Khi những tờ lịch tháng Chạp mỏng dần theo cơn gió heo may se lạnh cũng là lúc những "cánh chim thiên di" mỏi gối chồn chân, khát khao tìm về tổ ấm. Ở đó có bếp lửa bập bùng, có hương mùi già tẩy trần năm cũ, có chõ xôi gấc đỏ khiến người xa quê nôn nao nhớ Tết đoàn viên.
Đĩa xôi gấc của mẹ, thứ làm tôi nhớ không phải vì cao lương mỹ vị, không phải vì nguyên liệu, cách chế biến cầu kỳ, mà bởi nó thấm đượm lòng biết ơn, tưởng nhớ, sự chu toàn tỉ mẩn và những bài học làm người ý nghĩa.
Những hạt nếp cái hoa vàng tròn mẩy, trắng tinh, thơm thơm mùi vụ mới, được mẹ tỉ mẩn ngâm nước cho "no". Ảnh: Coop Online.
Sáng Ba mươi Tết, gian bếp của mẹ đã rộn ràng. Những hạt nếp cái hoa vàng tròn mẩy, trắng tinh, thơm thơm mùi vụ mới, được mẹ tỉ mẩn ngâm nước cho "no" để khi đồ lên sẽ rền dẻo. Tôi được giao nhiệm vụ lựa gấc. Những trái gấc chín đỏ sưởi ấm cái giá lạnh mùa đông.
Nhìn mẹ trộn gấc vào nếp, thêm chút rượu trắng và muối tinh, đôi tay mẹ nhuộm một màu đỏ thắm. Mẹ tủm tỉm bảo: “Nấu ăn mà quên vị muối là dở lắm con ạ, nó là cái đậm đà của nghĩa tình đấy”. Rồi mẹ dặn thêm: “Muốn xôi ngon phải đồ qua hai lần lửa, nhưng sống ở đời không được hai dạ ba lòng. Dạ cam thì ngọt, dạ bòng thì chua nha con”. Lời răn dạy giản đơn bên bếp củi ấy đã theo tôi suốt những năm tháng bôn ba.
Cùng với ngọn lửa bập bùng, chiếc chõ đất gốm từ thời ngoại để lại bắt đầu nghi ngút tỏa hương. Khi làn hơi thơm lừng lách qua lớp lá chuối bịt kín miệng chõ, ấy là lúc xôi chín tới. Mẹ nhanh tay đảo đều, thêm chút đường trắng và mỡ cho hạt xôi bóng bẩy, béo ngậy. Mẹ mỉm cười: “Thấy đỏ mà chưa chắc đã chín đâu”, ngụ ý khi tắt lửa phải ủ thêm vài phút để xôi đạt độ dẻo mềm hoàn hảo nhất.
Muốn xôi ngon phải đồ qua hai lần lửa. Ảnh: Coop Online.
Trong ánh chiều chập choạng và khói bếp quyện nồng mùi bồ hóng, đôi bàn tay gân guốc của mẹ khéo léo đơm từng đĩa xôi đầy đặn. Màu đỏ rực rỡ của xôi gấc đặt cạnh sắc xanh của bánh chưng, màu vàng của gà trống thiến tạo nên một bức họa hòa hợp của đất trời. Với mẹ, màu đỏ ấy là biểu tượng của sự may mắn và một khởi đầu hanh thông cho cả gia đình.
Càng lớn khôn, khi đã nếm đủ vị đắng cay nơi đất khách, tôi mới thấu hiểu lòng cha mẹ qua những hạt gạo chứa chan giọt mồ hôi dãi nắng dầm mưa. Những đôi chân mệt mỏi sau một năm bôn ba chỉ muốn "đáp" mùa xuân xuống sân ga gia đình, để được hít hà mùi đoàn viên, để được sưởi ấm tâm hồn vốn đã bắt đầu băng giá bởi áp lực cuộc sống. Thời gian có thể làm mái tóc cha mẹ pha sương, nếp nhăn thêm dày, nhưng tình thương họ dành cho những đứa con tha hương thì bao giờ cũng đong đầy, trọn vẹn.
