hướng đi phù hợp với điều kiện sản xuất hiện nay. Đây không chỉ giúp đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất mà còn góp phần xây dựng hệ thống canh tác bền vững cho vùng cà phê Điện Biên.

Bà Oanh thông tin thêm mong muốn từ nhiều địa phương, số lần tưới nước cho cà phê giảm xuống khoảng 3-4 lượt/năm thông qua nghiên cứu cải tiến phương pháp tưới tập trung, tiết kiệm nước một cách đồng bộ.

9h45

Điện Biên tăng tốc mở rộng vùng cà phê Arabica

Với mục tiêu mở rộng vùng cà phê Arabica lên 20.000 ha trong những năm tới, Điện Biên coi đây là một trong những trụ cột của quá trình chuyển đổi từ sản xuất nhỏ lẻ sang nền nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, gắn chặt với khoa học, chế biến và thị trường xuất khẩu.

Theo ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Điện Biên, nông nghiệp vẫn là ngành gắn trực tiếp với sinh kế của phần lớn người dân địa phương. Vì vậy, thay đổi cơ cấu cây trồng không chỉ nhằm tăng sản lượng mà quan trọng hơn là nâng giá trị trên cùng diện tích đất và tạo đầu ra ổn định cho người dân.

Điện Biên đang triển khai quyết liệt quá trình chuyển đổi này theo hướng không phát triển dàn trải mà tập trung vào một số cây trồng chủ lực có lợi thế cạnh tranh như cà phê Arabica, mắc ca và dứa. Các vùng sản xuất đều được định hướng phát triển theo quy mô lớn, gắn với doanh nghiệp thu mua và chế biến thay vì sản xuất manh mún như trước.

Hiện tỉnh có khoảng 12.000 ha mắc ca, đứng thứ hai cả nước sau Lâm Đồng; 8.500 ha cà phê Arabica, đứng thứ ba sau Sơn La và Lâm Đồng; cùng khoảng 1.200 ha dứa.

Riêng năm 2026, Điện Biên đặt mục tiêu phát triển thêm 6.000 ha mắc ca và 6.000 ha cà phê. Tuy nhiên, theo tính toán của địa phương, diện tích cà phê trồng mới có thể đạt tới khoảng 8.000 ha, tương đương tổng diện tích mở rộng của nhiều năm trước cộng lại. Xa hơn, tỉnh hướng tới mục tiêu 20.000 ha cà phê Arabica theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh.

Theo ông Cảnh, dư địa để thực hiện mục tiêu này còn rất lớn. Điện Biên hiện có khoảng 300.000 ha đất trống cùng nhiều diện tích trồng lúa, ngô và sắn có thể chuyển đổi sang các cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn. Nếu xét riêng về quỹ đất có khả năng chuyển đổi, địa phương thuộc nhóm lớn nhất cả nước.

Tuy nhiên, ông cho rằng mở rộng diện tích chỉ là điều kiện cần. Điều quyết định là toàn bộ chuỗi giá trị phải được xây dựng đồng bộ, từ giống, quy trình kỹ thuật, chế biến đến thị trường tiêu thụ và các điều kiện phục vụ xuất khẩu như mã số vùng trồng hay chỉ dẫn địa lý. Đây cũng là lý do Điện Biên kỳ vọng nhiều hơn vào sự tham gia của các nhà khoa học trong giai đoạn phát triển mới.

Theo ông Cảnh, với các cây công nghiệp dài ngày như cà phê hay mắc ca, yếu tố giống đặc biệt quan trọng vì nếu lựa chọn sai, địa phương có thể phải mất hàng chục năm để khắc phục hậu quả. Việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Thông tư 12/2026/TT-BNNMT sửa đổi Thông tư 17/2019/TT-BNNPTNT, chỉ giữ lúa và ngô trong danh mục cây trồng chính, cũng tạo điều kiện để các địa phương chủ động hơn trong việc phát triển các giống cây trồng khác.

