Tìm giải pháp thúc đẩy chuỗi cung ứng sầu riêng xuyên biên giới

Từ ‘hiện tượng xuất khẩu’ đến yêu cầu phát triển bền vững

Sầu riêng đang trở thành một trong những ngành hàng tăng trưởng ấn tượng nhất của nông nghiệp Việt Nam. Sau khi được xuất khẩu chính ngạch sang thị trường tỷ dân (Trung Quốc), loại “trái cây vua” này liên tục lập những kỷ lục mới về sản lượng và kim ngạch, trở thành động lực tăng trưởng của ngành rau quả.

Thông tin được đưa ra tại “Hội thảo Sầu riêng châu Á lần thứ 2 và Kết nối thương mại cung cầu sầu riêng Việt Nam - Trung Quốc”, do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) - Chi nhánh khu vực TP.HCM phối hợp cùng iFresh Asia Fruit Expo và Công ty TNHH DAKAGO tổ chức sáng nay (14/7), tại TP.HCM.

Sự kiện quy tụ hơn 500 đại biểu là đại diện Tổng Lãnh sự quán Trung Quốc tại TP.HCM, Văn phòng SPS Việt Nam, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, hợp tác xã, chủ sở hữu mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và các nhà nhập khẩu của Việt Nam và Trung Quốc nhằm tìm giải pháp thúc đẩy chuỗi cung ứng sầu riêng xuyên biên giới.

Phát biểu khai mạc, ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký VCCI, Giám đốc VCCI Chi nhánh khu vực TP.HCM cho biết, chỉ trong vòng gần 10 năm, ngành sầu riêng Việt Nam đã có bước phát triển vượt bậc. Nếu năm 2015 sản lượng mới đạt khoảng 366.000 tấn, thì đến năm 2024 đã vượt 1,5 triệu tấn trên gần 180.000 ha.

Đặc biệt, kim ngạch xuất khẩu tăng từ 277 triệu USD năm 2022 lên khoảng 4 tỷ USD năm 2025, giúp sầu riêng tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu trong nhóm hàng rau quả xuất khẩu. Đà tăng trưởng vẫn được duy trì trong năm 2026, khi chỉ trong 5 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu đạt 562,4 triệu USD; riêng thị trường Trung Quốc chiếm 87,5% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Ông Liêm nhấn mạnh, bên cạnh những kết quả tích cực, ngành sầu riêng cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như mở rộng diện tích quá nhanh, nguy cơ dư cung, chất lượng chưa đồng đều, cùng các yêu cầu ngày càng khắt khe về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch thực vật và tiêu chuẩn kỹ thuật. Đã đến lúc ngành sầu riêng Việt Nam phải chuyển từ cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, tiêu chuẩn và thương hiệu.

Theo Ban tổ chức, hội thảo hướng tới ba mục tiêu trọng tâm: tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp Việt Nam với hệ thống phân phối Trung Quốc; cập nhật các quy định mới về truy xuất nguồn gốc và kiểm dịch thực vật; đồng thời thúc đẩy chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị gia tăng cho ngành hàng.

Theo bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở NN-MT tỉnh Đắk Lắk, địa phương đang tập trung vào xây dựng thương hiệu sầu riêng Đắk Lắk đạt chuẩn quốc tế thông qua số hóa mã số vùng trồng, quản lý chặt chẽ quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng yêu cầu của các thị trường nhập khẩu.

Song song đó, tỉnh Đắk Lắk thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải, bảo vệ tài nguyên đất và nguồn nước, hướng tới xây dựng các vùng trồng đạt tiêu chuẩn bền vững. Đắk Lắk cũng ưu tiên phát triển chuỗi cung ứng hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp và hợp tác xã kết nối trực tiếp với các nhà nhập khẩu, giảm trung gian và nâng cao giá trị sản phẩm.

Đầu tư mạnh vào chuỗi giá trị và truy xuất nguồn gốc

Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường, nhiều doanh nghiệp đã chuyển mạnh sang đầu tư chuỗi giá trị khép kín. Bà Nguyễn Thị Mỹ Duy, Giám đốc Công ty TNHH Trái cây 001 cho biết, doanh nghiệp đang theo đuổi chiến lược “Đồng hành cùng nhà vườn - Kết nối thị trường - Nâng tầm nông sản Việt”, trong đó lấy xuất khẩu chính ngạch, minh bạch và tiêu chuẩn quốc tế làm nền tảng phát triển.

Một trong những giải pháp trọng tâm là xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc số hóa với mô hình “mỗi quả sầu riêng - một mã QR”, đồng thời quản lý chặt chẽ mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói theo quy định của nước nhập khẩu. “Hiện chúng tôi đã phát triển mạng lưới 63 điểm thu mua tại 20 tỉnh, thành phố, kết nối với nhà máy chế biến rộng 50.000 m², ứng dụng dây chuyền phân loại tự động và công nghệ cấp đông siêu tốc (IQF), góp phần bảo đảm chất lượng sản phẩm phục vụ xuất khẩu”, bà Duy khẳng định.

Theo bà Duy, với năng lực cung ứng khoảng 1.200 tấn/ngày vào mùa cao điểm và thời gian vận chuyển đến cửa khẩu Trung Quốc chỉ khoảng 6 ngày, doanh nghiệp kỳ vọng tiếp tục giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh cho sầu riêng Việt Nam.

Đại diện đơn vị tổ chức phía Trung Quốc (iFresh Asia Fruit Expo), bà Cai Jianfei, đánh giá TP.HCM là cửa ngõ quan trọng kết nối thương mại giữa Việt Nam với thế giới và cho rằng hội thảo lần này đánh dấu bước chuyển của ngành sầu riêng hai nước từ giai đoạn tăng trưởng nhanh sang hợp tác chiến lược dựa trên chất lượng và giá trị gia tăng.

Theo bà Cai Jianfei, Việt Nam có lợi thế về vùng nguyên liệu, điều kiện canh tác và năng lực sơ chế, chế biến ngày càng hoàn thiện; trong khi Trung Quốc là thị trường tiêu thụ sầu riêng lớn nhất thế giới với nhu cầu ngày càng cao về chất lượng, thương hiệu và truy xuất nguồn gốc. Sự bổ trợ này mở ra dư địa lớn để hai bên hợp tác sâu hơn trong toàn bộ chuỗi giá trị ngành hàng.

Đại diện iFresh Asia Fruit Expo cũng cho rằng, giai đoạn phát triển theo chiều rộng của thương mại sầu riêng Việt Nam - Trung Quốc đang dần khép lại. Thay vào đó sẽ là giai đoạn cạnh tranh bằng chất lượng, tiêu chuẩn, thương hiệu và sự minh bạch của chuỗi cung ứng. Đặc biệt, việc hệ thống truy xuất nguồn gốc sầu riêng đã chính thức triển khai trên toàn quốc từ ngày 1/7/2026 được xem là bước chuyển quan trọng trong quản lý mã số vùng trồng, kiểm soát chất lượng và minh bạch chuỗi xuất khẩu.

Theo các chuyên gia, bên cạnh giá cả và năng lực cung ứng, các nhà nhập khẩu Trung Quốc hiện đặc biệt quan tâm đến mức độ chuẩn hóa của nhà máy, tính minh bạch trong quản lý vùng nguyên liệu cũng như khả năng duy trì chất lượng ổn định của doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng chuỗi sản xuất - chế biến - xuất khẩu theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ số và truy xuất nguồn gốc sẽ là chìa khóa để sầu riêng Việt Nam tiếp tục giữ vững đà tăng trưởng, nâng cao giá trị và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.