Dòng vốn đầu tư tác động toàn cầu đang tăng nhanh, mở ra cơ hội lớn cho các quốc gia đang phát triển. Tại Đông Nam Á, Việt Nam đang nổi lên là điểm đến hàng đầu của dòng vốn này. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả nguồn lực cho phát triển bền vững, nhiều rào cản về vốn, thể chế và năng lực doanh nghiệp vẫn cần được tháo gỡ.
Ông Robert Kraybill, Giám đốc Đầu tư Quỹ Đầu tư Tác động Impact Investment Exchange (IIX). Ảnh: ITPC.
Dòng vốn toàn cầu hướng đến phát triển bền vững
Ngày 10/3, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh (ITPC) và Quỹ Đầu tư Tác động IIX phối hợp với Bộ Các vấn đề Toàn cầu Canada (GAC) tổ chức Diễn đàn “Kết nối đầu tư tác động: Nguồn vốn cho tăng trưởng”.
Ông Robert Kraybill, Giám đốc Đầu tư Quỹ Impact Investment Exchange (IIX) cho biết, tổng tài sản toàn cầu hiện đạt khoảng 471 nghìn tỷ USD, trong đó hơn 30 nghìn tỷ USD được phân bổ cho các tiêu chí Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG). Riêng thị trường đầu tư tác động đã đạt quy mô khoảng 1,6 nghìn tỷ USD.
Tuy nhiên, khu vực châu Á - Thái Bình Dương vẫn thiếu khoảng 1,5 nghìn tỷ USD để thực hiện các Mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs), đặc biệt trong các lĩnh vực hành động khí hậu, tăng trưởng kinh tế bền vững và bảo vệ hệ sinh thái biển.
"Trong bối cảnh nguồn ODA và viện trợ không hoàn lại đang giảm dần, nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, buộc phải chuyển sang các mô hình tài chính mới, đẩy mạnh huy động vốn tư nhân và các cơ chế tài chính hỗn hợp", ông Robert Kraybill nói.
Theo báo cáo của IIX, giai đoạn 2020 - 2022, Việt Nam đã thu hút khoảng 2 tỷ USD vốn đầu tư tác động, chiếm 30% tổng dòng vốn của Đông Nam Á, vượt Indonesia, Thái Lan và Philippines. Tính từ năm 2017, tổng vốn đầu tư tác động vào Việt Nam đã vượt 3,2 tỷ USD.
Nguồn vốn tập trung chủ yếu vào năng lượng và dịch vụ tài chính. Đáng chú ý, Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) đã cam kết 310 triệu USD tài trợ khí hậu cho Việt Nam trong năm tài chính 2024. Tuy vậy, thị trường vẫn tồn tại những điểm nghẽn khi 68% nguồn vốn dưới dạng cho vay, trong khi vốn góp cổ phần chỉ chiếm khoảng 25-30%. Điều này phản ánh hạn chế về số lượng doanh nghiệp đủ điều kiện tiếp nhận vốn đầu tư.
Bên cạnh đó, hệ sinh thái doanh nghiệp tạo tác động xã hội (SIB) tại Việt Nam đang đóng vai trò quan trọng trong giải quyết các vấn đề xã hội, đặc biệt tại các vùng khó khăn. Tuy nhiên, 92,8% doanh nghiệp thuộc nhóm siêu nhỏ và nhỏ, nên khả năng tiếp cận vốn còn hạn chế.
Theo thống kê, khoảng trống tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam lên tới 24 tỷ USD mỗi năm, với 62% nhu cầu vốn chưa được đáp ứng. Nguyên nhân chủ yếu do thiếu tài sản thế chấp, năng lực quản trị còn hạn chế và thiếu các công cụ tài chính phù hợp.
"Việt Nam đang đặt ra nhiều mục tiêu phát triển bền vững như Net Zero vào năm 2050, thúc đẩy năng lượng tái tạo và xây dựng nền kinh tế tuần hoàn.
Các tiêu chuẩn ESG cũng ngày càng tác động mạnh đến kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Nhiều ngành chủ lực như thủy sản, dệt may, cà phê đang phải đáp ứng các yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc và sản xuất bền vững từ các thị trường lớn.
Trong khi đó, biến đổi khí hậu có thể khiến năng suất nông nghiệp Việt Nam có thể giảm khoảng 9,1% vào năm 2050, buộc doanh nghiệp phải đầu tư mạnh vào công nghệ và chuyển đổi xanh", ông Robert Kraybill nói.
Đại sứ Canada tại Việt Nam Jim Nickel. Ảnh: ITPC.
Cần cơ chế mới để khơi thông dòng vốn
Để giải quyết bài toán này, ông Robert Kraybill, Giám đốc Đầu tư Quỹ IIX khuyến nghị, Việt Nam triển khai ba giải pháp chính để thúc đẩy đầu tư tác động.
Đó là, xây dựng cơ chế chia sẻ rủi ro, kết hợp vốn công với nguồn lực từ các định chế tài chính phát triển nhằm thu hút đầu tư tư nhân; phát triển các công cụ tài chính linh hoạt như tài chính dựa trên doanh thu hoặc các khoản vay liên kết tác động, giúp doanh nghiệp giảm áp lực trả nợ cố định; tăng cường hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp, đồng thời đơn giản hóa thủ tục pháp lý để doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn.
Theo ông Robert Kraybill, nếu tháo gỡ được các điểm nghẽn về vốn và thể chế, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm đầu tư tác động của khu vực, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế gắn với phát triển bền vững.
Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM trao đổi với Giám đốc Đầu tư Quỹ IIX. Ảnh: ITPC.
Ông Jim Nickel, Đại sứ Canada tại Việt Nam cho biết, Canada đang phối hợp với Quỹ IIX triển khai Dự án Sẵn sàng cho Đầu tư Tác động tại Việt Nam (IIRV) nhằm nâng cao năng lực cho doanh nghiệp trong nước. Đến nay, chương trình đã huy động được 17,5 triệu đô la Canada vốn tư nhân cho các doanh nghiệp Việt Nam.
Theo Đại sứ Canada, với nguồn nhân lực năng động và tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ, Việt Nam có nhiều tiềm năng trở thành một trong những quốc gia dẫn dắt khu vực về tăng trưởng bao trùm và đầu tư tạo tác động.
"Khi doanh nghiệp Việt Nam phát triển thông qua đổi mới sáng tạo, giải pháp khí hậu và thực hành bình đẳng giới, họ sẽ trở thành đối tác tiềm năng của các nhà xuất khẩu, nhà cung cấp công nghệ và các nhà đầu tư trong chuỗi cung ứng bền vững của Canada", ông Jim Nickel nói và cho biết thêm, Canada cam kết thúc đẩy các quan hệ đối tác nhằm giúp doanh nghiệp Việt Nam không chỉ tiếp cận nguồn vốn mà còn mở rộng cơ hội thương mại.
Thông qua hợp tác, doanh nghiệp Việt Nam có thể tiếp cận các giải pháp công nghệ sạch, nông nghiệp, thực phẩm và công nghệ số từ Canada, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.
Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM cho biết, thành phố đang định hướng phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045 với mục tiêu tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực.
TP.HCM hiện ưu tiên thu hút đầu tư vào các lĩnh vực kinh tế xanh, năng lượng sạch, công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời phát triển mạnh hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo để thu hút các dòng vốn đầu tư bền vững.
