Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh ngày càng gay gắt, yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm, chế biến và phát triển thị trường nông, lâm, thủy sản (NLTS) của Việt Nam được đặt lên hàng đầu.
Kim ngạch xuất khẩu NLTS năm 2021 đạt 48,6 tỷ USD, đến năm 2024 tăng lên 62,5 tỷ USD, mức tăng trưởng trung bình 8% mỗi năm. Sáu tháng đầu năm 2025, xuất khẩu NLTS đạt 33,84 tỷ USD, tăng 15,5% so với cùng kỳ năm trước. Hàng nông sản Việt Nam hiện đã có mặt tại hơn 180 quốc gia, khẳng định vị thế của một nền nông nghiệp năng động, hội nhập sâu rộng.
Hàng nông sản Việt Nam hiện đã có mặt tại hơn 180 quốc gia và vùng lãnh thổ, khẳng định vị thế của một nền nông nghiệp năng động, hội nhập sâu rộng. Ảnh: QL.
Đi cùng quá trình phát triển đó, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) giữ vai trò then chốt trong việc kết nối sản xuất với tiêu dùng, nâng cao giá trị gia tăng và giải quyết bài toán đầu ra cho nông sản Việt Nam.
Giai đoạn 2021 - 2025, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường đã chủ động hoàn thiện khung pháp lý về quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu nông sản. Hàng loạt chính sách, đề án và kế hoạch đã được triển khai đồng bộ, góp phần ổn định sản xuất, bình ổn thị trường, thúc đẩy xuất khẩu.
Công tác giám sát, chứng nhận, thanh tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm được thực hiện nghiêm túc với hàng chục nghìn cơ sở sản xuất, kinh doanh được kiểm tra hằng năm. Trên 93% cơ sở nhỏ lẻ đã ký cam kết đảm bảo an toàn thực phẩm, hơn 98% cơ sở đủ điều kiện sản xuất.
Đặc biệt, chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc trở thành điểm sáng với trên 30.000 doanh nghiệp, hợp tác xã ứng dụng nền tảng số trong quản lý chất lượng giúp nâng cao độ tin cậy, giảm rủi ro, tăng hiệu quả kinh tế.
Bên cạnh đó, công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản ghi nhận bước phát triển vượt bậc, tăng trưởng bình quân 8% mỗi năm. Hiện cả nước có gần 8.000 cơ sở chế biến quy mô công nghiệp gắn với xuất khẩu và hơn 22.000 cơ sở quy mô nhỏ phục vụ thị trường trong nước. Tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu tăng từ 20% năm 2021 lên trên 30% năm 2024.
Tỷ trọng sản phẩm nông sản chế biến sâu của nước ta đã tăng từ 20% năm 2021 lên trên 30% vào năm 2024. Ảnh: QL.
Hệ thống kho lạnh, trung tâm logistics, bảo quản hiện đại được đầu tư đồng bộ, giúp giảm tổn thất sau thu hoạch xuống dưới 20%, góp phần nâng cao chất lượng nông sản và mở rộng thị trường.
Về thương mại, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tăng trưởng trên 10%/năm, đạt kỷ lục 62,5 tỷ USD năm 2024, thặng dư thương mại đạt 17,9 tỷ USD. Việt Nam hiện có 11 mặt hàng xuất khẩu đạt trên 1 tỷ USD, trong đó 7 mặt hàng vượt mốc 3 tỷ USD.
Cục cũng chủ động xúc tiến thương mại tại nhiều thị trường trọng điểm, từ Trung Quốc, EU, Châu Mỹ đến ASEAN và Trung Đông, góp phần củng cố hình ảnh và uy tín của nông sản Việt trên thị trường thế giới.
Bên cạnh thành tựu, lĩnh vực chế biến, quản lý chất lượng và phát triển thị trường nông sản vẫn đối mặt với thách thức như chất lượng chưa đồng đều, chế biến sâu còn hạn chế, hạ tầng logistics yếu, ứng dụng công nghệ chưa đồng bộ. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để đưa ra những đột phá mới theo hướng xanh và bền vững.
Một số định hướng cần tập trung trong giai đoạn tới là hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách đồng bộ về chất lượng, an toàn thực phẩm, chế biến và thị trường, phù hợp chuẩn mực quốc tế, tăng cường kiểm tra - chứng nhận - giám sát chuỗi sản xuất.
Công nghệ sau thu hoạch ngày càng được các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản chú trọng. Ảnh: Tùng Đinh.
Phát triển hạ tầng logistics và chế biến hiện đại, khuyến khích đầu tư tư nhân vào công nghệ cao, chế biến sâu, bảo quản thông minh, giảm tổn thất sau thu hoạch xuống dưới 10%.
Thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, hình thành nền tảng dữ liệu quốc gia về nông nghiệp, tích hợp AI, Big Data trong dự báo thị trường, quản lý rủi ro và truy xuất nguồn gốc.
Xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam gắn với giá trị bản địa và tiêu chuẩn quốc tế, thúc đẩy chương trình “Made in Vietnam” và sản phẩm OCOP theo hướng sinh thái, hữu cơ, có trách nhiệm.
Cuối cùng là đầu tư cho nguồn nhân lực chất lượng cao, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên bản lĩnh, có năng lực về quản lý, công nghệ và chuyển đổi số. Đồng thời tăng cường liên kết công – tư - địa phương trong thực hiện các chương trình phát triển thị trường.
Tầm nhìn đến năm 2030, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường xác định sứ mệnh tham mưu chiến lược, dẫn dắt đổi mới, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển thị trường nông sản hiện đại, xanh, bền vững và hội nhập quốc tế.
Nhân kỷ niệm 80 năm Ngày Nông nghiệp và Môi trường và Đại hội Thi đua yêu nước lần thứ I, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức chuỗi sự kiện kéo dài từ tháng 7 đến tháng 12/2025. Trong đó trọng tâm là lễ Kỷ niệm 80 năm ngành Nông nghiệp và Môi trường và Đại hội Thi đua yêu nước lần thứ I, dự kiến tổ chức sáng 12/11/2025 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Hà Nội) với hơn 1.200 đại biểu tham dự, gồm lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Chính phủ; nguyên lãnh đạo Bộ, đại diện các tổ chức quốc tế và các điển hình tiên tiến trong toàn ngành.
