Phương pháp uốn nắn nào hiệu quả nhất cho những đứa trẻ khó dạy dỗ? Nhiều bậc phụ huynh đã tỏ ra bất lực trước câu hỏi này. Tiến sĩ Becky Kennedy với tư cách một nhà tâm lý học lâm sàng hàng đầu nước Mỹ, đã xuất bản cuốn sách “Con cái chúng ta đều tốt” để trao cho cha mẹ quyền kiểm soát và khả năng ứng phó với những thử thách của việc nuôi dạy con.
Tiến sĩ tâm lý Becky Kennedy khẳng định "con cái chúng ta đều tốt". Ảnh: TL.
Trước tiên và quan trọng hơn cả, chúng ta cần hiểu rằng hành vi chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, và phần chìm chính là thế giới nội tâm đang khao khát được thấu hiểu của đứa trẻ. Ngay cả khi trẻ nói dối, ăn vạ, chống đối hay bộc lộ những hành vi khiến người lớn tổn thương, thì điều đó không có nghĩa là trẻ “xấu”, “hư” hay “có vấn đề”. Đó thực chất là dấu hiệu cho thấy trẻ đang gặp khó khăn, thiếu kỹ năng để xử lý cảm xúc, hoặc đang cầu cứu theo cách duy nhất mà trẻ biết vào thời điểm đó.
Khi đi sâu vào bản chất, chúng ta sẽ thấy rằng sau sự bất chấp để giành đồ chơi với em gái rất có thể là một đứa trẻ cảm thấy không được quan tâm. Đằng sau bài tập làm văn không được hoàn thành đó là một đứa trẻ đang đấu tranh với bản thân. Và đằng sau hành động gào khóc có thể là một đứa trẻ đang không biết điều khiển cảm xúc.
Tiến sĩ Becky Kennedy nhấn mạnh: “Ở trên bề mặt, chúng ta nhìn thấy hành vi và ở sâu bên dưới, chúng ta nhìn thấy một con người. Mọi hành vi, dù ở dạng thức nào, đều là ô cửa sổ, để nhìn vào những cảm xúc, suy nghĩ, ham muốn, cảm giác, nhận thức và những nhu cầu chưa được đáp ứng của một người. Hành vi không bao giờ là “câu chuyện”, mà chỉ là manh mối dẫn tới một câu chuyện lớn hơn đang tha thiết mong được lắng nghe”.
Khi cha mẹ chỉ cố gắng sửa đổi hành vi mà bỏ qua phần chìm ấy, mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái rất dễ rạn nứt, còn trẻ thì học cách kìm nén hoặc che giấu cảm xúc thật của mình. Ví như, khi bị cha mẹ la mắng hoặc cách ly, đứa trẻ có thể nghĩ rằng mình là người xấu xa hay dở tệ, nên sẽ tìm cách để tiêu trừ những phần “hư, dở” và tìm kiếm những phần “đứa trẻ ngoan” của chính mình. Hậu quả là, trẻ rất dễ mất kết nối với bản thân, dễ cảm thấy bị bỏ mặc hay cô đơn.
Nếu chúng ta xem hành vi chỉ là biểu hiện của những nhu cầu bên trong thay vì bản chất con người, chúng ta có thể giúp trẻ tiếp cận với bản chất tốt đẹp bên trong, từ đó dần cải thiện hành vi của bản thân.
Tiến sĩ Becky Kennedy cho biết: “Con cái chúng ta hình thành nhận thức về bản thân thông qua câu trả lời của chúng ta cho những câu hỏi đó. Nếu chúng ta muốn các con của mình thật sự tự tin và cảm nhận tốt về bản thân, chúng ta cần khiến chúng hiểu rằng chúng luôn có bản chất tốt ở bên trong, ngay cả khi chúng đang gặp vấn đề ở bên ngoài”.
Phương pháp uốn nắn trẻ em, phải dựa vào nhân tố cốt lõi là tấm gương của cha mẹ. Không có gì đáng ngạc nhiên khi người cha hay người mẹ thay đổi thì đứa trẻ cũng sẽ thay đổi. Thông thường khi một đứa trẻ gặp vấn đề thì việc tham vấn và trị liệu cho cha mẹ, chứ không phải cho chính đứa trẻ, mới mang lại thay đổi rõ rệt nhất ở đứa trẻ.
Trong nhiều trường hợp, cách cha mẹ phản ứng với con cái thường bắt nguồn từ cách họ từng được đối xử khi còn nhỏ. Vì vậy, nuôi dạy con không chỉ là hành trình giúp trẻ trưởng thành, mà còn là quá trình để cha mẹ nhìn nhận, chữa lành và viết lại câu chuyện của chính mình. Khi cha mẹ học cách đối xử với bản thân bằng sự cảm thông thay vì tự trách, họ cũng sẽ dễ dàng trao cho con mình sự thấu hiểu tương tự.
Cẩm nang cho những bậc phụ huynh muốn thực sự cùng con cái trưởng thành. Ảnh: TL
Thực tế là, không có cha mẹ hoàn hảo. Tất cả cha mẹ đều có những lúc cảm thấy mất kết nối với các con. Nhưng việc làm cha mẹ không được định nghĩa bằng những khoảnh khắc khó khăn, mà bằng việc bạn có kết nối được với các con sau những khoảnh khắc bất đồng không, và bạn có cố gắng để hàn gắn những rạn nứt của mối quan hệ hay không.
Chẳng bao giờ là quá muộn để cha mẹ sửa sai và thay đổi quỹ đạo cho sự phát triển của con. Và cũng không bao giờ là quá muộn đối với bản thân mỗi phụ huynh, để nhìn lại xem những phần nào của mình đang cần thay đổi và tái kết nối.
Nhìn chung, phương pháp uốn nắn một đứa trẻ không phải là một hành trình dễ dàng, nhưng cha mẹ có thể kiên định mà vẫn dịu dàng với con, có thể nói “không” mà vẫn cho con cảm giác được yêu thương, có thể dạy con chịu trách nhiệm mà vẫn giúp con an toàn khi bộc lộ cảm xúc thật của mình.
Việc chấp nhận tính đa dạng giúp hai người trở nên hòa thuận và cảm thấy gần gũi với nhau, bởi cả hai đều biết những trải nghiệm của họ sẽ được chấp nhận như một thực tế và được đối phương tìm hiểu một cách nghiêm túc, ngay cả khi trải nghiệm của họ hoàn toàn khác nhau. Sự gắn kết mạnh mẽ được xây dựng dựa trên giả định rằng không ai hoàn toàn đúng, bởi vì chính sự thấu hiểu, chứ không phải thuyết phục, mới là điều khiến chúng ta cảm thấy an toàn trong một mối quan hệ.
