Người dân vùng cao Quảng Trị rủ nhau vào rừng săn trứng kiến

Ở vùng miền núi huyện Minh Hóa (Quảng Bình cũ), nay thuộc các xã Minh Hóa, Kim Phú, Kim Điền, tỉnh Quảng Trị, vào mùa này, người dân rủ nhau đi rừng săn trứng kiến (hay còn gọi là nghề "ăn" trứng kiến).

Nghề “phá tổ lấy trứng”

Cũng giống những "thợ săn" kiến khác, trước mỗi chuyến đi, ông Đinh Thanh Sơn (xã Minh Hóa) chuẩn bị sẵn đầy đủ đồ nghề như: dao, rựa, liềm, bao nilon, găng tay, thau nhôm, nong tre, mảnh bạt, tro bếp,...

Từ tờ mờ sáng, khi tiếng gà gáy vang vọng khắp thôn làng, khi mặt trời còn chưa ló lên, những người săn kiến đã lên đường. 

Trải qua quãng đường vài chục cây số - đến các khu rừng chính là nơi nhóm ông Sơn khai thác trứng kiến. Theo kinh nghiệm hành nghề hơn hai mươi năm, ông Sơn cho biết, phải chọn những tổ kiến có kích thước lớn, cỡ bằng quả bóng, có hình bầu dục, màu đen sậm, thường nằm ở vị trí cao như ngọn cây để khai thác. Vì đó là tổ kiếm đen (hay còn gọi kiến gai đen) - loài kiến thân to bằng hạt gạo dài. Trứng kiến gai đen được ưa chuộng vì vị bùi, ngọt và lành tính.

Khi làm tổ, kiến chọn một cành cây phía trên cao rồi kiếm các loại lá mục, phân động vật với nước bọt của chúng cứ xây bao quanh cành cây, từ khi bắt đầu cho đến lúc tổ kiến lớn như vậy cũng mất vài tháng. “Vì vậy, người đi săn trứng kiến phải biết các tổ còn non thì để dành, khi tổ đã lớn thì có thể khai thác”, ông Sơn cho hay.

Ông Sơn dùng nước bôi vào đôi ủng, sau đó sử dụng tro bếp bôi xung quanh ủng để kiến không leo lên người được. Loài kiến này không độc nên nếu bị cắn không đến nỗi nguy hiểm tính mạng nhưng rất đau và gây ngứa đến mấy hôm. 

Khi đã thực hiện xong công tác bảo hộ, ông dùng cây sào dài, đầu có buộc cây liềm sắc rồi đưa lên cành cây có tổ kiến. Tổ kiến rơi xuống, để một lúc cho kiến bò ra khỏi tổ thì cho vào túi hoặc bao tải để mang về để lấy trứng.

Công việc tìm cắt tổ kiến thường kéo dài đến trưa hoặc đầu giờ chiều. Tùy vào may mắn mà lượng tổ kiến thu hoạch mỗi chuyến được nhiều hay ít. 

Song với kinh nghiệm nhiều năm trong nghề nên sông Sơn biết vùng nào, cánh rừng nào nhiều kiến vàng hay kiến đen để khai thác. “Kiến xây tổ trong khoảng thời gian từ tháng Giêng đến tháng 3 âm lịch. Nên thời điểm này đi săn trứng kiến là hiệu quả nhất. Phần lớn các tổ đều có trứng già và bán được giá hơn”, ông Sơn cho hay.

Cũng vào thời gian này, người dân các xã miền núi phía bắc Quảng Trị như Minh Hóa, Kim Phú, Kim Điền, Thượng Trạch… vào rừng săn trứng kiến để bán, tăng thêm thu nhập.

Kiếm tiền triệu mỗi ngày

Các tổ kiến mang về sẽ được người dân cắt chia nhỏ nhành nhiều phần, sau đó, lắc mạnh để thu hoạch trứng kiến. Sau đó, qua khâu sàng sẩy để lọc lấy phần trứng kiến.

Theo bà Thơ - vợ ông Sơn, hiện trứng kiến được bán với khoảng 300 nghìn đồng mỗi ký. Những ngày cao điểm, vợ chồng ông thu được hơn một triệu đồng từ bán trứng kiến. Thời gian săn trứng kiến cũng kéo dài vài tháng mỗi năm. Những người chuyên cần cũng thu về mỗi tháng cũng được hơn chục triệu đồng.

Theo những người chuyên săn trứng kiến ở vùng cao Quảng Trị, ngoài trứng kiến đen thì còn khai thác trứng kiến vàng. Thông thường, kiến vàng làm tổ bằng cách kết các lá cây xanh lại với nhau. Những cây gỗ có lá to như cây mưng, mít bộp…thì kiến vàng chọn nơi làm tổ. 

So với kiến đen thì trứng kiến vàng có giá bán thấp hơn một chút, vào khoảng 250.000 đồng mỗi ký. Song, với tổ kiến vàng, ngoài trứng thì còn có con kiến non (kiểu như nhộng non) cũng bán được với giá khoảng 150.000 đồng mỗi ký. Vì vậy, khi đi săn trứng, bà con gặp tổ nào cũng lấy được cả. Thông thường, khai thác từ 3-5 tổ kiến (tùy vào tổ lớn hay nhỏ), thì sản phẩm được khoảng 1 ký trứng.

Mùa này, trên mâm cơm đãi khách của bà con ở vùng miền núi ở các huyện Minh Hóa, Bố Trạch (cũ), thường có món trứng kiến. Trứng kiến được nấu canh với lá rau rừng, khi ăn có vị béo ngậy của trứng, có vị chua nhẹ của rau rừng. Ngoài ra, trứng kiến còn được bà con chế biến thành món chiên dầu, rang với lá chanh thái nhỏ hay dùng kho với cá suối. "Nghề tay trái" này còn giúp không ít người dân có thêm thu nhập lúc nông nhàn.

Trứng kiến ăn được phổ biến nhất là trứng của kiến gai đen và kiến vàng. Trứng kiến là đặc sản giàu protein, thường có màu trắng sữa hoặc trắng đục.