Phát biểu cùng Giám đốc Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) Lee Zeldin, Tổng thống Donald Trump gọi việc bãi bỏ “kết luận khí nhà kính gây nguy hại” là bước nới lỏng quy định lớn nhất trong lịch sử Mỹ. Ông cho rằng chính sách kiểm soát khí nhà kính dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama đã gây thiệt hại cho ngành công nghiệp ô tô và khiến giá xe tăng cao.
Theo đó, EPA cho biết kết luận năm 2009 dựa trên cách diễn giải không phù hợp về Đạo luật Không khí Sạch. Theo cơ quan này, đạo luật được xây dựng để kiểm soát các chất ô nhiễm gây hại ở phạm vi địa phương hoặc khu vực, không nhằm điều chỉnh hiện tượng ấm lên toàn cầu. Việc hủy bỏ kết luận đồng nghĩa xóa bỏ cơ sở pháp lý buộc các hãng xe của Mỹ phải đo lường, báo cáo và tuân thủ tiêu chuẩn phát thải khí nhà kính liên bang. Tuy nhiên, thay đổi trước mắt có thể chưa áp dụng với các nguồn phát thải cố định như nhà máy điện.
Việc hủy bỏ kết luận đồng nghĩa xóa bỏ cơ sở pháp lý buộc các hãng xe của Mỹ phải đo lường, báo cáo và tuân thủ tiêu chuẩn phát thải khí nhà kính liên bang. Ảnh: Innovation News Network.
Kết luận “khí nhà kính gây nguy hại” được ban hành sau phán quyết năm 2007 của Tòa án Tối cao trong vụ kiện giữa bang Massachusetts bà EPA. Phán quyết khi ấy xác định EPA có thẩm quyền điều chỉnh khí CO₂ và các khí nhà kính khác theo Đạo luật Không khí Sạch năm 1963. Từ đó, cơ quan này ban hành nhiều quy định nhằm hạn chế phát thải từ phương tiện giao thông, nhà máy điện và các ngành công nghiệp lớn.
Chính quyền Tổng thống Trump ước tính việc bãi bỏ quy định và chấm dứt tiêu chuẩn khí thải xe cơ giới sẽ giúp người nộp thuế Mỹ tiết kiệm khoảng 1.300 tỷ USD. Trong khi đó, chính quyền tiền nhiệm của Joe Biden cho rằng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt sẽ mang lại lợi ích ròng 99 tỷ USD mỗi năm đến năm 2055 nhờ giảm chi phí nhiên liệu và bảo dưỡng. Khi đó, EPA dự báo người tiêu dùng có thể tiết kiệm trung bình 6.000 USD trong suốt vòng đời một chiếc xe mới.
Sau quyết định trên, nhiều tổ chức môi trường phản đối và tuyên bố sẽ khởi kiện. Hội đồng Bảo vệ Tài nguyên Thiên nhiên (NRDC) và Earthjustice cho rằng động thái này làm suy yếu nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu và có thể kéo theo một cuộc chiến pháp lý kéo dài nhiều năm.
Ngược lại, ngành than đá hoan nghênh quyết định. Các doanh nghiệp cho rằng việc nới lỏng quy định có thể giúp trì hoãn kế hoạch đóng cửa hàng chục nghìn MW công suất nhiệt điện than, qua đó duy trì độ tin cậy của hệ thống điện.
Giới chuyên gia nhận định việc đảo ngược chính sách có thể làm gia tăng bất ổn pháp lý và tạo tiền lệ cho các vụ kiện mới. Nếu một chính quyền tương lai muốn tái lập quy định kiểm soát khí nhà kính, họ có thể phải khôi phục lại “kết luận gây nguy hại” - một quá trình được dự báo phức tạp cả về chính trị lẫn pháp lý.