Điện Biên đang đặt nhiều kỳ vọng vào giống cà phê mới THA1 sau quá trình thử nghiệm tại huyện Tuần Giáo từ năm 2024. Cùng với đó, tỉnh mong muốn có thêm các nghiên cứu về giống mắc ca phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương.

Theo ông Cảnh, nhiều khuyến cáo hiện nay cho rằng mắc ca thích hợp ở độ cao trên 500 m. Tuy nhiên, khoảng 20% diện tích đất của Điện Biên nằm dưới ngưỡng này. Vì vậy, địa phương mong muốn có thêm các nghiên cứu để xác định cụ thể khả năng sinh trưởng của cây mắc ca ở từng vùng, thay vì áp dụng chung một ngưỡng kỹ thuật.

Không chỉ giống, các giải pháp canh tác cũng cần được nghiên cứu riêng cho điều kiện thổ nhưỡng của Điện Biên. Địa phương đề xuất nghiên cứu mô hình trồng xen mắc ca với cà phê, cũng như đánh giá khả năng điều chỉnh mật độ trồng phù hợp thay vì áp dụng theo mức bình quân hiện nay (3.500 cây/ha).

Đối với cây dứa, tỉnh cũng kỳ vọng các giống mới như MD2 sẽ góp phần nâng cao năng suất và chất lượng, tạo thêm lựa chọn trong quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

Để phục vụ mục tiêu này, Điện Biên đề nghị Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS) nghiên cứu khả năng đặt thêm một cơ sở của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc tại Điện Biên bên cạnh cơ sở hiện có ở Sơn La, nhằm tăng cường nghiên cứu và chuyển giao công nghệ ngay tại địa phương.

Đặt nhiều mục tiêu, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Điện Biên thừa nhận, mọi quy hoạch phát triển đều phải dựa trên tín hiệu thị trường. Theo ông Cảnh, so với khoảng 700.000 ha cà phê ở Tây Nguyên, quy mô sản xuất của Điện Biên hiện vẫn còn rất nhỏ. Tuy nhiên, khi diện tích Arabica tăng lên khoảng 20.000 ha, câu hỏi đặt ra là liệu thị trường có đủ sức hấp thụ hay không, nhất là đối với phân khúc cà phê Arabica chất lượng cao.

Đây là lý do địa phương cho rằng việc mở rộng diện tích phải đi cùng phát triển chế biến, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu, thay vì chỉ tập trung vào sản xuất.

Một nút thắt khác là hạ tầng phục vụ xuất khẩu. Hiện toàn tỉnh mới có 1-2 mã số vùng trồng, trong khi mục tiêu lâu dài là xây dựng vùng nguyên liệu có quy mô lên tới hàng chục nghìn ha đủ điều kiện xuất khẩu.

Theo ông Cảnh, khoảng cách giữa hiện trạng và mục tiêu vẫn còn rất lớn, đòi hỏi sự phối hợp giữa địa phương, doanh nghiệp và các cơ quan nghiên cứu để hoàn thiện toàn bộ chuỗi sản xuất, từ giống đến thị trường.

Nếu trước đây lợi thế lớn nhất của Điện Biên là quỹ đất, thì trong giai đoạn phát triển mới, lợi thế đó chỉ có thể được chuyển thành giá trị kinh tế khi đi cùng khoa học công nghệ, quy hoạch theo tín hiệu thị trường và hệ thống tiêu chuẩn đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Đây cũng là nền tảng để tỉnh hiện thực hóa mục tiêu hình thành những vùng cây công nghiệp quy mô lớn, tạo sinh kế bền vững cho người dân miền núi.

9h00

Công nghệ sau thu hoạch là ‘mảnh ghép’ còn thiếu của nông sản Điện Biên

Chia sẻ tại Diễn đàn, PGS.TS Phạm Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, cho rằng công nghệ chế biến và bảo quản sau thu hoạch là chìa khóa để nâng cao giá trị gia tăng, giảm tổn thất và thúc đẩy phát triển bền vững các nông sản chủ lực của tỉnh.

