Sơn La có thêm 3 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Các di sản văn hóa được công nhận đợt này gồm: Lễ hội Púng Hiéng (Tết Hạ Niên) của người Dao Tiền Mộc Châu, tỉnh Sơn La; Lễ Xên Lẩu Nó của người Thái Đen Yên Châu, tỉnh Sơn La; và Nghề làm giấy của người Mông Mộc Châu, Yên Châu, Mai Sơn, Thuận Châu, Mường La, Bắc Yên, Phù Yên, tỉnh Sơn La.

Lễ hội Púng Hiéng (Tết Hạ Niên) là nghi lễ lớn nhất của người Dao Tiền, có ý nghĩa quan trọng, đặc biệt trong tín ngưỡng dân tộc, đề cao vai trò của trưởng dòng họ và giúp gắn kết các thành viên trong dòng tộc, cộng đồng. Lễ hội được tổ chức định kỳ 3-4 năm một lần, trong thời gian 4-6 ngày vào dịp Tết Nguyên đán với ý nghĩa tạ ơn tổ tiên, thần linh và cầu cho năm mới làm ăn thêm thuận lợi.

Lễ hội bắt nguồn từ câu chuyện: Ngày xưa, tổ tiên của những dòng họ Tặng, họ Bàn, họ Đặng, họ Lý, họ Triệu ở Mộc Châu rất giàu có, năm nào cũng có mùa màng bội thu, cuộc sống sung túc. Họ cho rằng, có được cuộc sống như vậy là được thiên nhiên ưu đãi, các vị thần phù hộ. Chính bởi vậy, họ luôn sẵn sàng giúp đỡ bà con xung quanh. Đến dịp tết thì tổ chức ăn tết và mời họ hàng, làng xóm đến chung vui, tạ ơn tổ tiên, thần linh và cầu cho năm mới làm ăn thêm thuận lợi.

Mặc dù là nghi lễ của dòng họ nhưng Lễ hội Púng Hiéng lại dành cho cả bản nên có ý nghĩa cố kết cộng đồng cao và trở thành một lễ hội chung của bản, ai cũng có quyền và trách nhiệm tham gia để cầu lộc, cầu may cho gia đình mình. Trong suốt những ngày diễn ra lễ hội, người trong dòng họ, người trong và ngoài bản quy tụ về nhà trưởng dòng họ nhảy múa suốt ngày suốt đêm, tiếng trống, tiếng chiêng luôn rộn ràng, vang động cả một vùng.

Lễ Xên Lẩu Nó thường được tổ chức vào mùa Xuân để cảm tạ tổ tiên, thần sông, thần núi và là dịp để tạ ơn công đức của thầy cúng đã chữa bệnh cho mọi người. Lễ hội gồm phần lễ và phần hội đan xen, thể hiện niềm tin và nghị lực sống của con người trước những bệnh tật, thử thách, khó khăn của cuộc sống; giúp con người biết hướng thiện, tránh cái xấu, biết đối nhân xử thế và nêu cao tình đoàn kết dân tộc.

Sau khi hoàn thành một phần lễ, mọi người lại cùng nhau nhảy múa xung quanh cây “Xăng bók” (cây nêu) với mong muốn mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, mọi người được mạnh khỏe, hạnh phúc, ấm no. Đây cũng là dịp cộng đồng dân tộc Thái đen gặp gỡ, giao lưu, học hỏi kinh nghiệm sản xuất, nuôi dạy con cái, cùng hòa mình vào tiếng trống, tiếng chiêng, điệu Xòe truyền thống.

Nghề làm giấy của người Mông đã có từ lâu đời. Giấy làm ra không phải để viết, mà được dùng trong các ngày lễ tết, thờ cúng... Vào những ngày này, những mảnh giấy được cắt nhỏ ra dán vào các góc nhà, cột nhà, những vật dụng trong sinh hoạt, có ý nghĩa như niêm phong, kết thúc năm cũ và chào đón năm mới với mong muốn những điều tốt đẹp, an lành, may mắn cho mọi người trong gia đình.

Việc thêm 3 di sản được ghi danh di sản văn hoá phi vật thể quốc gia là niềm tự hào không chỉ đối với đồng bào các dân tộc trực tiếp gìn giữ, phát huy mà còn khẳng định nỗ lực của tỉnh Sơn La trong công tác bảo tồn, tôn vinh di sản văn hóa phi vật thể. Đây cũng là tiền đề quan trọng để gắn kết phát triển văn hóa với phát triển du lịch, kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn mới.