Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đang xây dựng dự thảo Dự án Đối tác chuỗi giá trị nuôi trồng thủy sản Hoa Kỳ - Việt Nam (FAST-V), do Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) tài trợ. Tổng vốn dự án hơn 15,6 triệu USD, gồm vốn ODA không hoàn lại của USDA và các nguồn đối ứng từ các đối tác tham gia.
FAST-V được thiết kế nhằm cải thiện chuỗi giá trị cá rô phi tại Việt Nam, đồng thời thúc đẩy thương mại thức ăn chăn nuôi từ đậu nành và các sản phẩm cá rô phi. Trong giai đoạn 2026-2030, dự án đặt mục tiêu tăng sản lượng thương mại cá rô phi tích lũy đạt 1,21 triệu tấn, tạo doanh thu khoảng 1,25 tỷ USD.
Với đặc tính dễ nuôi, thích nghi rộng, chất lượng thịt phù hợp nhu cầu tiêu dùng quốc tế, cá rô phi trở thành đối tượng thủy sản nước ngọt quan trọng và có tốc độ tăng trưởng nhanh. Ảnh: DH.
Theo dự thảo, có 9 tỉnh, thành phố thuộc thuộc hai vùng sản xuất cá rô phi trọng điểm là Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) tham gia dự án, gồm: Hải Phòng, Hưng Yên, Ninh Bình, Thanh Hóa, An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Vĩnh Long và Cà Mau.
Trong đó, An Giang và Cần Thơ là hai địa phương đạt điểm đánh giá cao nhất trong quá trình lựa chọn, nhờ đáp ứng đồng thời các tiêu chí về năng lực sản xuất, chuỗi giá trị và năng lực triển khai.
Ngày 21/7, tại TP Cần Thơ, Cục Thủy sản và Kiểm ngư đã tổ chức tham vấn ý kiến các HTX, doanh nghiệp và cơ quan quản lý các địa phương vùng ĐBSCL dự kiến tham gia FAST-V. Sau hội thảo này, Cục tiếp tục lấy ý kiến tại các tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Hồng để hoàn thiện dự án, trước khi trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Ông Nhữ Văn Cẩn, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết, việc xây dựng Dự án FAST-V có ý nghĩa thiết thực, thúc đẩy ngành hàng cá rô phi phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và hội nhập quốc tế.
Theo ông Cẩn, cá rô phi đang nổi lên là một trong những đối tượng nuôi có tiềm năng lớn trên thế giới. Hiện nay, thủy sản này được nuôi tại hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ, với sản lượng từ 7-7,3 triệu tấn mỗi năm.
Ông Nhữ Văn Cẩn, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư kỳ vọng, Dự án FAST-V sẽ góp phần thúc đẩy ngành hàng cá rô phi phát triển hiện đại, hiệu quả và hội nhập quốc tế. Ảnh: Kim Anh.
Tại Việt Nam, giai đoạn 2015-2025, sản lượng cá rô phi tăng từ 188 nghìn tấn lên 420 nghìn tấn. Riêng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 99 triệu USD, trong đó giá trị xuất khẩu cá rô phi sang Hoa Kỳ đạt trên 53 triệu USD.
Hiện cả nước có 303 cơ sở sản xuất giống, 178 cơ sở ương dưỡng, 77 nhà máy sản xuất thức ăn và khoảng 510 cơ sở chế biến đủ điều kiện xuất khẩu. Đây là nền tảng thuận lợi để phát triển ngành hàng cá rô phi theo hướng hiện đại và quy mô lớn.
Tuy nhiên, theo ông Cẩn, kết quả khảo sát thực tế cho thấy, ngành hàng cá rô phi vẫn còn nhiều điểm nghẽn lớn cần sớm tập trung tháo gỡ.
Trước hết, Việt Nam chưa chủ động được nguồn giống cá rô phi chất lượng cao, chỉ mới đáp ứng dưới 20-30% nhu cầu. Bên cạnh đó, việc sản xuất hiện nay vẫn còn phân tán, chưa hình thành các vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến và xuất khẩu, dẫn đến liên kết chuỗi còn lỏng lẻo.
Ngoài ra, giá thành sản xuất cá rô phi vẫn còn cao, mức độ ứng dụng cơ giới hóa, công nghệ và chuyển đổi số còn hạn chế, làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm. Đáng chú ý, một số địa phương chưa có định hướng phát triển tổng thể và cơ chế đủ mạnh để thúc đẩy đồng bộ toàn chuỗi từ giống, thức ăn, nuôi thương phẩm đến chế biến và thị trường.
Cả nước hiện có gần 43.000 ha nuôi cá rô phi, vùng sản xuất chính tập trung tại Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: Kim Anh.
Trong khuôn khổ Chương trình Thực phẩm vì sự tiến bộ, USDA đánh giá, nếu giải quyết hiệu quả các điểm nghẽn trên, ngành hàng cá rô phi nước ta có thể đạt doanh thu trên 1 tỷ USD trong tương lai.
Để dự thảo Dự án FAST-V phù hợp với thực tiễn và có tính khả thi trong quá trình triển khai, các bên liên quan đã đề xuất nhiều giải pháp đột phá về giống, công nghệ, tổ chức sản xuất, liên kết chuỗi, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, chế biến và phát triển thị trường. Đồng thời, kiến nghị cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các đối tác quốc tế để bảo đảm dự án được triển khai hiệu quả, bền vững và có khả năng nhân rộng.
Dự kiến, Dự án FAST-V sẽ mang lại lợi ích trực tiếp cho hơn 25.000 người và gián tiếp cho trên 160.000 người.
