Tại Hội nghị Khí hậu đang diễn ra ở Bonn (Đức) hồi tháng 6/2025, một vấn đề nổi bật được đặt ra: nhiều quốc gia chưa hoàn thành việc nộp bản đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) cập nhật theo Thỏa thuận Paris.
NDC là công cụ cốt lõi thể hiện nỗ lực giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu, được yêu cầu cập nhật 5 năm một lần, hướng đến mục tiêu hạn chế nhiệt độ toàn cầu không vượt quá 1,5ºC.
Tuy nhiên, hạn chót nộp NDC 3.0 cho mục tiêu 2035 là ngày 10/2/2025, nhưng chỉ 13/ 95 quốc gia thực hiện. Sau khi Liên hợp quốc gia hạn tới tháng 9, con số cũng chỉ dừng ở 24. Đến nay có 65/95 quốc gia đệ trình. Tình trạng này phản ánh khoảng cách lớn giữa lời hứa và hành động.
Cộng đồng quốc tế kỳ vọng Việt Nam sẽ nâng mức cam kết trong NDC 3.0 phù hợp với điều kiện phát triển của đất nước. Ảnh minh hoạ.
Thực tế, nhiều quốc gia vẫn chưa có kế hoạch đủ mạnh để hiện thực hóa các cam kết 2030 vốn đã thiếu quyết liệt. Vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ là cam kết bao nhiêu, mà là cách thức thực hiện ra sao. Một NDC hiệu quả không thể dừng ở những con số mục tiêu, mà phải chứng minh được tính khả thi thông qua lộ trình chuyển đổi, nhu cầu đầu tư và chính sách hỗ trợ. NDC càng cụ thể, càng dễ thu hút vốn tư nhân và tăng tính tin cậy, qua đó tạo ra động lực tích cực trong hợp tác quốc tế.
Theo yêu cầu tối thiểu của Thỏa thuận Paris, các quốc gia chỉ buộc phải cung cấp thông tin cơ bản như năm cơ sở, phạm vi cam kết, phương pháp tính toán…, còn chi tiết về kế hoạch thực thi chỉ ở mức khuyến khích.
Các quốc gia đang có cách tiếp cận NDC đa chiều. Canada nêu rõ các chính sách đã và sẽ triển khai, từ kế hoạch cắt giảm phát thải toàn nền kinh tế đến luật công bố thông tin khí hậu. Brazil kết hợp các thể chế lâu đời với kế hoạch khí hậu mới gồm chiến lược thích ứng và giảm thiểu theo ngành. Nhật Bản thậm chí thông qua hẳn Kế hoạch ứng phó biến đổi khí hậu ngay trong ngày nộp NDC, với chỉ tiêu cụ thể theo từng loại khí nhà kính.
Trong khi đó, Singapore tập trung nhiều vào các biện pháp giảm phát thải toàn cầu, như tài trợ đóng cửa nhà máy nhiệt điện than, nhưng lại thiếu dẫn chiếu luật pháp trong nước. Saint Lucia, một đảo quốc dễ tổn thương, thì coi NDC như lời kêu gọi hỗ trợ, kêu gọi đầu tư cho 10 lĩnh vực ưu tiên và dựa vào luật khí hậu 2024 cùng các thể chế hiện có.
Với các nước đang phát triển, khả năng xây dựng và thực thi NDC đáng tin cậy phụ thuộc rất lớn vào tài chính khí hậu. Nhiều NDC được nộp trong tình trạng “có điều kiện”, nghĩa là chỉ có thể thực hiện khi nhận được hỗ trợ quốc tế, phù hợp với nguyên tắc trách nhiệm chung nhưng khác biệt của Thỏa thuận Paris.
Nhiều công cụ độc lập đã xuất hiện nhằm tăng tính minh bạch và giám sát, như Climate Action Tracker theo dõi mức độ phù hợp giữa NDC và mục tiêu Paris, hay NDC Align đánh giá việc tích hợp cam kết vào luật quốc gia. Dù tiến độ còn chậm, nhưng kỳ họp tại Bonn được coi là cơ hội then chốt để các nước chứng minh quyết tâm biến cam kết thành hành động.