Theo PGS.TS Phạm Anh Tuấn, Điện Biên có nhiều lợi thế với các sản phẩm như gạo Điện Biên, cà phê Arabica Mường Ảng, mắc ca, chè Shan tuyết, rau quả và dược liệu. Tuy nhiên, phần lớn nông sản vẫn được tiêu thụ dưới dạng tươi hoặc sơ chế, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp, trong khi hệ thống bảo quản, kho lạnh và liên kết chuỗi giá trị chưa đáp ứng yêu cầu. Tổn thất sau thu hoạch đối với nhiều nhóm nông sản vẫn ở mức cao, đặc biệt là rau quả, làm giảm đáng kể giá trị kinh tế.

Để khắc phục tình trạng này, PGS.TS Phạm Anh Tuấn cho rằng cần đẩy mạnh ứng dụng đồng bộ các công nghệ sau thu hoạch. Trong đó, các giải pháp như xử lý bằng chế phẩm sinh học, ozone, plasma lạnh, kết hợp bảo quản trong môi trường khí quyển điều khiển (CA) và bao gói khí biến đổi (MAP) có thể kéo dài thời gian bảo quản, hạn chế hao hụt và giữ chất lượng nông sản.

Đối với các loại quả có múi, việc sử dụng chế phẩm tạo màng giúp kéo dài thời gian bảo quản từ 30-90 ngày, trong khi công nghệ xử lý chín bằng khí ethylene giúp trái cây chín đồng đều, đáp ứng yêu cầu tiêu thụ và chế biến.

Ở khâu chế biến, nhiều công nghệ đã được các nhà khoa học trong nước làm chủ và sẵn sàng chuyển giao như sấy bơm nhiệt, sấy thăng hoa, chiên chân không liên tục, cấp đông siêu tốc bằng chất tải lạnh lỏng, sản xuất puree trái cây và trích ly hoạt chất từ dược liệu.

“Các công nghệ này không chỉ giữ được màu sắc, hương vị và giá trị dinh dưỡng của sản phẩm mà còn giúp tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí đầu tư, tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao và đáp ứng yêu cầu của những thị trường xuất khẩu khó tính”, PGS.TS Phạm Anh Tuấn phân tích.

Nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch cho rằng, để các công nghệ phát huy hiệu quả, Điện Biên cần phát triển đồng bộ từ vùng nguyên liệu, lựa chọn công nghệ phù hợp với từng nhóm sản phẩm đến đầu tư hệ thống chế biến, bảo quản và xây dựng chuỗi liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

“Đây là giải pháp quan trọng giúp giảm tổn thất sau thu hoạch, nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng giá trị cho các sản phẩm chủ lực, đồng thời góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và chuỗi giá trị bền vững của tỉnh”, chuyên gia nhấn mạnh.

8h50

THA1 tăng sức bật cho cà phê Arabica Điện Biên

Theo ThS Đinh Thị Tiếu Oanh, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên, đến năm 2025, Điện Biên có 8.121 ha cà phê, trong đó diện tích trồng mới đạt 3.660 ha. Năm nay, địa phương dự kiến mở rộng thêm 5.167 ha, nâng tổng diện tích lên 13.558 ha và hướng tới mục tiêu 20.000 ha vào năm 2030. Hiện sản lượng đạt khoảng 6.500 tấn, năng suất bình quân 1,37 tấn nhân/ha, với giống chủ lực vẫn là Catimor.

“Về công tác chọn tạo giống, Viện thực hiện quy trình theo ba bước chính. Đầu tiên, thu thập nguồn nguyên liệu tại vườn tập đoàn hoặc tiến hành phối hợp lai tạo để tạo con lai F1. Sau đó chọn lọc chuyên sâu theo ba hướng khác nhau: chọn lọc các dòng thuần xuất sắc trực tiếp từ vườn tập đoàn, tận dụng ưu thế lai của thế hệ F1, hoặc thực hiện chọn lọc phả hệ từ con lai nhằm cố định những tính trạng mong muốn. Cuối cùng, tất cả các dòng giống tiềm năng đều phải trải qua quá trình khảo nghiệm nghiêm ngặt để đánh giá năng suất và khả năng thích nghi trước khi chính thức được cung cấp cho sản xuất đại trà”, ThS Oanh cho biết.

