Áp lực nguồn cung điện sạch cho tăng trưởng xanh

Nhu cầu điện sạch tăng mạnh

TP.HCM đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026 - 2030. Để làm được điều này, nhu cầu điện năng - đặc biệt là điện sạch đang gia tăng nhanh chóng. Theo ông Phạm Bình An - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, điện năng là hạ tầng cốt lõi, cần đi trước một bước để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng.

Trong giai đoạn tới, thành phố xác định các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu (data center), công nghiệp bán dẫn, đô thị thông minh và giao thông xanh sẽ là những động lực chính, đồng thời kéo theo nhu cầu điện tăng mạnh cả về quy mô lẫn chất lượng.

Đáng chú ý, hạ tầng số đang trở thành “điểm nóng” tiêu thụ điện. Một trung tâm dữ liệu có thể tốn từ 20 - 100 MW điện, trong khi các hệ thống AI với cụm máy chủ hiệu năng cao tiêu thụ điện gấp 10 - 20 lần máy chủ thông thường. “TP.HCM đang được định hướng trở thành trung tâm dữ liệu của khu vực, khiến nhu cầu điện cho lĩnh vực này dự báo sẽ tiếp tục tăng nhanh trong những năm tới”, ông Phạm Bình An chia sẻ.

Song song đó, quá trình chuyển đổi xanh trong giao thông và đô thị cũng tạo ra áp lực mới lên hệ thống điện. Theo ông Phạm Bình An, việc phát triển xe điện và hạ tầng sạc sẽ làm gia tăng đáng kể phụ tải. Dự kiến đến năm 2027, hệ thống trạm sạc xe điện có thể cần tổng công suất khoảng 700 MW, tương đương gần 8% công suất đỉnh hiện nay của thành phố. Khi mạng lưới metro hoàn thiện, nhu cầu điện cho giao thông đô thị có thể đạt từ hàng trăm MW đến khoảng 1 GW.

Không chỉ tăng về lượng, yêu cầu về “độ sạch” của điện cũng ngày càng khắt khe. Ông Trần Việt Hà - Phó Trưởng ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TP.HCM (HEPZA) cho biết, các trung tâm dữ liệu hiện nay phải sử dụng năng lượng sạch theo yêu cầu của khách hàng quốc tế. “Tuy nhiên, thực tế nguồn năng lượng sạch hiện mới chỉ đáp ứng khoảng 60% nhu cầu, phần còn lại doanh nghiệp vẫn phải mua tín chỉ carbon từ các nguồn khác để bù đắp”, ông Hà cho hay.

Bên cạnh đó, độ ổn định của hệ thống điện cũng là yếu tố sống còn. Theo ông Trần Việt Hà, trong sản xuất công nghiệp hiện đại, ngay cả những sự cố điện rất ngắn cũng có thể gây thiệt hại lớn. “Có trường hợp chỉ là nhảy điện, nhưng cộng dồn lại trong năm có thể khiến doanh nghiệp thiệt hại tới khoảng 5 triệu USD doanh thu”, ông dẫn chứng.

Giải bài toán nguồn cung điện sạch

Trước áp lực gia tăng, việc phát triển các nguồn năng lượng sạch tại chỗ được xem là giải pháp cấp thiết. Trong đó, điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp, khu chế xuất được đánh giá còn nhiều dư địa.

Tuy nhiên, theo ông Trần Việt Hà, tỷ lệ triển khai hiện vẫn còn hạn chế, chưa đến 20%, dù tiềm năng rất lớn. Một trong những nguyên nhân là sự mất cân đối giữa nhu cầu và khả năng khai thác. “Có doanh nghiệp cần sử dụng nhiều năng lượng sạch nhưng không có diện tích mái để lắp đặt. Ngược lại, có doanh nghiệp có nhà xưởng lớn nhưng chưa tận dụng hết tiềm năng này”, ông cho biết.

Từ thực tế đó, ông Hà đề xuất cần có cơ chế hoặc đơn vị trung gian để kết nối, điều phối nguồn năng lượng sạch giữa các doanh nghiệp, qua đó tối ưu hóa nguồn lực và giảm chi phí đầu tư.

Ở góc độ quy hoạch, ông Phạm Bình An nhấn mạnh TP.HCM cần phát triển đa dạng nguồn điện, trong đó ưu tiên năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió, điện từ rác, kết hợp với các nguồn chuyển tiếp như điện khí LNG và hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS). Việc phát triển điện phân tán không chỉ giúp tăng tính tự chủ mà còn góp phần giảm phát thải, phù hợp với định hướng tăng trưởng xanh.

Bên cạnh đó, hoàn thiện cơ chế chính sách cũng là yếu tố then chốt. Các mô hình như mua bán điện trực tiếp (DPPA), cơ chế khuyến khích điện mặt trời mái nhà trong khu công nghiệp, hay thu hút đầu tư tư nhân vào lĩnh vực năng lượng sạch cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn.

Theo Sở Công thương TP.HCM, hiện nay, tỉ lệ lắp đặt điện mặt trời mái nhà tại các khu công nghiệp mới đạt khoảng 20%, đây được xem là tín hiệu tích cực sau 5 - 7 năm phát triển. Theo định hướng từ Chỉ thị số 10, thành phố đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lắp đặt lên khoảng 10% diện tích mái nhà tại khu dân cư, cơ quan và khu công nghiệp.