Ám ảnh nơi cửa cống điều tiết
Hồ Dầu Tiếng là công trình thủy lợi lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á có diện tích mặt nước hồ khoảng 270 km2 (diện tích lưu vực 2.700 km2), với dung tích thiết kế chứa là 1,58 tỷ m3 nước, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh nguồn nước cho vùng Đông Nam Bộ.
Kênh dẫn nước Phước Hòa - Dầu Tiếng tiếp tục bị đe dọa bởi xác động vật. Ảnh: Trần Trung.
Thời gian gần đây, dòng kênh dẫn Phước Hòa - Dầu Tiếng, tuyến kênh huyết mạch chuyển nguồn nước từ hồ Phước Hòa (xã An Thái, Thành phố Hồ Chí Minh) về hồ Dầu Tiếng (tỉnh Tây Ninh) liên tục bị ô nhiễm nghiêm trọng trước nạn vứt xác động vật chết. Giữa bối cảnh Tết Nguyên đán 2026 cận kề, khi nhu cầu nước sạch tăng cao, người dân trong khu vực đứng trước nguy cơ phải “sống chung” với nguồn nước ô nhiễm, trong khi lực lượng vận hành công trình đang kiệt sức vì rác thải và xác chết gia súc.
Ghi nhận của phóng viên trong những ngày cuối tháng 12/2025 và đầu tháng 1/2026, tại cống điều tiết K37 (Trạm K37), thuộc địa bàn xã Minh Thạnh, TP. Hồ Chí Minh, một khung cảnh hãi hùng hiện ra trước mắt. Dưới dòng nước xanh ngắt vốn để phục vụ sinh hoạt và tưới tiêu là những bao tải trương phồng, lềnh bềnh xác heo, xác gà, vịt đang trong quá trình phân hủy mạnh.
Mùi hôi thối nồng nặc bốc lên, đặc quánh trong không khí, theo gió lùa thẳng vào khu dân cư lân cận. Ông Trịnh Văn Hoài, Trạm trưởng trạm K37, chua chát nói: “Đây là nỗi ám ảnh thường trực của anh em công nhân. Cứ mỗi sáng ra ca, việc đầu tiên không phải là kiểm tra máy móc mà là đi… vớt xác. Có những xác heo nặng cả tạ, trương sình, dòi bọ bò lổm ngổm. Khẩu trang y tế đeo hai, ba lớp cũng không ngăn nổi mùi tử khí”.
Xác động vật phân hủy không chỉ gây ô nhiễm hữu cơ mà còn là nguồn phát tán các loại vi sinh vật gây bệnh nguy hiểm từ gia súc có khả năng lây sang người. Ảnh: Trần Trung.
Ông Lưu Hồng Phong, cán bộ trạm K37 cho biết thêm, xác động vật phân hủy không chỉ gây ô nhiễm hữu cơ mà còn là nguồn phát tán các loại vi sinh vật gây bệnh nguy hiểm như vi khuẩn Salmonella, E.coli, hay các loại virus gây dịch bệnh trên gia súc có khả năng lây sang người.
Tết Nguyên đán là thời điểm nhu cầu sử dụng nước cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp tăng cao. Tuy nhiên, với tình trạng xác động vật trôi nổi như hiện nay, an ninh nguồn nước đang bị đe dọa nghiêm trọng. Đối với những công nhân trực tiếp trục vớt, nguy cơ còn hiện hữu hơn. Trang thiết bị bảo hộ còn hạn chế, trong khi họ phải tiếp xúc trực tiếp với “ổ dịch” di động.
“Việc vứt xác động vật bừa bãi không chỉ là hành vi hủy hoại môi trường mà còn là tội ác đối với cộng đồng và những người đang ngày đêm canh giữ dòng nước như chúng tôi”, ông Lưu Hồng Phong nhấn mạnh.
Cuộc chiến đơn độc của ngành thủy lợi
Trao đổi với Phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Nguyễn Hữu Mạnh, Phó Giám đốc phụ trách Chi nhánh Dầu Tiếng - Phước Hòa cho biết, dòng kênh dẫn Phước Hòa - Dầu Tiếng là dòng kênh chuyển nước chiến lược. Riêng trong năm 2025, tuyến kênh này đã dẫn hơn 1 triệu m³ nước từ hồ Phước Hòa bổ sung cho Hồ Dầu Tiếng. Tuy nhiên, hiện một số đoạn, hành lang bảo vệ kênh bị xâm canh, người dân vô tư xả thải.
Công nhân căng mình vớt xác động vật, tìm ẩn nhiều mối nguy đến sức khoẻ. Ảnh: T.T.
Thực trạng tắc nghẽn cục bộ đã xảy ra tại lưới chắn rác cống K37 khi xác động vật mắc kẹt quá nhiều, lưu lượng dòng chảy bị ảnh hưởng, đe dọa đến việc vận hành ổn định của toàn hệ thống thủy lợi liên tỉnh.
Công ty đã tăng cường lực lượng tuần tra, trực trinh sát tại các điểm nóng. Tuy nhiên, việc ngăn chặn dường như là “nhiệm vụ bất khả thi” khi các đối tượng vi phạm thường hành động lén lút vào ban đêm trên tuyến kênh dài gần 40km đi qua nhiều địa bàn phức tạp.
Chỉ tính riêng từ đầu năm 2025 đến những ngày đầu năm 2026, lực lượng tại đây đã trục vớt hơn 300 xác động vật lớn nhỏ, tổng khối lượng lên tới hàng chục tấn. Điều đáng nói, số lượng xác chết đổ về kênh có xu hướng tăng đột biến vào dịp cuối năm, khi các hộ chăn nuôi bắt đầu dọn chuồng, thải loại những cá thể bệnh tật để chuẩn bị cho lứa hàng Tết.
“Chúng tôi chỉ có chức năng quản lý, vận hành và trục vớt xử lý hậu quả. Sau mỗi đợt vớt xác, đơn vị đều phối hợp với thú y địa phương phun thuốc, rải vôi, chôn lấp đúng quy trình. Nhưng cứ vớt hôm nay, mai xác lại trôi về. Đây là giải pháp phần ngọn, không thể giải quyết tận gốc nếu ý thức của các hộ chăn nuôi và sự quản lý của chính quyền cấp cơ sở vẫn còn lỏng lẻo”, ông Mạnh thẳng thắn.
Để giải quyết dứt điểm vấn nạn trên rất cần sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền sở tại. Ảnh: T.T.
Báo Nông nghiệp và Môi trường đã rất nhiều lần phản ánh về thực trạng ô nhiễm trên hệ thống kênh dẫn Dầu Tiếng - Phước Hòa. Thế nhưng, sau mỗi bài báo, sự việc tạm lắng xuống rồi “đâu lại hoàn đấy”.
Tết Nguyên đán đang cận kề, nguồn nước ngọt từ hồ Dầu Tiếng cần được bảo vệ nghiêm ngặt nhằm bảo đảm cái Tết an toàn, khỏe mạnh cho hàng triệu hộ dân. Việc để hàng chục tấn xác động vật trôi dạt trên tuyến kênh an ninh quốc gia là điều không thể chấp nhận. Đã đến lúc không thể chỉ trông chờ vào chiếc vợt của công nhân thủy lợi hay sự tự giác của người dân, mà cần sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền sở tại.