Một trong những kết quả nổi bật là giống Arabica THA1 do Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên nghiên cứu và được công bố lưu hành từ tháng 5/2026. Giống này được phép phát triển tại nhiều vùng trồng cà phê trên cả nước, trong đó có Điện Biên và Sơn La.

So với giống Catimor, THA1 cho nhiều ưu thế vượt trội. Năng suất bình quân đạt từ 2,94-3,25 tấn nhân/ha, gần gấp đôi năng suất hiện nay của Điện Biên. Giống có khả năng sinh trưởng khỏe, thích nghi tốt tại các vùng có độ cao trên 600m, cây thấp, tán gọn, phù hợp với trồng mật độ cao. Đặc biệt, THA1 có khả năng kháng bệnh gỉ sắt tốt, góp phần giảm chi phí sản xuất và nâng cao chất lượng cà phê phục vụ chế biến, xuất khẩu.

Liên quan đến thị trường xuất khẩu, ThS Oanh nhấn mạnh các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe, đặc biệt là Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR). Theo quy định này, cà phê xuất khẩu vào EU phải được sản xuất trên diện tích không có nguồn gốc từ đất rừng bị chuyển đổi sang đất nông nghiệp sau ngày 31/12/2020.

“EUDR áp dụng định nghĩa ‘rừng’ theo tiêu chuẩn của FAO, vì vậy, doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý truy xuất nguồn gốc vùng trồng, đồng thời bảo đảm tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật Việt Nam. Đây được xem là điều kiện quan trọng để cà phê Điện Biên nâng cao giá trị và đáp ứng các yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu”, bà Oanh nói.

8h40

Cà phê arabica là điểm sáng

Điện Biên là địa phương giàu tiềm năng với nguồn tri thức bản địa phong phú, tạo nền tảng quan trọng để phát huy giá trị đa dạng sinh học và phát triển nền nông nghiệp đặc trưng. Bên cạnh thế mạnh về cây lương thực, Điện Biên còn nhiều dư địa phát triển các loại cây công nghiệp, cây ăn quả lâu năm có giá trị cao.

Theo TS Lê Văn Đức, đại diện Hội Làm vườn Việt Nam, cà phê Arabica là một điểm sáng nổi bật, có tiềm năng xây dựng sản phẩm đặc sản và nâng cao giá trị. Cùng với đó, cây chè là một lợi thế lớn khi khoảng 70% diện tích là các giống chè chất lượng cao, việc cơ giới hóa trong chăm sóc, đốn, hái đang được đẩy mạnh.

“Có thể thấy, Điện Biên đang có những lợi thế rất rõ để phát triển nông nghiệp đa giá trị, trong đó cà phê và mắc ca là những sản phẩm giàu tiềm năng”, TS Lê Văn Đức khẳng định.

Ngoài cà phê, chè, các cây trồng như cao su - gắn với vùng biên giới, mắc ca, xoài, chuối, cam, bưởi, cùng các sản phẩm đặc trưng phía Bắc như mận, lê đang mở ra hướng phát triển đa dạng cho nông nghiệp địa phương.

Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng rõ nét đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế người dân khu vực phía Bắc. Vì vậy, phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp là yêu cầu cấp thiết nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao khả năng thích ứng.

Đại diện Hội Làm vườn Việt Nam đề xuất giải pháp phát triển kinh tế vườn tuần hoàn trên nền tảng mô hình VAC truyền thống, nhưng được nâng cấp bằng khoa học công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật. Tại Điện Biên, nhiều mô hình tuần hoàn kết hợp nông nghiệp sinh thái với du lịch trải nghiệm đã bước đầu hình thành.

Trong thời gian tới, cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm: thiết kế lại mô hình VAC tuần hoàn thích ứng với biến đổi khí hậu; quản lý hiệu quả nguồn nước; chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp; tăng cường liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.