Màu đỏ của gấc như gom góp hết thảy nắng ấm của cả một năm nắng cháy để bung tỏa trong ngày đông giá rét. Ảnh: Coop Online.
Thanh xuân của chúng ta đủ dài cho những dự định du ngoạn khắp chốn, nhưng liệu cha mẹ còn bao nhiêu mùa xuân để ngóng đợi ta về?
Sống ở thành phố, đôi khi người ta quên mất khái niệm về thời gian truyền thống. Tết ở phố thường đến sớm qua những ánh đèn neon rực rỡ hay những giỏ quà gói sẵn bóng bẩy trên kệ siêu thị. Nhưng với tôi, cái Tết thực sự chỉ bắt đầu khi đôi chân chạm vào con đường làng gồ ghề lấm bùn đất, nơi có mùi rơm rạ mục nồng xen lẫn vị khói bếp đặc trưng. Ở nơi ấy, mẹ tôi, tay vẫn thoăn thoắt đãi đỗ, nhặt nếp, mắt thì đăm đắm ngóng ra ngõ nhỏ.
Tôi nhận ra, đĩa xôi gấc của mẹ đồ không chỉ là món ăn mà là một "nghi lễ" của tấm lòng. Màu đỏ của gấc như gom góp hết thảy nắng ấm của cả một năm nắng cháy để bung tỏa trong ngày đông giá rét. Mỗi hạt nếp dẻo thơm là một ước mong gắn kết, mỗi vị ngọt thanh của đường là sự vỗ về cho những nhọc nhằn mà con đã nếm trải nơi đất khách. Trong mâm cơm chiều cuối năm, khi cả nhà quây quần, tôi chợt thấy mình bé lại như cu Khoai, háo hức chờ mẹ xới cho miếng xôi đáy chõ.
Đĩa xôi gấc của mẹ không chỉ là món ăn mà là một "nghi lễ" của tấm lòng. Ảnh: Coop Online.
Có những năm tháng tuổi trẻ, ta mải mê đuổi theo những phồn hoa, coi những chuyến đi xa là sự trưởng thành. Nhưng rồi, sau tất cả những xô bồ, ta chợt hiểu ra rằng: Thế giới dù rộng lớn đến đâu cũng không bằng góc bếp nhỏ của mẹ. Những danh vọng ngoài kia suy cho cùng cũng chỉ là phù du, chỉ có tình thâm là mỏ neo duy nhất giữ ta ở lại với bản ngã thiện lương của chính mình.
Tiếng nhạc xuân từ nhà hàng xóm lại vang lên, lời bài hát như xoáy vào tim: "Quà nào bằng gia đình sum họp...". Đúng vậy, món quà quý nhất không nằm trong những túi quà sang trọng, mà nằm trong hơi ấm của cái nắm tay, trong nụ cười móm mém của cha và trong đĩa xôi gấc thắm đỏ khát vọng đoàn viên. Tết không phải là một dịp để nghỉ ngơi, Tết là để "hồi sinh" những yêu thương. Tôi tự hứa với lòng mình, dù sau này cuộc đời có cuốn đi xa đến đâu, mỗi mùa sum họp, tôi nhất định sẽ về, để được tắm trong mùi hương mùi già, và để thấy xuân về trong ánh mắt của mẹ.
Tết này, tôi sẽ trở về. Trở về để được ngồi bên bếp lửa cùng mẹ, để nghe tiếng củi cháy nổ lách tách, và để nhẩn nha vị ngọt bùi của xôi gấc trong hơi ấm tình thân. Ngoài kia, sóng gió cuộc đời có thể vẫn cuộn trào, nhưng chỉ cần bước qua bậc cửa nhà, bên mẹ, mùa xuân sẽ mãi luôn hiện hữu.
