Cú sốc kép từ chiến tranh và thời tiết cực đoan
Trong bối cảnh cuộc chiến tại Iran đang đẩy giá lương thực thế giới lên mức cao nhất trong vòng 3 năm qua, các chuyên gia kinh tế cho biết các chuỗi cung ứng đang phải đối mặt với "hai cú sốc cùng lúc" do thời tiết cực đoan liên quan đến hiện tượng nóng lên toàn cầu.
Các nhà khoa học nhận định chu kỳ El Niño 2026-2027, hình thành khi sự thay đổi của các mẫu gió cho phép dòng nước ấm hơn lan rộng khắp vùng trung tâm và phía đông xích đạo Thái Bình Dương, có xác suất cao chưa từng thấy trong lịch sử để phát triển thành một đợt thiên tai "cực kỳ mạnh", kích hoạt các đợt nắng nóng, lũ lụt và bão lũ nghiêm trọng.
Tính trong ngày 21/6, nhiệt độ bề mặt biển trung bình toàn cầu đạt 21°C, cao hơn khoảng 0,1°C so với các mức kỷ lục trước đó vào năm 2024 (20,86°C). Ảnh: Copernicus.
Được mô tả không chính thức là siêu El Niño hay El Niño "Godzilla", Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) đã xác nhận các điều kiện ấm lên đang bao trùm Thái Bình Dương, với 63% khả năng nhiệt độ bề mặt nước biển sẽ vượt mức trung bình hơn 2°C vào cuối năm nay.
Vào thời điểm các hộ gia đình trên khắp thế giới đang phải thắt lưng buộc bụng vì chi phí sinh hoạt tăng vọt, các chuyên gia cho biết một đợt El Niño cực đoan có thể làm trầm trọng thêm áp lực này. Triển vọng về cú sốc lạm phát mới cũng đang khiến các ngân hàng trung ương lo ngại, làm gia tăng mối quan ngại rằng lãi suất có thể sẽ phải tiếp tục duy trì ở mức cao.
Hệ lụy toàn cầu
Hiện tượng tự nhiên này trong lịch sử đã nhiều lần tàn phá các mùa vụ và mạng lưới cung ứng lương thực. Hơn một thế kỷ trước, một đợt El Niño (được cho là nghiêm trọng nhất trong lịch sử từng được ghi nhận) đã gây ra những trận hạn hán thảm khốc trên khắp Trung Quốc, miền nam châu Phi, Brazil, Ai Cập và Ấn Độ. Gây ra tình trạng đói kém nghiêm trọng trong bối cảnh bị làm trầm trọng hơn bởi ách cai trị thực dân, thiên tai này đã cướp đi sinh mạng của hàng triệu người, bao gồm hơn 6 triệu người tại Ấn Độ giai đoạn 1876-1878.
Các chu kỳ El Niño vào các năm 1981-1982, 1996-1997, 2015-2016 và 2023-2024 là một trong những đợt mạnh nhất từng được ghi nhận. Tuy nhiên, các dự báo của NOAA cho thấy chu kỳ 2026-2027 có thể còn khốc liệt hơn, làm tăng nguy cơ hạn hán và lũ lụt tàn phá mùa vụ, cũng như nguồn cung lương thực trên toàn thế giới.
Theo các nhà phân tích tại Goldman Sachs, cường độ của đợt El Niño này có thể khiến giá nông sản lương thực toàn cầu tăng vọt 15,8%. Điều này sẽ gây ra hiệu ứng dây chuyền trên toàn thế giới, bao gồm cả người tiêu dùng ở châu Âu, nơi giá lương thực được dự báo có thể tăng 1,3% trên toàn bộ khu vực đồng euro (Eurozone).
Hiện tượng El Niño (trái) tạo ra các dải nước ấm bất thường ở xích đạo Thái Bình Dương, đối lập với hiện tượng La Niña (phải). Ảnh: Copernicus.
Tuy nhiên, tác động toàn diện sẽ cần thời gian để bộc lộ do cách thức chi phí thiệt hại khí hậu ngấm dần vào chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu. Hệ quả là, Goldman Sachs cho biết các tác động có thể phải đến nửa cuối năm 2028 mới "tác động hoàn toàn".
Phần lớn sự chậm trễ này phụ thuộc vào thời điểm thời tiết cực đoan tấn công chuỗi sản xuất lương thực, xét theo các chu kỳ gieo trồng, phát triển và thu hoạch khác nhau của từng loại cây trồng. Các thách thức về mặt hậu cần - bao gồm mực nước tại các dòng sông và kênh đào dùng cho các tuyến vận chuyển huyết mạch cũng sẽ chịu tác động lớn.
"El Niño đã bắt đầu ảnh hưởng đến cây trồng, đẩy mùa mưa gió mùa ở Ấn Độ trở nên khô hạn hơn, một số vùng chỉ ghi nhận 25% lượng mưa thông thường, và các vùng miền trung Ấn Độ chỉ nhận được 50%, điều này có thể ảnh hưởng đến nguồn cung lúa mì, gạo và mía đường", các nhà phân tích của Goldman Sachs viết.
Hệ lụy của hiện tượng này có khả năng sẽ được cảm nhận rõ rệt trên toàn cầu. Tình trạng hạn hán ở Đông Nam Á có thể ảnh hưởng đến nguồn cung dầu cọ, một thành phần quan trọng trong thực phẩm chế biến sẵn, trong khi sản lượng thu hoạch cà phê và ca cao cũng có nguy cơ bị sụt giảm