Đặc biệt, để đáp ứng yêu cầu minh bạch của thị trường, TS Đức kiến nghị sản xuất cần được số hóa, từ ghi chép nhật ký sản xuất, xây dựng mã số vùng trồng, áp dụng QR Code truy xuất nguồn gốc đến phát triển sản phẩm OCOP và nâng cao vai trò của hợp tác xã.

Về giải pháp cho kinh tế vườn tuần hoàn, cần hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, huy động nguồn lực đầu tư, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường đào tạo, tuyên truyền và nhân rộng các mô hình hiệu quả. Cũng như, xây dựng sổ tay phát triển kinh tế vườn tuần hoàn, tổ chức tập huấn tại các địa phương trọng, xây dựng mô hình mẫu và phối hợp với Báo Nông nghiệp và Môi trường đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng.

8h30

Điện Biên hút đầu tư bằng chuỗi giá trị nông nghiệp xanh

Nếu chỉ giữ vai trò là nơi cung cấp nguyên liệu thô, những lợi thế về đất đai, khí hậu và tài nguyên sinh thái của Điện Biên sẽ khó chuyển hóa thành giá trị kinh tế. Vì vậy, địa phương đang lựa chọn hướng đi mới. Đó là, phát triển các vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến sâu, liên kết chuỗi giá trị và sản xuất xanh nhằm tạo sức hút đối với doanh nghiệp, đồng thời nâng cao thu nhập cho người dân.

Đây là định hướng được ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên nêu tại Diễn đàn "Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên" sáng 18/7.

Theo ông Cương, phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu dần trở thành yêu cầu bắt buộc nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.Với diện tích tự nhiên hơn 950.000 ha, trong đó đất nông, lâm nghiệp chiếm hơn 90%,

Điện Biên được đánh giá có nhiều điều kiện để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Những năm gần đây, tỉnh đã cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững. Trọng tâm là phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết chuỗi giá trị nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.

Đến nay, nhiều vùng sản xuất tập trung hình thành. Các sản phẩm chủ lực như cà phê, mắc ca, cao su, cây ăn quả và chăn nuôi đại gia súc tiếp tục mở rộng quy mô.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo tỉnh, những kết quả này chưa tương xứng với tiềm năng. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, liên kết giữa các khâu trong chuỗi giá trị chưa bền vững, tỷ lệ chế biến sâu còn thấp, trong khi số lượng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp chưa nhiều. Đây là những điểm nghẽn khiến giá trị gia tăng của nông sản Điện Biên chưa cao và khả năng cạnh tranh còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, Điện Biên xác định việc thu hút doanh nghiệp không chỉ dừng ở mở rộng diện tích vùng nguyên liệu mà phải hướng tới đầu tư vào toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất, chế biến, bảo quản đến tiêu thụ và xuất khẩu.

Tỉnh đặc biệt mong muốn tiếp nhận các giải pháp khoa học và kinh nghiệm thực tiễn để phát triển bền vững các ngành hàng chủ lực. Cùng với đó là các mô hình nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và giảm phát thải đã được kiểm chứng, có khả năng áp dụng tại các tỉnh miền núi.

Một trọng tâm khác là đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo trong sản xuất. Việc phát triển nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp thông minh, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường được xem là điều kiện để nâng cao sức cạnh tranh của nông sản.

Đổi mới công nghệ được tỉnh đặt song hành với hoàn thiện mô hình liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Đây là nền tảng để phát triển vùng nguyên liệu ổn định, tạo đầu ra bền vững cho người sản xuất và giảm rủi ro trong quá trình tiêu thụ nông sản.

Để tạo điều kiện cho dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực này, ông Cương cho biết Điện Biên sẽ tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình triển khai dự án. Mục tiêu nhằm rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, tháo gỡ các khó khăn phát sinh và tạo môi trường đầu tư thuận lợi hơn cho các dự án nông nghiệp.