Ủy ban châu Âu (EC) ngày 18/7 (giờ địa phương) đã trình đề xuất cải tổ Hệ thống mua bán phát thải của Liên minh châu Âu (EU ETS), theo hướng giảm áp lực cho doanh nghiệp thông qua việc kéo dài thời gian cấp hạn ngạch phát thải miễn phí, điều chỉnh lộ trình cắt giảm phát thải và tăng hỗ trợ đầu tư vào công nghệ sạch.
EU ETS là công cụ cốt lõi trong chính sách khí hậu của Liên minh châu Âu, áp dụng đối với các nhà máy điện, hãng hàng không, doanh nghiệp vận tải biển và nhiều ngành công nghiệp phát thải lớn. Theo cơ chế này, doanh nghiệp phải mua hạn ngạch cho lượng khí CO₂ phát thải, đồng thời tổng lượng phát thải được khống chế bằng một mức trần giảm dần theo thời gian.
Ủy ban châu Âu đề xuất cải tổ Hệ thống mua bán phát thải (EU ETS), bao gồm kéo dài thời gian cấp hạn ngạch phát thải miễn phí và nới lộ trình cắt giảm phát thải. Ảnh: SDG.
Theo EC, việc sửa đổi EU ETS nhằm bảo đảm hệ thống tiếp tục vận hành trong những thập kỷ tới, đồng thời phù hợp với mục tiêu giảm 90% lượng phát thải ròng vào năm 2040 của EU. Tuy nhiên, đề xuất cũng phản ánh sức ép ngày càng lớn từ nhiều quốc gia thành viên và các ngành công nghiệp cho rằng chi phí carbon cao đang làm suy giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp châu Âu.
Theo các quan chức EU, EC dự kiến giảm tốc độ thu hẹp hạn ngạch phát thải hằng năm xuống khoảng 3,7% từ năm 2031, thay vì 4,3% như hiện nay, trước khi tiếp tục giảm từ năm 2036. Mức điều chỉnh này được kỳ vọng sẽ tạo thêm dư địa để doanh nghiệp thích ứng với quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là đề xuất kéo dài cơ chế cấp miễn phí một phần hạn ngạch phát thải đến cuối năm 2037, thay vì chấm dứt vào năm 2034 như kế hoạch trước đây. Điều này đồng nghĩa với việc lộ trình áp dụng đầy đủ Cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới (CBAM) cũng có thể được lùi đến cuối năm 2037.
Để khuyến khích đầu tư xanh, EC đề xuất doanh nghiệp có kế hoạch đầu tư giảm phát thải tại châu Âu sẽ được cấp trước 80% lượng hạn ngạch phát thải miễn phí, trong khi 20% còn lại chỉ được phân bổ sau khi hoàn thành các khoản đầu tư đã cam kết.
Ủy ban châu Âu cũng muốn siết chặt việc sử dụng nguồn thu từ EU ETS, yêu cầu các quốc gia thành viên dành 50% doanh thu từ hệ thống này để tái đầu tư vào các ngành công nghiệp trong nước. Kể từ năm 2013, EU ETS đã tạo ra khoảng 260 tỷ euro doanh thu từ hoạt động đấu giá hạn ngạch phát thải.
Tuy nhiên, đề xuất này đang vấp phải phản đối từ một số quốc gia thành viên. Trong tuần qua, 10 nước, trong đó có Italy và Ba Lan, đã bày tỏ quan ngại về một số nội dung của kế hoạch, đặc biệt là việc gắn điều kiện đầu tư với cơ chế cấp hạn ngạch phát thải miễn phí. Nhiều chính phủ cho rằng họ cần duy trì quyền chủ động sử dụng nguồn thu từ EU ETS để cân đối ngân sách.
Ở chiều ngược lại, một số quốc gia như Tây Ban Nha cảnh báo việc nới lỏng EU ETS có thể tạo ra sự thiếu công bằng đối với các doanh nghiệp đã đầu tư sớm để cắt giảm phát thải, đồng thời làm suy yếu động lực chuyển đổi xanh của châu Âu.
Đề xuất cải tổ được đưa ra trong bối cảnh EU liên tiếp hứng chịu các đợt nắng nóng và cháy rừng kỷ lục, nhưng đồng thời cũng phải đối mặt với làn sóng phản đối ngày càng gia tăng đối với các chính sách khí hậu. Trước đó, Brussels đã nới lỏng một số quy định môi trường áp dụng cho ngành ô tô và nông nghiệp nhằm giảm bớt gánh nặng cho doanh nghiệp.
Hiện EU ETS bao phủ khoảng 40% tổng lượng phát thải khí nhà kính của Liên minh châu Âu và lượng phát thải từ các lĩnh vực thuộc hệ thống này đã giảm khoảng 50% kể từ năm 2005.
Ngoài các thay đổi trên, EC cũng đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng EU ETS đối với các chuyến bay quốc tế khởi hành từ châu Âu đến các điểm đến trong phạm vi 5.000 km, bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ và một số nước Trung Đông, nhưng không áp dụng đối với các chuyến bay đến Mỹ. Đề xuất này đã làm dấy lên lo ngại từ Phòng Thương mại Mỹ tại EU, cho rằng việc mở rộng EU ETS có thể làm gia tăng căng thẳng thương mại và kéo theo các biện pháp đáp trả từ các đối tác lớn.
Theo quy trình lập pháp của EU, các quốc gia thành viên và Nghị viện châu Âu sẽ tiếp tục đàm phán để hoàn thiện nội dung sửa đổi EU ETS trong khoảng một năm tới trước khi chính thức thông qua.
